رضا صائمی؛ دبیر گروه فرهنگی / گفتوگوی اخیر جلال خوشچهره از روزنامهنگاران پیشکسوت با خبرگزاری ایسنا درباره عوامل رشد باجنیوزها، فارغ از جزئیات مصادیق، از یک واقعیت مهم پرده برمیدارد؛ اینکه باجنیوزها را نمیتوان صرفاً محصول انحراف اخلاقی چند خبرنگار یا مدیر رسانه دانست. این پدیده، بیش از آنکه یک استثنا باشد، نشانه بیماری در ساختاری است که در آن مرز میان رسانه حرفهای، رسانه شخصی، کانال فشار و ابزار معامله روزبهروز کمرنگتر شده است.
باجنیوز از خلأ تغذیه میکند. هرجا سازمانی شفاف نیست، هرجا انتصابها بر اساس تخصص و شایستگی انجام نمیشود، هرجا مدیران از پاسخگویی گریزاناند و هرجا اطلاعات در دسترس افکارعمومی قرار نمیگیرد، امکان شکلگیری بازار غیررسمی خبر بیشتر میشود. در چنین شرایطی، «اطلاعات» به جای آنکه کالایی عمومی برای افزایش آگاهی جامعه باشد، میتواند به اهرمی برای اعمال قدرت تبدیل شود.
از این منظر، یکی از مهمترین نکات بحث خوشچهره، رابطه متقابل میان ساختارهای بوروکراتیک و ساختار رسانهای است. بوروکراسی ناکارآمد، رسانه ناسالم تولید میکند و رسانه ناسالم نیز به تداوم همان ناکارآمدی کمک میکند. مدیر غیرپاسخگو از یکسو به رسانهای نیاز دارد که بتواند با آن معامله کند و رسانه غیرحرفهای نیز از سوی دیگر به مدیرانی نیازمند است که در فضای غیرشفاف، امکان چانهزنی و فشار ایجاد کند.
این رابطه، چرخهای معیوب میسازد که خروج از آن آسان نیست. در این میان، نباید نقش مشکلات معیشتی اهالی رسانه را نادیده گرفت. روزنامهنگاری که امنیت شغلی ندارد، دستمزد کافی نمیگیرد و آینده حرفهایاش مبهم است، بیش از گذشته در معرض وسوسههای بیرون از قواعد حرفهای قرار میگیرد. البته مشکلات اقتصادی هرگز توجیهکننده باجگیری نیستند، اما نمیتوان از تأثیر ساختار اقتصادی بر اخلاق حرفهای چشم پوشید. حرفهای که نتواند حداقلی از امنیت و منزلت برای نیروی انسانی خود فراهم کند، دیر یا زود با چالش سرمایه اجتماعی مواجه خواهد شد. …
