چهار کشور زیر فشار فراگیر؛ چه کسانی دوام آوردند و چه کسانی شکست خوردند؟

تحمیل محاصره همزمان از دریا، آسمان و مرز‌های خشکی، اوج الگوی جنگ اقتصادی و عملیات مهار در تاریخ معاصر است. زمانی که تمام گلوگاه‌های ورود کالا و سوخت یک کشور با تدابیر قهرآمیز بسته می‌شود، ادبیات کلاسیک راهبردی حکم به تسلیم سریع می‌دهد؛ با این حال، شواهد تاریخی نشان می‌دهد که سرنوشت چنین بحران‌هایی الزاماً به فروپاشی ختم نمی‌شود. تجربه مقابله با محاصره‌های جامع سه‌بعدی نشان می‌دهد کشور‌هایی که بر انزوای فیزیکی غلبه کردند، بقای خود را نه در جنگ‌افروزی کور، بلکه در ایجاد سازوکار‌های جایگزین لجستیک، جیره‌بندی دقیق داخلی، بهره‌برداری از منافع ناهمگون همسایگان، و گره زدن هزینه محاصره به منافع قدرت‌های رقیب جست‌و‌جو کردند. زمینه تاریخی و ابعاد فشار همه‌جانبه

در بهار ۱۹۷۲، همزمان با مین‌گذاری راه‌های آبی ویتنام شمالی، هواپیما‌های آمریکایی پل‌ها و خطوط آهن منتهی به مرز چین را هدف گرفتند. بیست‌ویک سال بعد، کشتی‌های ناتو و اتحادیه اروپای غربی در دریای آدریاتیک محموله‌های عازم صربستان و مونته‌نگرو را بازرسی می‌کردند و ناظران بین‌المللی، گذر کالا از مرز‌های خشکی را زیر نظر داشتند. در عراق و هائیتی نیز محدودیت‌های تجاری با کنترل دریا، پرواز‌ها و گذرگاه‌های زمینی همراه شد. با این همه، نتیجه یکسان نبود: رهبری ویتنام شمالی باقی ماند و به هدف نهایی خود رسید؛ دولت بلگراد با تغییر سیاست و توافق، از تحریم‌های آن دوره بیرون آمد؛ حکومت نظامی هائیتی قدرت را واگذار کرد؛ و حکومت صدام حسین سرانجام در پی حمله نظامی سال ۲۰۰۳ سقوط کرد.

این چهار سرگذشت را نمی‌توان با تقسیم ساده به پیروزی محاصره و شکست محاصره فهمید. باید نخست دید هر اقدام را چه کسی آغاز کرد، کدام مسیر‌ها واقعا بسته شدند، چه استثنا‌هایی باقی ماند و حکومت هدف برای ادامه کار از چه منابعی استفاده کرد. مهم‌تر از همه، باید نتیجه فشار اقتصادی را از نتیجه بمباران، تهدید به حمله یا تهاجم زمینی جدا نگه داشت. در غیر این صورت، سقوط یک حکومت پس از جنگ به‌اشتباه به حساب تحریم نوشته می‌شود یا بقای حکومتی که در مذاکرات امتیاز داده، پیروزی بی‌قیدوشرط نام می‌گیرد. ویتنام شمالی؛ پایداری در شبکه تدارکات زمینی و توافق در میز مذاکره …