به گزارش سایت دیدبان ایران، اعلام عبور ظرفیت نصبشده نیروگاههای تجدیدپذیر از مرز ۵۸۰۰ مگاوات، پروندهای تازه از اختلافنظر میان منتقدان و متولیان صنعت برق گشوده است؛ جایی که منتقدان این عدد را «عددسازی» میخوانند و طرف مقابل بر صحت آمار اعلامی اصرار دارد. اما ریشه این مناقشه را نه در کموکیفِ اعداد، بلکه در خلط دو شاخص فنیِ متفاوت باید جست: «ظرفیت نصبشده» که با واحد مگاوات سنجیده میشود و حداکثر توانِ تولیدی یک نیروگاه در شرایط مشخص را نشان میدهد، و «انرژی تولیدی» که با مگاواتساعت اندازهگیری میشود و مجموع برقِ تحویلی به شبکه در یک بازه زمانی معیّن را گزارش میکند. پرسش اصلی این گزارش آن است که آیا مقایسه مستقیم این دو شاخص بدون تعیین بازه زمانی مشترک و در نظر گرفتن شرایط بهرهبرداری، مبنای فنیِ درستی برای قضاوت درباره واقعی یا غیرواقعی بودن آمار ظرفیت است؛ پرسشی که پاسخ آن، هم تکلیف منتقدان را روشن میکند و هم ضرورت شفافسازی دادههای تولید و اتصال نیروگاهها را برجسته میسازد.
۵۸۰۰ مگاوات؛ ظرفیت نصبشده یا برق تولیدی؟
یکی از مهمترین منشأهای اختلافنظر درباره آمار نیروگاههای تجدیدپذیر که اخیرا و با افزایش ظرفیت نیروگاه های تجدیدپذیر و به ویژه خورشیدی نمود یافته ، مقایسه دو شاخص متفاوت ظرفیت نصبشده و انرژی تولیدی است.
درهمین خصوص منتقدان و برخی کارشناسان معتقدند که آمار اعلامی به طور مثال میازن کنونی 5800 مگاوات ظرفیت نصب شده عدد سازی است.
ظرفیت نصبشده با واحد مگاوات (MW) بیان میشود و نشان میدهد یک نیروگاه، در شرایط مشخص، حداکثر چه میزان توان تولید برق دارد. اما انرژی تولیدی با واحد مگاواتساعت (MWh) سنجیده میشود و به مجموع برق تولیدشده در یک بازه زمانی برای مثال یک ساعت، یک روز یا یک ماه اشاره دارد که این شاخص برای همه نیروگاه های حرارتی، بادی، آبی و خورشیدی و هسته ای استفاده می شود.
به بیان ساده، اگر روی تابلو یک نیروگاه خورشیدی عدد 5800 مگاوات درج شده باشد، آیا باید انتظار داشت این نیروگاه در تمام ۲۴ ساعت شبانهروز، 5800 مگاوات برق به شبکه تحویل دهد؟ پاسخ فنی روشن است: خیر.
در واقع ظرفیت اسمی، معادل تولید دائمی نیستو به طور مثال عدد 5800 مگاوات، توان نامی یا ظرفیت اسمی نیروگاه است؛ نه میزان برق تولیدی آن در همه ساعات شبانهروز.
مگاوات، اسببخار است؛ مگاواتساعت، مسافت پیموده شده
برای درک سادهتر این طور می توان گفت که مگاوات مانند توان موتور خودرو است که در اصطلا با اسببخار بیان می شود؛ اما مگاواتساعت مانند مسافتی است که خودرو در یک بازه زمانی طی میکند. پس نمیتوان قدرت موتور را مستقیماً با مسافت پیمودهشده مقایسه کرد.
