به نوشته بلومبرگ، این واکنش صریح خطر بروز تقابلی دیگر میان این دو ابرقدرت را برجسته میکند؛ آن هم در شرایطی که ترامپ در تلاش است تا با یک یورش همهجانبه اقتصادی، ایران را برای رسیدن به توافق تحت فشار قرار دهد. چین به عنوان بزرگترین خریدار نفت ایران، شریان اقتصادی حیاتی برای تهران فراهم کرده است و به نظر میرسد شی جینپینگ هیچ عجلهای برای کمک به ترامپ جهت پایان دادن به این مناقشه ندارد. این درگیری توجه و منابع آمریکا را از آسیا دور میکند و در عین حال قدرت چانهزنی رئیسجمهور چین را پیش از نشست سران دو کشور در ماه آینده افزایش میدهد. از سوی دیگر هرگونه اقدام واشنگتن علیه بانکهای بزرگ چینی که با اقتصاد ایران همکاری میکنند، میتواند واکنش متقابل و شدیدتر رقیب آسیایی را به همراه داشته باشد.
فرصتسازی از تمرکز واشنگتن بر تهران
جسی مارکس، بنیانگذار موسسه پژوهشی رحله و مشاور پیشین سیاست خاورمیانه در دولت آمریکا معتقد است که چین خواهان مهار این درگیری است، اما دلیل چندانی نمیبیند که بدون دریافت امتیاز به ترامپ برای پایان دادن به آن کمک کند. برای شی جینپینگ، تمرکز ترامپ بر مسئله ایران مزایای قابلتوجهی دارد. ایالات متحده در ماه جاری تنها ناو هواپیمابر مستقر خود در آسیا را به خاورمیانه منتقل کرد و نیروهای آمریکایی نیز کمی بعد اعلام کردند که رزمایش مشترک با کره جنوبی را به دلیل کمبود منابع ناشی از استقرار نیرو در منطقه پیرامون ایران لغو کردهاند. این خلاء استراتژیک میتواند دست چین را برای پیشبرد ادعاهای ارضی خود در دریای جنوبی چین و پیرامون تایوان که خودگردان است بازتر کند.
با این حال مارکس میگوید هرچند پکن روابط خود را با تهران قطع نخواهد کرد، اما ممکن است تصمیم بگیرد خرید نفت از ایران را بیش از این کاهش دهد یا درآمدهای حاصل از این مبادلات را در بانکهای چینی مسدود نگه دارد. تعهد به اعمال کنترلهای سختگیرانهتر بر قطعات دومنظوره ساخت چین که ممکن است به برنامههای نظامی ایران راه یابد، گزینه دیگری است که پکن پیش از نشست سران در اختیار دارد. نادیده گرفتن کامل واشنگتن میتواند تنها چند هفته مانده به نشست 24 سپتامبر (2مهر) در واشنگتن، رئیسجمهور این کشور را خشمگین کند؛ نشستی که هدف آن حفظ آتشبس تجاری میان دو اقتصاد بزرگ جهان است. حتی پیش از این دیدار نیز در سایه فشارهای نیروی دریایی آمریکا بر زنجیره تامین، خرید نفت خام تخفیفدار ایران توسط چین کاهش یافته است.
اهرمهای اقتصادی در تقابل ابرقدرتها
چین همچنان اهرمهای اقتصادی قدرتمندی در برابر ایالات متحده دارد که ترامپ را از اجرای تحریمهای جدیتر بازمیدارد. پکن بر زنجیره تامین جهانی خاکهای کمیاب که برای تولید طیف وسیعی از محصولات از تلفنهای همراه تا موشکها ضروری است، تسلط دارد. شی جینپینگ سال گذشته از همین ابزار برای متوقف کردن جنگ تعرفهای گسترده رهبر جمهوریخواهان استفاده کرد و از آن زمان تاکنون، این اهرم در حفظ خطوط قرمز روابط دو کشور موثر بوده است.
تمایل متقابل دو طرف برای جلوگیری از وخامت بیشتر روابط زمانی آشکارتر میشود که طبق گفته منابع آگاه، آمریکا قصد دارد تعرفههای معلق مربوط به مازاد ظرفیت تولید چین را در سطحی محدود کند که پیشتر مورد تایید پکن بوده است. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا نیز با اشاره به تمایل واشنگتن برای جلوگیری از آشفتگیهای اقتصادی بیشتر به خبرنگاران گفت که نمیخواهد سیستم مالی جهانی را منفجر کند. این اظهارات در شرایطی مطرح میشود که هزینههای استقراض بلندمدت آمریکا به بالاترین سطح خود در یک دهه اخیر رسیده است.
جان گونگ، استاد دانشگاه تجارت و اقتصاد بینالملل در پکن که سابقه همکاری به عنوان مشاور با وزارت بازرگانی چین را دارد، بر این باور است که واشنگتن احتمالا میداند چین تسلیم خواستههای آمریکا در قبال ایران نخواهد شد، اما امیدوار است بتواند پکن را به دادن امتیازات کوچکتر وادار کند. او با اشاره به اینکه ایران سالهاست تحت تحریم قرار دارد و هرگز تسلیم نشده است، این پرسش را مطرح میکند که چرا این بار باید شرایط متفاوت باشد. در سوی دیگر سیاستگذاران چینی نیز دلایل خاص خود را برای تمایل به ثبات جهانی دارند چرا که بالا بودن قیمتها میتواند تقاضا برای صادرات این کشور را که برای رشد اقتصادی آن حیاتی است تهدید کند.
هرگونه امتیازدهی بزرگ از سوی چین در موضوع ایران احتمالا نیازمند پیشنهادی هموزن از سوی آمریکا خواهد بود. تایوان همچنان پررنگترین خط قرمز چین در روابط دوجانبه است و پکن بارها از واشنگتن خواسته است فروش سلاح به این جزیره را متوقف کند؛ این در حالی است که یک بسته تسلیحاتی 14 میلیارد دلاری آمریکا برای تایوان هنوز در انتظار تایید است.
در این میان دیپلماسی مسیر دیگری را پیش روی رئیسجمهور چین قرار داده تا به عنوان بازیگری موثر در یافتن راهکار برای این جنگ شناخته شود. مقامهای چینی از جمله خود شی اخیرا رایزنیهایی با رهبران اردن، کویت و دیگر کشورهای عربی داشتهاند. چین همچنین قرار است در سال جاری میزبان نشستی با کشورهای عربی باشد و نشستهای منطقهای مانند اجلاس سازمان همکاری شانگهای در قرقیزستان در هفته آینده نیز میتواند فرصت تازهای برای تعامل شی با نمایندگان ایران فراهم کند.
در نهایت به گفته درک سیزرز از موسسه امریکن انترپرایز، ناتوانی وزیر خزانهداری آمریکا در اتخاذ اقدامات قاطعتر، این ذهنیت را در چین تقویت میکند که ایالات متحده به دلیل تلاطم در بازار اوراق قرضه، نگرانیهای سیاسی داخلی درباره هزینههای زندگی و مناقشه تجاری جدید با کانادا بیش از حد توان خود درگیر شده است. او میافزاید که پکن قطعا زودهنگام حرکت نخواهد کرد و این واشنگتن است که باید تعهد خود را به سیاست جدیدش نشان دهد؛ اتفاقی که هنوز رخ نداده و از ترامپ نیز بهندرت سر میزند. این مطلب برایم مفید است 0 نفر این مطلب را پسندیده اند کپی شد
