وضعیت شکننده بازار دارو

پشت این عدد، زنجیره‌ای از مشکلات قرار دارد؛ از تحریم و دشواری انتقال ارز و افزایش هزینه تامین دارو گرفته تا بدهی ۲۰۰ همتی به شرکت‌های دارویی، تاخیر چندماهه بیمه‌ها در پرداخت مطالبات و نگرانی بیماران درخصوص دسترسی به برخی داروهای حیاتی. در این میان، رئیس سازمان غذا و دارو روز گذشته از کاهش مقطعی کمبودها خبر داد اما تاکید کرد که وضعیت دارویی کشور همچنان شکننده است و کوچک‌ترین اختلال در تامین ارز، مواد اولیه یا نقدینگی می‌تواند دوباره فهرست کمبودها را طولانی‌تر کند. 

جنگ نیز فشار مضاعفی بر زنجیره تامین دارو وارد کرده و اهمیت تامین پایدار دارو را بیش از گذشته به‌رخ می‌کشد. در چنین شرایطی، مساله فقط تعداد اقلام کمبود نیست‌؛ بلکه توان صنعت برای حفظ تولید، تامین مواد اولیه، واردات داروهای ضروری و تامین نقدینگی نیز تعیین‌کننده است. ‌

یکی از مهم‌ترین موضوعات مطرح‌شده در نشست خبری رئیس سازمان غذا و دارو، کاهش میزان کمبودهای دارویی بود؛ با این حال، پیرصالحی تاکید دارد که نمی‌توان وضعیت دسترسی بیماران به دارو را صرفا با شمارش اقلام کمبود سنجید. چراکه ممکن است در شرایطی تقریبا تمام داروهای مورد نیاز کشور موجود باشد اما نبود تنها یک قلم دارو، بیماری را با مشکل جدی مواجه کند. 

‌رئیس سازمان غذا و دارو درباره آخرین وضعیت کمبودهای دارویی گفت: تعداد این کمبودها نسبت به ماه گذشته تقریبا نصف شده و اکنون به ۴۳ قلم رسیده است‌؛ با این حال، این وضعیت ثابت نیست و ممکن است در ماه آینده تعداد کمبودها دوباره افزایش یا کاهش پیدا کند. آن‌طور که پیرصالحی به ما گفت، کمبود ممکن است در همه دسته‌های دارویی رخ دهد اما یکی از بیشترین کمبودها در حوزه داروهای اعصاب و روان بوده که بخشی از آن به وابستگی مواد اولیه این داروها به هند مربوط می‌شود. در حوزه داروهای بیماران خاص نیز چند قلم دارو با کمبود مواجه بوده که برای تامین آنها اقداماتی در حال انجام است. به‌گفته او تلاش سازمان غذا و دارو بر این است که با استفاده از مسیرهای جایگزین، نیاز دارویی کشور تامین و کمبودهای موجود برطرف شود. 

حل مشکل داروی بیماران پیوندی

یکی از اقلام دارویی که در هفته‌های اخیر نگرانی بیماران پیوندی را به‌دنبال داشته، مایفورتیک (Myfortic) بود؛ دارویی که برخی بیماران از کمبود آن خبر داده‌اند. در همین راستا، رئیس سازمان غذا و دار و درباره وضعیت تامین داروهای بیماران پیوندی به جام‌جم گفت که در تامین برخی داروهای این بیماران، به‌ویژه برندهای خارجی، مشکلاتی وجود داشته است. او با اشاره به مایفورتیک توضیح داد: تامین برند اروپایی این دارو با مشکل مواجه بوده اما از طریق مسیرهای فوریتی، تعدادی از آن وارد کشور شده است. البته در حال حاضر نمونه ایرانی این دارو در کشور موجود است و قابلیت مصرف دارد و از نظر ریسک پس‌زدن پیوند نیز تفاوتی میان نمونه ایرانی و خارجی وجود ندارد. 

