لازم به ذکر است انتشار مقالات خارجی به منزله تایید محتوای آن از سوی تابناک نیست.
هفته گذشته، اسرائیل حملهای را با هدف قرار دادن باند فرودگاه هوایی ابو الظهور در سوریه انجام داد؛ تأسیساتی عمدتاً غیرفعال که هیچ پروازی از آن انجام نمیشود. به نظر نمیرسد این حملات به جز وارد کردن خسارتی جزئی، به هیچ هدف نظامی قابل توجهی دست یافته باشند.
با این حال، اهمیت حمله اسرائیل در این زمان و مکان خاص، ریشه در چند عامل به هم پیوسته دارد. این پایگاه در ادلب، در فاصله حدود ۷۰ کیلومتری مرز ترکیه قرار دارد و مقامات اسرائیلی صراحتاً این حمله را به عنوان پیامی به ترکیه تعبیر کردند. آنکارا به راحتی میتوانست تصور کند که جتهای اسرائیلی قلمرو آن را هدف قرار میدهند و اقدامات دفاعی را فعال کند.
مقامات اسرائیلی به سرعت در شبکههای اجتماعی به توجیه این حمله بر اساس ملاحظات امنیتی پرداختند. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، استدلال کرد: «ما استقرار نظامی ترکیه را که به سمت جنوب پیشروی م یکند، تحمل نخواهیم کرد، زیرا این امر ما را تهدید میکند. ما این پیام را دادیم: این کار را نکنید. اما ظاهراً آنها آن را نشنیدند، بنابراین ما مطمئن شدیم که آن را بهتر درک کنند.»
به همین ترتیب، اسرائیل کاتز، وزیر (جنگ) اسرائیل، ادعا کرد: «اردوغان ترکیه را به ماجراجوییهای خطرناک در سوریه میکشاند. اسرائیل به هیچ نهادی اجازه نخواهد داد که امنیت آن را تهدید کند.».
اما حتی برخی از نزدیکترین متحدان اسرائیل نیز این روایت را نپذیرفتند و این حمله را تشدید غیرضروری، نسنجیده و خطرناک محکوم کردند. تام باراک، سفیر ایالات متحده در ترکیه و فرستاده ویژه در سوریه، حملات به فرودگاه ابو الظهور را «تشدید غیرضروری که ثبات منطقه را پیش نمیبرد» توصیف کرد.
حتی یکی از سرسختترین مقامات آمریکایی حامی اسرائیل، سفیر مایک هاکبی، تلویحاً بیان کرد که این حمله اسرائیل تنشها و خشونتها را تشدید میکند. او گفت که با همکاران خود بر روی یک مکانیسم کاهش تنش کار میکند و افزود: «هیچکس نمیخواهد شاهد تشدید تنش و خشونت باشد. بنابراین، تمام تلاشها برای کاهش هرگونه فعالیت انجام میشود.»
در حالی که به نظر میرسید سوریه و اسرائیل پس از یک سال مذاکرات با میانجیگری واشنگتن، در آستانه توافق هستند، تصمیم اسرائیل برای بمباران پایگاه هوایی نه تنها پیامی برای ترکیه بود، بلکه سیگنال واضحی نیز به دولت ترامپ ارسال کرد. سوال این است: چرا؟
محاسبات راهبردی
سه عامل اصلی میتوانند این وضعیت را توضیح دهند - دو عامل تاکتیکی و یک عامل راهبردی. در سطح تاکتیکی، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، خود را برای انتخابات اکتبر آماده میکند و یک «تهدید ساختگی و قریب الوقوع ترکیه» میتواند به عنوان یک برگه سیاسی مفید عمل کند.
او مدتی است که روایت ضدترکیهای را در اسرائیل و آمریکا ترویج میدهد، اما بدون موفقیت. افزودن اقدام نظامی به این کارزار، به تهدید ادعایی ترکیه، حسی فوریتر میبخشد و میتواند به بسیج اسرائیلیها و تثبیت پایگاه انتخاباتی او کمک کند.
مشکل اساسی در اینجا این است که ترکیه خواهان سوریهای قوی، متحد، امن و مرفه است. این دیدگاه در تضاد آشکار با نتیجه مطلوب اسرائیل قرار دارد: سوریهای که ضعیف، تقسیم شده، ناپایدار و وابسته باقی بماند. همانطور که دنی سیتیرینوویتس، تحلیلگر اسرائیلی، بیان کرد: «ترکها میخواهند [رئیس جمهور سوریه]احمد الشرع قوی را در سوریه ببینند. اسرائیل میخواهد احمد الشرع ضعیفی را در سوریه ببیند... هر کمکی برای تقویت احمد الشرع در سوریه، در اسرائیل به عنوان تهدیدی برای منافع آن تلقی خواهد شد.»
