بازار
به این ترتیب، بارگاه شمس تبریزی نه‌تنها نخستین بنایی است که به طور کامل پس از انقلاب ساخته شده و در فهرست میراث ملی به ثبت رسیده، بلکه تنها بنایی است که پیش از افتتاح رسمی هم ثبت ملی شده است؛ اتفاقی که در روند ثبت آثار ملی چندان مرسوم نیست.
قوانین مربوط به ثبت آثار ملی در ایران، مسیری پرفرازونشیب را طی کرده‌اند. نخستین قانون مهم و رسمی در این زمینه، «قانون راجع به حفظ آثار ملی» بود که ۱۲ آبان ۱۳۰۹، در دوره رضاشاه، به تصویب مجلس شورای ملی رسید.
ماده یک این قانون به‌صراحت اعلام می‌کرد که تمام آثار صنعتی، ابنیه و اماکنی که تا پایان دوره سلسله زندیه در ایران احداث شده‌اند، اعم از منقول و غیرمنقول، می‌توانند جزو آثار ملی ایران محسوب شوند و تحت حفاظت و نظارت دولت قرار گیرند.
بر اساس این قانون، بناهای دوره قاجار واجد شرایط ثبت ملی نبودند؛ این در حالی بود که رضاشاه خود در کاخ گلستان تاج‌گذاری کرد؛ بنایی ماندگار و زیبا از دوره قاجار که از شگفتی‌های میراث فرهنگی ایران به شمار می‌رود.
قانون سال ۱۳۰۹ و محدودیت‌های آن تا سال ۱۳۳۴ ادامه داشت. سرانجام، در ۱۱ بهمن همان سال، کاخ گلستان با شماره ۴۱۷ در فهرست آثار ملی به ثبت رسید؛ اتفاقی که مسیر ثبت دیگر آثار دوره قاجار را هموار کرد.
با این حال، مهمترین تحول در حوزه ثبت آثار ملی به سال ۱۳۵۲ بازمی‌گردد؛ زمانی که قانون جدیدی با عنوان «قانون ثبت آثار ملی» تدوین شد. این قانون محدودیت زمانیِ پایان دوره زندیه را کنار گذاشت و تمام آثاری را که از نظر تاریخی یا شأن ملی اهمیت داشتند، صرف‌نظر از زمان ساخت، واجد شرایط ثبت ملی دانست. هرچند این تحول را شورای عالی فرهنگ و هنر به ثبت رساند نه مجلس شورای ملی. اما چرا چنین تحولی در قوانین ثبت آثار ملی ایران رخ داد؟ …