سه ضلع فشار بر صنعت دارو

اما در کنار تلاش برای تامین دارو، تحریم‌های بانکی و افزایش هزینه‌های تامین و تولید در ماه‌های اخیر فشار مضاعفی بر صنعت دارو وارد کرده است‌؛ فشاری که هم تامین برخی داروهای حیاتی را دشوار کرده و هم هزینه تمام‌شده دارو را افزایش داده است. به‌گفته رئیس سازمان غذا و دارو، بسته‌شدن مسیرهای بانکی باعث شده برخی داروهای حیاتی حدود یک سال امکان خرید نداشته باشند؛ برای مثال «فاکتور ۱۳» یکی از این موارد است که ممکن است با قیمتی هفت تا هشت برابر گذشته تامین شود. از سوی دیگر، هزینه حمل‌ونقل نیز به‌شدت افزایش یافته است‌؛ به‌طوری که هزینه انتقال یک کانتینر از هند از حدود دو تا سه هزار دلار به بیش از ۳۰ هزار دلار رسیده و افزایش قیمت مواد اولیه و سایر هزینه‌های تولید نیز بر این فشارها افزوده است. پیرصالحی یادآور شد: از ابتدای سال دو مرحله افزایش قیمت گروهی دارو در ۱۶ فروردین و اواسط خرداد انجام شده و در مجموع حدود دوسوم داروها قیمت‌گذاری شده‌اند. کمیسیون قیمت‌گذاری نیز هر دو هفته یک‌بار داروهای زیان‌ده را بررسی می‌کند. در چنین شرایطی، صنعت دارو در یک دوگانه دشوار قرار گرفته است‌؛ افزایش قیمت، فشار بیشتری به بیماران وارد می‌کند و پایین نگه‌داشتن قیمت‌ها نیز با توجه به رشد هزینه‌های تولید می‌تواند تولیدکننده را با زیان مواجه و در نهایت زمینه‌ساز کاهش تولید و افزایش کمبودها فراهم سازد.  در کنار این فشارها، تامین ارز نیز همچنان یکی از اصلی‌ترین دغدغه‌های صنعت داروست. به‌گفته پیرصالحی، سهمیه ارزی سازمان غذا و دارو در سال‌های گذشته حدود پنج میلیارد دلار بوده که معمولا تا پایان سال کمتر از ۵/۴ میلیارد دلار آن محقق می‌شده، امسال نیز سهمیه ارزی حدود ۵/۴ میلیارد دلار تعیین شده، هرچند سازمان غذا و دارو در تلاش است این رقم را به بیش از پنج میلیارد دلار افزایش دهد.  آن‌طور که رئیس سازمان غذا و دارو اعلام کرد، تاکنون حدود یک میلیارد و ۳۰۰ میلیون دلار ارز ترجیحی دارو پرداخت شده و حدود ۲۵۰ میلیون دلار دیگر نیز طی روزهای آینده پرداخت خواهد شد؛ به این ترتیب، به‌گفته او، در پنج ماه حدود نیمی از ارز مورد نیاز دریافت خواهد شد.  پیرصالحی همچنین از توافق با بانک مرکزی و سازمان برنامه و بودجه برای افزایش سهمیه ارزی در چهار ماهه دوم سال خبر داد تا ارز مورد نیاز دارو و تجهیزات پزشکی با سرعت بیشتری تامین شود. 

طلب ۲۰۰ همتی

اما تحریم و افزایش هزینه‌های تولید تنها مشکل صنعت دارو نیست و شاید یکی از جدی‌ترین چالش‌های امروز این صنعت، کمبود نقدینگی و انباشت مطالبات باشد. رئیس سازمان غذا و دارو در پاسخ به دیگر پرسش جام‌جم درباره آثار افزایش نرخ ارز بر صنعت دارو و فشار هزینه‌ها بر تولیدکنندگان گفت: در بسیاری از داروها همچنان از ارز ترجیحی استفاده می‌شود و در برخی موارد نیز ارز غیرترجیحی ۱۵۰ تومانی مطرح است‌؛ بنابراین بخش عمده مشکل فعلی صنعت دارو، تامین نقدینگی شرکت‌هاست که از مطالبات آنها از دولت و بخش خصوصی ناشی می‌شود.  به‌گفته او شرکت‌های دارویی در حال حاضر حدود ۶۰ همت از دولت و ۱۴۰ همت از بخش خصوصی مطالبه دارند؛ یعنی در مجموع حدود ۲۰۰ همت از منابع صنعت دارو قفل شده است.