آیت الله شبیری و احیای نظریه انسداد: روایات موجود برای استنباط احکام فقه کفایت نمی‌کنند

اشاره: آیت‌الله محمد سروش محلاتی در آستانه چهلمین روز ارتحال آیت الله شبیری زنجانی در مراسم نکوداشتی که به همین مناسبت در پژوهشکده اندیشه دینی معاصر برگزار شد، ضمن تبیین دیدگاه‌های آیت‌الله شبیری زنجانی درباره نظریه انسداد ایشان، سخنرانی ایراد کرد. متن این سخنرانی را به کوشش علی بهاری، در ادامه می خوانید. جایگاه نظریهٔ «انسداد» در اندیشهٔ اصولی آیت‌الله شبیری زنجانی

بسم الله الرحمن الرحیم. الحمدلله رب العالمین و صلی الله علی سیدنا ابی‌القاسم المصطفی محمد (صلی الله علیه و آله و سلم).

سلام عرض می‌کنم خدمت حضار گرامی، اساتید و فضلای محترم. این نشست علمی به مناسبت چهلمین روز درگذشت فقیه بزرگوار، حضرت آیت‌الله‌العظمی شبیری زنجانی تشکیل شده است. خداوند بر درجات این عالم ربانی بیفزاید و ما را قدردان وجود چنین بزرگوارانی قرار دهد.

واقع قضیه این است که برای بنده سخت است دربارهٔ ایشان صحبت کنم؛ به دلیل تعلق خاطر عمیقی که به ایشان داشته و دارم، در این ایام این مصیبت بر بنده بسیار سنگین بوده است و اکنون هم که در این مجلس در خدمت شما هستم، شرایطم برای صحبت کردن عادی و مناسب نیست؛ ولی چون قول داده بودم و قرار بر این شده بود، مطلبی را در این باره ارائه می‌کنم.

حضرت آقای شبیری زنجانی از فقهایی بودند که در فقه، اصول و رجال دارای مبانی و آرای خاصی بودند. البته این آرا و مبانی را می‌توان به دو قسمت تقسیم کرد: بخشی از آن‌ها مباحث مبنایی و کلیدی است و برخی دیگر در مرحلهٔ دوم اهمیت قرار دارد.

یکی از آرایی که جنبهٔ مبنایی و اصولی دارد، تمایلی است که ایشان نسبت به «نظریهٔ انسداد» پیدا کرده بودند. البته تا جایی که بنده به خاطر دارم، در دههٔ شصت که در محضر ایشان تلمذ می‌کردیم، این موضوع را از ایشان نشنیده بودم؛ ولی بعدها به‌تدریج در دههٔ بعد، هم در مباحث مختلف فقهی و هم به‌خصوص در بحث «حجیت خبر» در علم اصول، تمایل خودشان را نسبت به این مبنا ابراز می‌فرمودند و اتفاقاً از همین تعبیر «تمایل» هم استفاده می‌کردند. …