آرمان امروز- گروه سیاسی: بازتعریف امنیت ایران یک بحث مهم و علمی در حوزه سیاسی کشور است. در این زمینه باید مؤلفههای اساسی امنیت ایران شناسایی، استخراج و فهرست شوند و مشخص شود که اساساً امنیت ایران به چه معناست و چه ابعادی را دربرمیگیرد.
در این چارچوب، این پرسش مطرح است که آیا امنیت ایران مفهومی چندجانبه و همهجانبه است یا رویکردی یکجانبهگرایانه نسبت به آن وجود دارد. همچنین باید بررسی کرد مؤلفههای اصلی و پایهای امنیت کشور چیست و هر یک از آنها چه جایگاهی در تعریف امنیت ملی دارند.
امنیت باید با نگاهی آیندهنگر بازتعریف شود و مفهوم آن به توان دفاعی و نظامی محدود نماند. تحولات سالهای اخیر نشان داده است که امنیت ملی، مفهومی چندلایه و چندبعدی است و برای حفظ آن نمیتوان تنها بر ظرفیتهای دفاعی تکیه کرد. در شرایطی که تهدیدها شکلهای متفاوتی به خود گرفتهاند، تقویت زیرساختهای حیاتی، افزایش آمادگی در برابر بحرانها و ایجاد هماهنگی میان دستگاههای مسئول، بخشی جداییناپذیر از امنیت ملی به شمار میرود.
در این چارچوب، تابآوری زیرساختهای حیاتی کشور اهمیت ویژهای پیدا میکند. زیرساختهایی مانند شبکههای انرژی، آب، ارتباطات، حملونقل، مراکز درمانی و سایر خدمات عمومی، در شرایط عادی بخشی از زندگی روزمره جامعه را تشکیل میدهند، اما در زمان بروز بحران، مستقیماً با امنیت عمومی و ثبات کشور ارتباط پیدا میکنند. هر اندازه این زیرساختها از آمادگی و تابآوری بیشتری برخوردار باشند، امکان مدیریت پیامدهای بحران و بازگشت سریعتر جامعه به شرایط عادی افزایش خواهد یافت.
پدافند غیرعامل نیز یکی دیگر از مؤلفههای مهم در بازتعریف امنیت ملی است. کاهش آسیبپذیری مراکز و زیرساختهای حساس، ایجاد ظرفیتهای جایگزین و پیشبینی سناریوهای مختلف بحران، میتواند خسارتهای احتمالی را کاهش دهد. در واقع، امنیت تنها به معنای مقابله با تهدید پس از وقوع آن نیست، بلکه بخش مهمی از آن به پیشبینی، پیشگیری و کاهش آثار تهدیدات احتمالی مربوط میشود.
از سوی دیگر، آمادگی در برابر بحرانهای مختلف باید به یکی از محورهای اصلی سیاستگذاری امنیتی تبدیل شود. بحرانهای طبیعی، اختلال در زیرساختها، حملات سایبری، تهدیدات اقتصادی و سایر رخدادهای پیشبینینشده میتوانند آثار گستردهای بر زندگی مردم و عملکرد دستگاههای کشور داشته باشند. به همین دلیل، طراحی سازوکارهای مشخص برای مواجهه با این شرایط و برگزاری تمرینها و برنامههای آمادگی، میتواند نقش مهمی در افزایش تابآوری ملی داشته باشد.
هماهنگی میان دستگاههای مسئول نیز اهمیت ویژهای دارد. نبود هماهنگی یا موازیکاری در زمان بحران میتواند روند تصمیمگیری و مدیریت شرایط را با اختلال مواجه کند. بنابراین، ایجاد تقسیم کار روشن، تقویت ارتباط میان نهادهای مختلف و مشخص بودن مسئولیت هر دستگاه، از الزامات یک نظام امنیتی کارآمد محسوب میشود.
در کنار این موارد، امنیت اجتماعی و اقتصادی نیز باید در تعریف جامع امنیت مورد توجه قرار گیرد. جامعهای که با بیثباتی اقتصادی، کاهش اعتماد عمومی یا ضعف در دسترسی به خدمات اساسی مواجه باشد، در برابر بحرانها آسیبپذیرتر خواهد بود. از این منظر، تقویت سرمایه اجتماعی، افزایش اعتماد عمومی و کاهش آسیبپذیریهای اقتصادی نیز بخشی از فرآیند افزایش امنیت ملی است.
در نهایت، بازتعریف امنیت به معنای کنار گذاشتن توان دفاعی نیست، بلکه به معنای گسترش نگاه امنیتی و توجه همزمان به ابعاد مختلف آن است. امنیت پایدار زمانی شکل میگیرد که توان دفاعی، تابآوری زیرساختی، پدافند غیرعامل، آمادگی در برابر بحران، امنیت اقتصادی و اجتماعی و هماهنگی نهادی در کنار یکدیگر قرار گیرند. سرمایهگذاری هدفمند در این حوزهها میتواند احتمال آسیبپذیری کشور را کاهش داده و ظرفیت ایران را برای مواجهه با تهدیدهای آینده افزایش دهد. چنین رویکردی، امنیت را از یک مفهوم صرفاً واکنشی به یک راهبرد پیشگیرانه و آیندهنگر تبدیل خواهد کرد.
موسی گلستانی، استاد دانشگاه و کارشناس سیاسی، در گفتوگو با روزنامه آرمان امروز درباره ضرورت بازتعریف مفهوم امنیت اظهار کرد: امنیت در شرایط کنونی نباید صرفاً در توان دفاعی و نظامی کشور خلاصه شود، بلکه باید مجموعهای از مؤلفههای سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، زیرساختی و دفاعی را دربرگیرد.
وی افزود: تابآوری زیرساختهای حیاتی، پدافند غیرعامل، آمادگی برای مواجهه با بحرانها و هماهنگی میان دستگاههای مسئول، از ارکان مهم امنیت پایدار هستند. گلستانی تصریح کرد: نگاه آیندهنگر به امنیت میتواند ضمن کاهش آسیبپذیری کشور، ظرفیت ایران را برای مواجهه با تهدیدات نوین افزایش دهد. به گفته وی، سرمایهگذاری در زیرساختها و تقویت آمادگی ملی باید در اولویت سیاستگذاری امنیتی قرار گیرد.
