جامعه تاب‌آور در عصر اخبار جعلی

آرمان امروز- سپهر ریاحی: صبح هنوز به‌درستی آغاز نشده که تلفن همراه، انبوهی از خبرها و روایت‌های متناقض را پیش روی شهروندان قرار می‌دهد؛ تصویری از یک حادثه، خبری درباره احتمال وقوع بحران و تحلیل‌هایی که گاهی بدون هیچ سندی منتشر می‌شوند. در چنین فضایی، یک ادعای تأییدنشده ممکن است پیش از آنکه فرصت بررسی پیدا کند، در صدها صفحه و گروه بازنشر شود و در ذهن مخاطبان به واقعیت تبدیل شود. مسئله فقط انتشار اطلاعات نادرست نیست؛ بلکه تأثیر این جریان بر آرامش روانی، اعتماد عمومی و توان جامعه برای مواجهه با بحران است.در شرایطی که حوادث طبیعی، تنش‌های سیاسی، جنگ و بحران‌های اجتماعی می‌توانند اضطراب عمومی را افزایش دهند، رسانه‌ها نقشی فراتر از انتقال خبر دارند. آن‌ها می‌توانند با اطلاع‌رسانی دقیق، به مردم برای درک شرایط و تصمیم‌گیری درست کمک کنند یا با انتشار روایت‌های متناقض و هیجان‌زده، بر سردرگمی جامعه بیفزایند. از همین رو، سواد رسانه‌ای و تاب‌آوری اجتماعی به دو مفهوم جدایی‌ناپذیر در زندگی امروز تبدیل شده‌اند.

پایه‌ تاب‌آوری اجتماعی

تاب‌آوری اجتماعی به توانایی جامعه برای تحمل فشارها، سازگاری با شرایط دشوار و بازگشت به وضعیت باثبات پس از بحران گفته می‌شود. این مفهوم تنها به بازسازی ساختمان‌ها و زیرساخت‌ها محدود نیست؛ اعتماد عمومی، همکاری شهروندان، عملکرد نهادها و دسترسی به اطلاعات معتبر نیز در آن نقش دارند.

جامعه‌ای تاب‌آورتر است که هنگام مواجهه با بحران بتواند خطرها را واقع‌بینانه ارزیابی کند و به جای واکنش‌های هیجانی، تصمیم‌های سنجیده بگیرد. در این میان، رسانه یکی از مهم‌ترین حلقه‌های ارتباط میان مردم، کارشناسان و نهادهای مسئول است. اطلاع‌رسانی شفاف و به‌موقع می‌تواند از گسترش شایعات جلوگیری کند و به کاهش اضطراب عمومی کمک کند. در مقابل، سکوت خبری، تأخیر در انتشار اطلاعات ضروری یا ارائه روایت‌های متناقض، فضای خالی ایجاد می‌کند که معمولاً با گمانه‌زنی و شایعه پر می‌شود.

جنگ شناختی؛ نبردی برای تغییر برداشت شهروندان …