قطارها برای جابهجایی مسافران و کالا راهاندازی شدند، اما بعدها قطار گردشگری از یک وسیله حملونقل صرف فاصله گرفته و خود مسیر، سازههای ریلی، ایستگاهها و چشماندازهای اطراف خط نیز به بخشی از تجربه سفر تبدیل شدند و پدیدهای به نام قطار گردشگری متولد شد. در گردشگری ریلی، مقصد همیشه شهری نیست که قطار در آن توقف میکند؛ گاهی مقصد، خود قطار و مسیری است که مسافر در آن حرکت میکند. بیشتر بخوانید:۴ خط آهن شگفتانگیز که در میراث جهانی یونسکو ثبت شدند
قطارهای گردشگری سال ۱۳۹۶ با هدف تجربه مسیر و بازدید از جاذبههای طبیعی، تاریخی و فرهنگی شهرها و مناطق واقع در مسیر فعال شدند. برخی قطارها مسیر ثابت دارند و برخی برای مناسبتها و رویدادهای فرهنگی بهصورت موردی برنامهریزی میشوند؛ مانند قطارهای مرتبط با جشنواره آش زنجان، پویانمایی همدان، بزرگداشت عطار و خیام. در سفر با قطار گردشگری، مسافران میتوانند در ایستگاههای مختلف از قطار پیاده شوند و از مکانهای تاریخی، بازارچههای محلی و جاذبههای مسیر بازدید کنند. پدیده گردشگری ریلی با خود قطارهای گردشگری، دهکدههای گردشگری و موزههای راهآهن را به دنبال داشتهاست.
تولد قطارهای گردشگری
در پرونده ثبت جهانی یونسکو، مسیرهای گردشگری مانند تهران ـ سوادکوه، گرگان ـ بندرترکمن و اهواز ـ اندیمشک بر اساس جاذبههای طبیعی، تاریخی و فرهنگی عنوان شدهاند و ایستگاههای اصلی نیز بهعنوان نقاط کانونی خدمات گردشگری در نظر گرفته شدهاند.
مدیرکل توسعه گردشگری داخلی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی، به همشهری میگوید: «یکی از معروفترین قطارهای گردشگری، تهران ـ شیرگاه است و بهصورت هفتگی حرکت میکند. تابستان امسال یکی از پرمخاطبترین قطارها بوده و درخواستها برای استفاده از این قطار بهشدت افزایش پیدا کرده است.»
مصطفی فاطمی میافزاید: «یکی از تفاوتهای اصلی قطار گردشگری این است که مسیر سفر نیز به بخشی از تجربه گردشگری تبدیل میشود و مسافران از یک مسیر چشمنواز بهرهمند میشوند.»
او درباره مسیرهای قطار گردشگری در کشور میگوید: «تعداد مسیرهای قطارهای گردشگری متغیر است و در حال حاضر مسیرهای شیرگاه، رشت و همدان فعال هستند. در مسیرهای مذهبی نیز قطار گردشگری خراسان وجود دارد که فعلاً متوقف است. همچنین مسیر مثلث طلایی گردشگری و یک مسیر در محور غرب کشور نیز وجود داشت که در حال حاضر متوقف هستند.» ۳ محصول گردشگری که قطار به ارمغان آورد
راهآهن محصولات گردشگری هم به ارمغان آورده است، غیر از خود قطارهای گردشگری که اولین محصول این حملونقل است، حالا باید منتظر راهاندازی دهکدههای گردشگری در مسیرهای راهآهن هم باشیم. مهرداد رضازاده، مدیرکل راهآهن شمال، از آغاز مطالعات برای راهاندازی ۱۱ دهکده گردشگری در محدوده قطارهای گردشگری خبر میدهد.
موزهها هم در کنار دهکدههای گردشگری دیده شدهاند. یکی دیگر از جذابیتهای گردشگری ریلی، بازدید گردشگران از موزههای روایت تاریخ راهآهن است؛ جایی که بخشی از تاریخ راهآهن را در اسناد، ابزارها، تجهیزات، واگنها و ساختمانهای قدیمی ایستگاهها روایت میکند.
در حال حاضر، یک ساختمان در ایستگاه شیرگاه برای این هدف آماده شده و قرار است این موزه، بخشی از تاریخ و خاطرات راهآهن شمال را برای بازدیدکنندگان روایت کند.
پیش از این نیز برای راهاندازی موزه تلاشهایی شده بود؛ مقدمات ایجاد موزه راهآهن زاگرس در اندیمشک در سال ۱۳۹۶ و با هدف جمعآوری و نمایش عکسها، اسناد، ادوات و تجهیزات قدیمی راهآهن آغاز شد. موزه راهآهن مشهد نیز تجهیزات فنی، ابزارهای مورد استفاده کارکنان راهآهن و نمونههایی از تجهیزات و وسایل ریلی را به نمایش گذاشته است. راهاندازی موزه در ایستگاه تاریخی گدوک نیز در دست مطالعه است. در تهران نیز راهاندازی موزه بزرگ راهآهن در دستور کار قرار گرفته است. راهآهن سراسری ایران آغاز احداث: ۱۳۰۶ ه. ش. مدت عملیات: ۱۱ سال پلهای بزرگ: ۱۷۴ پلهای کوچک: ۱۸۶ تونلها: ۲۲۴ طول: ۱۳۹۴ کیلومتر ثبت در یونسکو: ۲۰۲۱ میلادی کد خبر 1063616
