بازار
نمی‌شود برای پدیده‌ای که اندازه‌اش را نمی‌دانیم، نسخه دقیق پیچید. سلطانی در این باره میان دو گروه تفاوت قائل می‌شود: کودکان کار و کودکان زباله‌گرد. آماری که در دست است، مربوط به گروه اول است؛ سال گذشته حدود ۹۰۰۰ نفر از کودکان کار و خیابان خدمات روزانه و ۳۰۰۰ نفر خدمات شبانه‌روزی از مراکز سازمان بهزیستی دریافت کرده‌اند. اما کودکان زباله‌گرد، همان‌هایی که در تاریکی و حاشیه شهر مشغول‌اند، در آمارها جای مشخصی ندارند.
نبودن در چهارراه، یعنی نبودن؟
خطرناک‌ترین سوءتفاهم در این حوزه، همین‌جاست. وقتی حضور کودکان در چهارراه‌ها کم می‌شود، خیلی‌ها خیالشان راحت می‌شود که پدیده کودک کار هم کم شده است. سلطانی ولی با رد این فرضیه هشدار می‌دهد که کاهش حضور کودکان کار در چهارراه‌ها لزوماً به معنای کاهش این پدیده نیست. با توجه به شرایط اقتصادی کشور، نباید از این بابت خیالمان راحت باشد که چون کودکان را در چهارراه‌ها نمی‌بینیم، پس دیگر کودک کار در موقعیت خیابان وجود ندارد.
تجربه نشان می‌دهد وقتی طرح‌های موسوم به «جمع‌آوری» زیاد می‌شود، طبیعی است که کودکان کمتر در خیابان حاضر شوند و به سمت کارگاه‌های زیرزمینی یا فضاهای بی‌دفاع شهری بروند؛ مکان‌هایی که کنترل چندانی بر آنها نداریم. یعنی کودک از دید ما پاک نمی‌شود؛ فقط از دید ما پنهان می‌شود. و پنهان شدن، همیشه بدتر از دیده شدن است.
کودکی که در چهارراه است، حداقل در معرض نگاه شهر و مددکار و مدرسه قرار دارد؛ اما کودکی که در انبار یا کارگاه زیرزمینی کار می‌کند، از همه این شبکه‌های حمایتی بیرون افتاده است. طرحی که می‌خواهد آسیب را کم کند، اگر با اشتغال جایگزین و حمایت واقعی همراه نباشد، می‌تواند آسیب را جابه‌جا کند، نه حذف.
آنچه تا امروز انجام شده …