همانگونه که سرعت خودرو به عواملی مانند پیچ و خم جاده، راندمان خودرو، پستی و بلندی ها و اصطکاک لاستیک با جاده و ... وابسته است، تولید واقعی یک نیروگاه خورشیدی به عوامل متعددی وابسته است، از جمله: شدت و مدت تابش خورشید دمای محیط و دمای پنلها فصل و موقعیت جغرافیایی نیروگاه راندمان پنلها، اینورترها و سایر تجهیزات تعمیرات و دورههای توقف برنامهریزیشده محدودیت یا آمادگی شبکه برای دریافت برق زمان بهرهبرداری واقعی نیروگاه در دوره مورد بررسی مراحل آزمایش، راهاندازی و اتصال تدریجی واحدها به شبکه
مقایسه دقیق، نیازمند بازه زمانی مشترک است
در نتیجه، قراردادن مثلاً «5800 مگاوات ظرفیت» در برابر یک عدد «مگاواتساعت تولید ماهانه» و نتیجهگیری درباره واقعی یا غیرواقعی بودن ظرفیت، بدون تبدیل شاخصها و تعیین دوره زمانی مشترک، مقایسه دقیقی نیست.
کارشناسان پایش ساتبا نیز در مستندات مورد بررسی تأکید کردهاند که برای ارزیابی عملکرد نیروگاهها، مقایسه توان لحظهای در شرایط زمانی مشابه شاخص دقیقتری از مقایسه ساده ظرفیت اسمی با انرژی تولیدی است.
این توضیح البته به معنای آن نیست که هر فاصلهای میان ظرفیت و تولید باید بدون بررسی پذیرفته شود. برعکس، دقیقاً به همین دلیل باید دادههای تولید، زمان، شرایط جوی و وضعیت اتصال نیروگاهها منتشر و قابل راستیآزمایی باشند.
چرا برقِ برخی نیروگاهها در سامانه دیده نمیشود؟
اما یک مسئله دیگر باقی میماند: در برخی موارد نیروگاه نهتنها ساخته شده، بلکه برق هم به شبکه تزریق می شود، با این حال تولید آن در سامانه برخط دیده نمیشود. چرا؟ چون برخی از نیروگاه ها که به شبکه برق متصل شده اند، اما هنوز فرایند پلمب کنتور در آنها انجام نشده است .
پلمب کنتور در نیروگاه های خورشیدی به فرایندی گفته می شود که تجهیزات اندازه گیری در نیروگاه نصب و رسما میزان تولید و فروش برق نیروگاه ها پس از آن به شکل صحیح انجام برق تولیدی نیروگاه سنجش پذیر می شود.
لازم به ذکر است که تا پیش تصویب آییننامه رفع موانع احداث نیروگاههای تجدیدپذیر، در برخی مواقع فرایند پلمب کنتور گاها توسط شرکت های برق به صورت سلیقه ای انجام می شد اما پس از آیین نامه مذکور، این فرایند کاملا یکسان انجام و در حال اجراست.
همچنین باید افزود که پلمب کنتور برق به منظور اطمینان از دقت و صحت اندازهگیری میزان مصرف برق از اهمیت بسیاری برخوردار است؛ این اقدام نهتنها موجب حفظ عدالت در توزیع برق و جلوگیری از نقض حقوق دیگران میشود، بلکه به شرکتهای توزیع برق کمک میکند تا دقت در مدیریت منابع انرژی را افزایش دهند.
در عین حال باید تاکید کرد که تأمین بهموقع تجهیزات و زیرساختهای مورد نیاز احداث نیروگاههای خورشیدی، در راستای پیشبرد اهداف بالادستی و اجرای پروژهها مطابق برنامه زمانبندی، نقش قابلملاحظهای در تسریع روند توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر دارد و هرگونه تأخیر در تأمین تجهیزات اصلی و زیرساختهای فنی، میتواند روند اجرایی پروژهها، اتصال نیروگاهها به شبکه سراسری و انجام فرآیند پلمب کنتورها را با اختلال مواجه کند.
![[مینا حیدری] نسخه آسفالت برای مشکلات!](/news/u/2026-08-19/ettelaat-m66rd.jpg)