در سطح راهبردی، اردوغان همواره در هر نوبت، نتانیاهو و مقامات اسرائیلی را در مانورهای سیاسی شکست داده است. سطح چالش راهبردی که این موضوع ایجاد میکند برای اسرائیل غیرعادی است، زیرا مقامات آن به طور تاریخی با مخالفانی ضعیف، واکنشگرا، ایدئولوژیک یا با توانایی کمتر روبهرو بودهاند. نفتالی بنت، نخست وزیر پیشین اسرائیل، رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه را «رقیبی پیچیده و خطرناک» توصیف کرده است که به دنبال محاصره اسرائیل است.
مقامات اسرائیلی روی این شرط بسته بودند که الشرع را به رویارویی زودهنگام تحریک کنند. آنها همچنین به دنبال مسلح کردن گروههای کرد برای ایجاد هرج و مرج در ایران، جلوگیری از دریافت جنگندههای اف-۳۵ توسط آنکارا، منزوی کردن ترکیه از طریق تشکیل «ائتلاف شش ضلعی»، و تغییر موضع دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، علیه اردوغان بودند. اسرائیل در هر یک از این اهداف به دلیل اردوغان شکست خورد.
مقامات اسرائیلی به طور فزایندهای رئیس جمهور ترکیه را با عباراتی به شدت خصمانه توصیف کردهاند. دفتر نتانیاهو او را «دیکتاتور یهودستیز» خوانده است. با این حال، واکنش ترکیه به حمله اسرائیل به ابو الظهور سنجیده بوده است.
بازی طولانی مدت
آنکارا اخیراً درخواست صدور حکم بازداشت بین المللی علیه نتانیاهو را به اتهام نسل کشی به دلیل حمله ماه مه اسرائیل به فعالان حاضر در کشتی «کاروان آزادی جهانی برای غزه» مطرح کرده است.
همزمان، ترکیه نشان داده است که به تشدید تنش از سوی اسرائیل علاقهای ندارد و به دام نتانیاهو نخواهد افتاد، در عین حال بر عزم خود برای ادامه حمایت از سوریه تأکید کرده است.
این رویارویی، دو رویکرد راهبردی متفاوت را برجسته میکند. به نظر میرسد اسرائیل بر اساس محاسبات تاکتیکی عمل میکند، با این انتظار که اقدامات فردی میتوانند به هدف راهبردی گستردهتر حفظ بی ثباتی، تفرقه و دولتهای ضعیف در محیط اطراف آن کمک کنند. در مقابل، به نظر میرسد ترکیه برای دستیابی به نتیجه معکوس، بازی طولانی مدت را دنبال میکند.
اگرچه تصمیم گیرندگان ترکیه سعی کردهاند از رویارویی مستقیم با اسرائیل اجتناب کنند، اما نباید احتمال اقدامات بیشتر اسرائیل علیه منافع ترکیه را منتفی بدانند. اسرائیل بارها تمایل خود را برای رفتارهای رادیکال، غیرمنطقی و بی احتیاطی و همچنین انتخاب اقدامات پرریسک و بسیار تقابلی نشان داده است.
این واقعیت که روزنامه «اسرائیل هیوم» گزارش داد اسرائیل «نحوه عملکرد» ماده ۵ ناتو را «مطالعه» کرده و پیشنهاد داده است که اسرائیل میتواند به نیروهای ترکیه حمله کند بدون اینکه لزوماً مداخله ناتو را برانگیزد، به این معنی است که گام بعدی اسرائیل میتواند هدف قرار دادن نیروها، تجهیزات یا پایگاههای ترکیه در خارج از خاک این کشور باشد.
شکست ترکیه در پاسخ قاطع میتواند اسرائیل را به تشدید بیشتر تشویق کند. در این چارچوب، ترکیه باید خونسردی خود را حفظ کند، از کشیده شدن به یک رویارویی غیرضروری اجتناب کند، و به تفکر راهبردی ادامه دهد، بدون آنکه احتمال رویارویی را رد کند.
هدف اصلی آنکارا باید تحکیم سوریهای قوی، باثبات، متحد و مستقل و حفظ منافع ملی خود باقی بماند. اما خویشتنداری نباید با انفعال اشتباه گرفته شود: آنکارا باید برای تشدید بیشتر اسرائیل آماده باشد، برای محافظت از پرسنل و منافع خود اقدام کند، و در عین حال خطوط قرمز روشنی را ابلاغ نماید.
موثرترین پاسخ ممکن است تشدید فوری نظامی نباشد، بلکه ترکیبی از صبر راهبردی، بازدارندگی، دیپلماسی، آمادگی نظامی، و ادامه مشارکت در سوریه و منطقه باشد. بنابراین، چالش اصلی برای ترکیه این است که اجازه ندهد اسرائیل شرایط و زمان رویارویی را دیکته کند، در عین حال اطمینان حاصل کند که خویشتنداری این تصور را ایجاد نکند که تشدید بیشتر بدون عواقب خواهد بود.
