مسوولیت شهرسازان در عصر همزمانی بحران‌‌ها

در سال‌های اخیر، از اوکراین تا غزه و دیگر مناطق درگیر جنگ، شاهد ویرانی خانه‌ها، زیرساخت‌های حیاتی و فضاهای زندگی شهری بوده‌ایم. جنگ در گذشته هم شهرها را ویران می‌کرد؛ اما در جنگ‌های معاصر، وابستگی پیچیده زندگی شهری به شبکه‌های تاسیسات و خدمات، دامنه آسیب را فراتر از تخریب مستقیم ساختمان‌ها برده است. گاه از کار افتادن یک زیرساخت، زنجیره‌ای از اختلالات را به‌صورت متوالی رقم می‌زند که زندگی غیرنظامیان، به‌ویژه کودکان، سالمندان و گروه‌های آسیب‌پذیر را برای سال‌ها نابود می‌کند. در چنین شرایطی که جنگ‌ها دیگر به مرزها محدود نیستند و زیست شهروندان غیرنظامی را نشانه رفته‌اند، با هیچ منطقی پذیرفتنی نیست که مشغولیت اصلی شهرسازان، تنظیم ضوابط کاربری زمین، تعیین تراکم و عوارض و این قبیل مسائل باشد.

در عصر بحران‌های همزمان، ماموریت شهرسازی نیاز به ویرایش دارد؛ مثلا از مدیریت توسعه به حفاظت از زندگی، از افزایش ظرفیت کالبدی به حفظ ظرفیت زیستن و از برنامه‌ریزی برای آینده‌ای نسبتا قابل پیش‌بینی به توانمندسازی شهر و شهروندان برای مواجهه با آینده‌های نامطمئن. در این بازتعریف، مسکن بستر امنیت، تعلق خاطر و استمرار زندگی است. بنابراین برنامه‌ریزی مسکن باید بیش از گذشته بر ایمنی، استطاعت‌پذیری مسکن، جلوگیری از جابه‌جایی ناخواسته ساکنان، حفاظت از حقوق آنها و امکان بازسازی متمرکز شود. این تغییر ماموریت، بازنگری در اخلاق حرفه‌ای را نیز می‌طلبد. برنامه‌ریز شهری نمی‌تواند نسبت به توزیع نابرابر خطرات، پیامدهای اجتماعی تصمیمات فنی یا حذف گروه‌های کم‌قدرت از فرآیند تصمیم‌گیری خنثی باشد. حق برخورداری از سرپناه امن، خدمات ضروری، حق مشارکت در تصمیم‌گیری و حق برخورداری از آینده‌ای قابل زیستن باید در مرکز اخلاق حرفه‌ای شهرسازی قرار گیرد. این مسوولیت، جایگزین تعهدات دولت‌ها و طرف‌های درگیر جنگ برای حفاظت از غیرنظامیان نیست، بلکه مسوولیتی مکمل برای کاهش آسیب‌پذیری و حفظ زندگی شهری است. …