چرا برخی انواع «سرطان پستان» به درمان مقاوم می‌شوند؟

در سال‌های اخیر، داروهایی با نام مهارکننده‌های CDK۴/۶ نیز برای درمان این نوع سرطان به کار رفته‌اند. این داروها با فعال کردن پروتئینی به نام Rb، تقسیم سلول‌های سرطانی را آهسته می‌کنند. پروتئین Rb به طور معمول مانند یک ترمز طبیعی برای تقسیم سلولی عمل می‌کند و از تکثیر کنترل‌نشده سلول‌ها جلوگیری می‌کند. با این حال، اگرچه ترکیب مهارکننده‌های CDK۴/۶ با درمان هورمونی برای بسیاری از بیماران مؤثر است، بیشتر سرطان‌ها در نهایت راهی برای مقاومت در برابر این درمان پیدا می‌کنند. به همین دلیل، شناخت علت این مقاومت برای یافتن روش‌های درمانی مؤثرتر اهمیت زیادی دارد.

در همین رابطه، محققان مرکز سرطان پیتر مک‌کالوم استرالیا، تحقیقی را درباره نقش پیچیده پروتئین Rb در مقاومت سرطان پستان در برابر درمان انجام داده‌اند. آنان بررسی کردند که این پروتئین چگونه بر فعالیت ژن‌های سلول‌های سرطانی اثر می‌گذارد و چرا ممکن است عملکرد آن همیشه به مهار سرطان محدود نباشد.

در این پژوهش، محققان رفتار پروتئین Rb و ژن‌هایی را که تحت تأثیر آن قرار می‌گیرند بررسی کردند. تمرکز اصلی آنان بر ژن‌های مرتبط با پاسخ به هورمون استروژن بود. به زبان ساده، پژوهشگران بررسی کردند که وقتی داروهای مهارکننده CDK۴/۶ پروتئین Rb را فعال می‌کنند، این پروتئین درون سلول چه تغییراتی ایجاد می‌کند و آیا فقط تقسیم سلول را متوقف می‌سازد یا بر فعالیت گروه‌های دیگری از ژن‌ها نیز اثر می‌گذارد. آنان همچنین وضعیت سلول‌های سرطانی مقاوم به درمان هورمونی را با سلول‌هایی که هنوز به درمان پاسخ می‌دهند مقایسه کردند.

یافته‌ها نشان دادند پروتئین Rb تنها با خاموش کردن ژن‌هایی که تقسیم سلولی را تحریک می‌کنند، عمل نمی‌کند. این پروتئین می‌تواند گروهی از ژن‌های پاسخ‌دهنده به استروژن را نیز فعال کند. برخی از این ژن‌ها به سلول‌های سرطانی کمک می‌کنند فشار ناشی از درمان را تحمل کنند و توانایی آغاز دوباره رشد را حفظ کنند. بنابراین، Rb از یک سو تقسیم سلول‌های سرطانی را کاهش می‌دهد، اما از سوی دیگر ممکن است برنامه‌های زیستی خاصی را فعال کند که بخشی از اثر محافظتی آن را خنثی می‌کنند.

پژوهشگران همچنین توضیحی برای اثرگذاری مناسب ترکیب دو نوع درمان ارائه کردند. مهارکننده‌های CDK۴/۶ با فعال کردن Rb، تقسیم سلول‌های سرطانی را متوقف می‌کنند. درمان هورمونی نیز پیام‌های ناخواسته مرتبط با استروژن را مهار می‌کند؛ پیام‌هایی که Rb می‌تواند در برخی شرایط آن‌ها را فعال سازد. به این ترتیب، این دو درمان مکمل یکدیگر هستند و کمک می‌کنند اثر ضدسرطانی Rb بر اثرات کمتر مفید آن غلبه کند.

با این حال، زمانی که سرطان به درمان هورمونی مقاوم می‌شود، این تعادل تغییر می‌کند. در چنین تومورهایی، برنامه ژنی مرتبط با استروژن با وجود ادامه درمان همچنان فعال باقی می‌ماند. در نتیجه، مهارکننده‌های CDK۴/۶ اثر کمتری بر سلول‌های سرطانی خواهند داشت و سرطان می‌تواند دوباره رشد کند یا به روند رشد خود ادامه دهد. این یافته نشان می‌دهد مقاومت دارویی فقط به دلیل خاموش یا از کار افتادن یک مسیر ساده در سلول ایجاد نمی‌شود، بلکه سلول سرطانی می‌تواند از عملکردهای مختلف یک پروتئین برای سازگار شدن با درمان استفاده کند.

اهمیت این تحقیق در آن است که نگاه رایج به پروتئین‌های مهارکننده تومور را پیچیده‌تر می‌کند. پیش از این، پروتئین Rb عمدتاً به عنوان عاملی شناخته می‌شد که جلوی رشد بی‌رویه سلول‌ها را می‌گیرد. اما نتایج این مطالعه نشان می‌دهند حتی پروتئینی که نقش اصلی آن محافظت در برابر سرطان است، ممکن است در شرایط خاص برخی فعالیت‌های سلولی را تقویت کند که به زنده ماندن و سازگاری سلول‌های سرطانی کمک می‌کند. شناخت این عملکردهای دوگانه می‌تواند به طراحی درمان‌هایی منجر شود که اثرهای سودمند Rb را حفظ کنند و هم‌زمان فعالیت‌های ناخواسته آن را کاهش دهند.

این نتایج که در نشریه Nature منتشر شده‌اند، همچنین می‌توانند مسیر پژوهش‌های آینده درباره درمان‌های ترکیبی را مشخص کند. اگر دانشمندان بتوانند برنامه ژنی مرتبط با استروژن را در تومورهای مقاوم بهتر مهار کنند، شاید امکان حفظ اثرگذاری داروهای فعلی برای مدت طولانی‌تری فراهم شود.