چرا «جامعه‌شناسی جنگ» نداریم؟

  محمدرضا کلاهی استاد جامعه‌شناسی پژوهشگاه مطالعات فرهنگی و اجتماعی /  علوم‌اجتماعی در ایران به موضوع جنگ نپرداخته است و این امری متناقض است، چراکه ایران، هشت سال درگیر جنگ تحمیلی با عراق بود که یکی از طولانی‌ترین جنگ‌های جهان به شمار می‌رود، اما با این حال جنگ وارد تاروپود علوم‌ اجتماعی ما به‌عنوان یک موضوع نشد. حتی به‌عنوان یک حوزه فرعی، چیزی به نام «جامعه‌شناسی جنگ»  در ایران رشد و توسعه نیافت،  در حالی که جامعه‌شناسی دین، جامعه‌شناسی سیاسی، جامعه‌شناسی خانواده و دیگر حوزه‌های جامعه‌شناسی همواره مورد توجه بوده‌اند. اگر هم قرار باشد خبرگان علوم اجتماعی ایران به جنگ فکر کنند، حداکثر از بررسی تأثیر و تبعات جنگ بر جامعه فراتر نمی‌روند؛ مثلاً اینکه جنگ چه اثری بر تاب‌آوری اجتماعی، اشتغال، بحران‌های اجتماعی یا مسائل اجتماعی می‌گذارد؛ اما جنگ به‌عنوان یک امر کلان که در منطق اجتماعی جامعه درحال دفاع تنیده شده باشد، مطرح نمی‌شود.

 

اندیشه‌ورزی درباب جنگ

 طی هشت سال جنگ تحمیلی ما با عراق، به دلیل هیجانات حاکم بر جامعه و دانشگاه، امکان اندیشه‌ورزی در باب جنگ فراهم نشد. بعد از آن، در دوران سازندگی، احتمالاً این تصور در فعالان و کارشناسان علوم اجتماعی شکل گرفت که ماجرا تمام شده و قرار نیست دوباره به گذشته برگردیم. اندیشیدن به جنگ، گویا نوعی «بازگشت به گذشته» تلقی می‌شد؛ درحالی‌ که رویکردها متوجه آینده‌ای بود که قرار بود ساخته شود. امروز هم گویا هنوز فرصتی برای پرداختن جدی به این موضوع فراهم نشده است!

 

احتمال وقوع جنگ در جهان مدرن …