«فرقه مرگ»؟ کارت ویزیتت را ببین، آقای روبیو!

مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در بخش‌هایی از سخنرانی چهارشنبه‌شب خود در آکروپولیس آتن به ایران پرداخت. سخنرانی او در کلیتش خوانشی گزینشی از تاریخ بود؛ نسخه‌ای سست از «برخورد تمدن‌ها»ی ساموئل هانتینگتون. وقتی استدلال سست باشد، ناگزیر باید صحنه‌ای نمایشی از نمادهای تاریخی ساخت. قرار است مخاطب تحت تأثیر پس‌زمینه قرار بگیرد، نه قدرت استدلال.

همین منطق درباره جنگ نیز صدق می‌کند. وقتی جنگی بدون محاسبه دقیق و بر مبنای تصمیم‌های آنی و دیمی آغاز می‌شود، بعداً باید روکشی تمدنی و تاریخی برای توجیه آن دوخت. همکار روبیو، پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، حتی پا را فراتر گذاشته و می‌کوشد با زبان دینی و انجیلی به این جنگ مشروعیت بدهد.

قصد ندارم در اینجا همه جنبه‌های سخنرانی روبیو را نقد کنم. ناظران دیگر تا حدی این کار را کرده‌اند، به‌ویژه از منظر تاریخی. آنچه برای من قابل تأمل است، آنجاست که روبیو، ایران را «فرقه مرگ» نامید.

این عبارت مرا به یاد «محور شرارت» جرج بوش پس از ۱۱ سپتامبر انداخت. الگو همان است: ساختن یک برچسب برای فرار از پاسخ‌گویی. بیشتر عاملان آن حملات اتباع عربستان سعودی بودند و هیچ پیوند مستندی با ایران هرگز ثابت نشد، با این حال رئیس‌جمهور وقت آمریکا ترجیح داد انگشت اتهام را به‌سوی ایران بگیرد. بیست‌وپنج سال بعد، خانواده‌های قربانیان همچنان از عدم پاسخ‌گویی ریاض و مماشات دولت‌های آمریکا ـ چه جمهوری‌خواه و چه دموکرات ـ در این موضوع خشمگین‌اند.

برچسب زدن «فرقه مرگ» به ایران، پیش از هر چیز توهین به شعور مخاطبان آن سخنرانی است. کافی است کارنامه جنگ هفت‌ماهه را مرور کنیم:

چه کسی در روز نخست جنگ به مدرسه‌ای در میناب حمله کرد؟ چه کسی پل‌ها، جاده‌ها و زیرساخت‌های … …