به نقل از نیچر، موفقیت این دارو که اووِپورکستون (oveporexton) نام دارد و با نام تجاری Orzeyful عرضه میشود، از سوی افرادی که با حمله خواب یا نارکولپسی دستوپنجه نرم میکنند، با استقبال روبهرو شده است.
اما پژوهشگران نیز با اشتیاق این دارو را دنبال میکنند؛ زیرا آن را نخستین عضو از مجموعهای از درمانهای اختلالات خواب میدانند که احتمالا طی سالهای آینده تایید خواهند شد.
این درمانهای نوظهور که بهعنوان آگونیستهای اورکسین شناخته میشوند، هیجانانگیز هستند؛ زیرا نه تنها نوید کاهش علائم بیماری را میدهند، بلکه علت زیستی بیماری را نیز هدف قرار میدهند و حتی ممکن است برای سایر اختلالات عصبی روانی نیز کاربرد داشته باشند.
فرصتی برای تجربه یک زندگی عادی
برای چپمن، دانشجوی ۱۹ ساله دانشگاه تنسی در ناکسویل، این دستاورد تغییری اساسی در زندگی او بوده است.
چپمن مدتها با بیماری خود دستوپنجه نرم میکرد و گاهی روزانه ۱۶ ساعت میخوابید و در مدرسه با مشکل مواجه بود و به شدت به قهوه وابسته بود.
وقتی میخندید، گاهی این اتفاق باعث میشد بدنش از حرکت بایستد و روی زمین بیفتد، در حالی که کاملا هوشیار باقی میماند؛ این علامت یعنی شل شدن ناگهانی عضلات از علائم این بیماری است.
چپمن میگوید به جای اینکه بتواند از تمام چیزهایی که زندگی دانشگاهی ارائه میدهد لذت ببرد، به ندرت از خانه بیرون میرفت.
این وضعیت تا زمانی ادامه داشت که او اوایل امسال به عنوان داوطلب در یک کارآزمایی بالینی شرکت کرد که برای آزمایش نسل جدیدی از داروهای حمله خواب انجام میشد.
او پیش از آن، بیش از ۱۲ دارو از جمله داروهای محرک را امتحان کرده بود، اما اغلب با عوارض روانشناختی شدید مواجه میشد. اکنون او میتواند تمام روز بیدار و هوشیار بماند و شبها خوابی آرام داشته باشد.
او و مادرش حتی در حال برنامهریزی برای سفری به کمپ پایه کوه اورست هستند تا این اتفاق را جشن بگیرند.
مشکلات چپمن در مدیریت علائم بیماری چندان غیرمعمول نیست. نارکولپسی تقریبا سه میلیون نفر در سراسر جهان را تحت تاثیر قرار میدهد.
هر دو نوع این اختلال، یعنی نوع ۱ و نوع ۲ باعث خوابآلودگی در طول روز، بیداری در شب، فلج خواب و توهم میشوند. نوع ۱، که چپمن به آن مبتلا است، با شل شدن ناگهانی عضلات نیز مشخص میشود.
برای مدت طولانی، علت حمله خواب یک معما باقی مانده بود. اما از اواخر دهه ۱۹۹۰، پژوهشگران دریافتند که یک پپتید به نام اورکسین اغلب در مغز افراد مبتلا به حمله خواب نوع ۱ وجود ندارد.
اورکسین توسط حدود ۷۰ هزار نورون در هیپوتالاموس مغز تولید میشود. به نظر میرسد این سلولها در افراد مبتلا به حمله خواب نوع ۱ از بین میروند و بدون اورکسینی که تولید میکنند، مغز قادر نیست چرخه خواب و بیداری را تنظیم کند.
به نظر نمیرسد حمله خواب نوع ۲ با کمبود اورکسین مرتبط باشد و دانشمندان همچنان در حال بررسی علت آن هستند.
دانشمندان شرکت تاکدا با تکیه بر این دانش مولکولی، پایگاه داده عظیم ترکیبات شیمیایی خود را بررسی کردند و ترکیبی را یافتند که عملکرد اورکسین را شبیهسازی میکرد.
این ترکیب در مغز به جای اورکسین عمل میکند و با فعال کردن گیرندههای این پپتید، به پایدار شدن مدارهای بیداری و خواب فرد کمک میکند.
پژوهشگران تاکدا نخستین بار این ترکیب را در سال ۲۰۱۱ شناسایی کردند، اما سالها صرف توسعه آن به شکل یک قرص خوراکی و آزمایش آن کردند.
فراتر رفتن از خواب
با وجود هیجان ناشی از تایید این دارو، پژوهشگران تاکید میکنند که هنوز چیزهای زیادی برای یادگیری درباره حمله خواب و نقش اورکسین در مغز وجود دارد.
معمای نارکولپسی نوع ۲ هنوز حل نشده و از دست رفتن اورکسین نیز در همه مبتلایان به نارکولپسی نوع ۱ دیده نمیشود. پژوهشها نشان میدهند از بین رفتن نورونهای بخش دیگری از مغز به نام «لوکوس سرولئوس» نیز ممکن است در این بیماری نقش داشته باشد؛ بنابراین به گفته پژوهشگران، درمان آینده احتمالا به ترکیبی از داروها برای جبران آسیب به هر دو گروه نورونی نیاز خواهد داشت.
پژوهشگران همچنین در حال بررسی کاربردهای گستردهتر آگونیستهای اورکسین در بیماریهایی مانند اختلال کمتوجهی بیشفعالی، اماس و پارکینسون هستند. این هورمون علاوه بر تنظیم خواب، در مسیرهای مرتبط با اشتها، اضطراب و اعتیاد نیز نقش دارد و همین موضوع احتمال استفاده از درمانهای مبتنی بر اورکسین را در سایر اختلالات افزایش داده است.
انتهای پیام
