پرسپولیس الگوی آکروپولیس

   اسماعیل سنگاری؛ پژوهشگر تاریخ جهان باستان  /   این مکان طبق یکی از کتیبه‌های موجود در آن «پارسه» یا «DPd» نامیده می‌شود (Kent, 1953: 135-136)  و در نوشته‌های یونانی نام «پرسپولیس» بر آن نهاده شده است؛ شهری که به گفته دیودور سیسیلی، نویسنده یونانی‌نویس سده اول پیش از میلاد، ثروتمندترین شهر در زیر آفتاب بود (دیودور سیسیلی: 17، 69، 1). در دوره‌های پسین تا عصر ساسانیان، در ایران نامی از آن در دست نیست. در زمان ساسانیان بر اساس کتیبه سلوک، قاضی شهر کابل در زمان شاپور دوم ساسانی، نام «صدستون» را می‌بینیم که بر این مکان اطلاق شده است (شاپور شهبازی، 1389: 23).

پس از اسلام، ایرانیان با پیوند زدن نام این بنا با تاریخ اساطیری خود، آن را «تخت جمشید» به معنای پایتخت جمشید، شاه اسطوره‌ای ایران نامیدند. این نام پس از اسلام تا به امروز به جهت تکرار فراوان در متون، بر تمام نام‌های پیشین ایران باستان غلبه یافته و مشهور شده است.

حمدالله مستوفی از جمله جغرافیدانان دوره اسلامی از این بنا به نام «چهل منار» یاد کرده است و به نقل از کتاب «مجمع ارباب الملک» می‌گوید این محل، خانه هما دختر بهمن و به نقل از «صورالاقالیم» آن را مسجد سلیمان پیامبر می‌داند و سرانجام خود با جمع‌بندی دو نظر می‌گوید: «و شاید خانه جمشید را سلیمان پیغمبر مسجد کرده باشد و همای، خانه و هر سه روایت درست بود». همچنین حافظ شاعر پرآوازه ایرانی در سده هشتم هجری در بیتی از پارسه با عنوان «ملک سلیمان» یاد می‌کند و ضمن آن شیراز را در نظر دارد:

دلم از وحشت زندان سکندر بگرفت 

بار بربندم و تا ملک سلیمان بروم

 جنبه آیینی، دیوانی و مالی پارسه

بناهای برپاشده توسط هخامنشیان تا پیش از داریوش اول (522-486 پ.م)،

بر پایه نوشته‌های پی‌یر بریان، بزرگ‌ترین مورخ هخامنشی، بیشتر در دشت‌ها ساخته می‌شد …