مدیریت شهری پس از غروب آفتاب، مجموعهای از اقدامات هماهنگ در حوزههای مختلف است. روشنایی معابر، نظافت شهری، فعالیت حملونقل عمومی، امدادرسانی، کنترل ترافیک، مدیریت پسماند، نظارت بر فعالیتهای اقتصادی و حفظ امنیت بخشی از این فرایند هستند. در شهرهای بزرگ کاهش فعالیت در شب میتواند به افزایش ناامنی، کاهش بهرهوری اقتصادی، خالیشدن فضاهای عمومی و افزایش فشار بر خدمات روزانه منجر شود. در مقابل، برنامهریزی صحیح برای ساعات شب میتواند فرصتهای جدیدی برای اشتغال، گردشگری، فعالیتهای فرهنگی و استفاده بهتر از زیرساختهای شهری ایجاد کند.
مفهوم شهر ۲۴ ساعته به معنای روشنبودن همه خیابانها یا بازبودن تمام فروشگاهها در طول شب نیست، بلکه هدف آن ایجاد تعادل میان فعالیت، امنیت، آرامش ساکنان و حفاظت از محیط زیست است. در چنین شهری، بعضی مناطق همچون مراکز حملونقل، بیمارستانها، فرودگاهها، مراکز گردشگری و محدودههای تجاری میتوانند فعالیت بیشتری در شب داشته باشند، در حالی که مناطق مسکونی به سکون و آرامش نیاز دارند، بنابراین مدیریت شهری باید برای هر محله و هر کاربری، الگوی مناسب فعالیت شبانه را تعیین کند.
شهرداران شب بهعنوان مسئولان اجرایی در قبال فضاهای عمومی و برنامهریزی شهری در ساعات شب، وظیفه دارند تا با همکاری سایر دستگاههای اجرایی و ذینفعان، چالشها و نیازهای ویژه شهر در شب را شناسایی کنند و برای آنها راهحلهایی ارائه دهند. این موضوع شامل تضمین ایمنی و تردد در سطح خیابانها، تنظیم مقررات مربوط به نظم عمومی، مدیریت آلودگی صوتی و ارتقای تعامل اجتماعی است.
امنیت و روشنایی شبانه
امنیت یکی از مهمترین پایههای مدیریت شهری پس از غروب آفتاب است. روشنایی مناسب، حضور نیروهای خدماتی، فعالیت کسبوکارها و افزایش رفتوآمد شهروندان میتواند احساس امنیت را تقویت کند. امنیت شبانه فقط با افزایش شدت نور ایجاد نمیشود. نور باید به شکل یکنواخت، بدون خیرگی و متناسب با ویژگیهای محیط طراحی شود.
نصب دوربینهای نظارتی در نقاط حساس، استفاده از سامانههای ارتباط اضطراری، حضور مستمر پلیس و نیروهای خدمات شهری و طراحی فضاهای عمومی با دیدپذیری مناسب، از مهمترین ابزارهای افزایش امنیت پس از غروب آفتاب به شمار میروند. دوربینها میتوانند در شناسایی سریع حوادث، پیشگیری از جرائم و مدیریت بهتر تجمعها یا وضعیتهای اضطراری نقش داشته باشند، همچنین وجود دکمههای کمک اضطراری، تابلوهای اطلاعرسانی، مسیرهای روشن و ایستگاههای مشخص به شهروندان کمک میکند در مواقع خطر، سریعتر درخواست کمک کنند و احساس آرامش بیشتری داشته باشند.
تأمین امنیت نباید به نظارت افراطی و محدودشدن آزادیهای فردی منجر شود. استفاده از فناوریهای هوشمند باید بر اساس قوانین روشن، اهداف مشخص و چارچوبهای قانونی انجام گیرد. شهروندان باید بدانند اطلاعات تصویری و دادههای مربوط به رفتوآمد آنها چگونه جمعآوری، ذخیره و استفاده میشود و چه نهادی مسئول حفاظت از این اطلاعات است.
تعیین مدت نگهداری دادهها، محدودکردن دسترسی افراد غیرمسئول و نظارت بر عملکرد سامانهها، از اقداماتی است که میتواند میان امنیت عمومی و حفظ حریم خصوصی تعادل ایجاد کند. در کنار فناوری، حضور انسانی نیروهای پلیس، اورژانس و خدمات شهری نیز ضروری است، زیرا امنیت پایدار تنها با دوربین و تجهیزات الکترونیکی ایجاد نمیشود و به پاسخگویی سریع، آموزش کارکنان و طراحی مناسب فضاهای شهری نیاز دارد.
حملونقل عمومی و دسترسی در شب
یکی از چالشهای مهم شهرها پس از غروب آفتاب، کاهش تعداد وسایل حملونقل عمومی است. در بسیاری از شهرها، با پایان ساعات معمول فعالیت مترو و کاهش تعداد اتوبوسها و تاکسیها، رفتوآمد برای گروههایی همچون کارکنان شیفت شب، پرستاران و پزشکان، دانشجویان، نیروهای خدماتی، کارگران فروشگاهها و افرادی که به خودروی شخصی دسترسی ندارند، دشوار و پرهزینه میشود. نبود وسیله نقلیه کافی، علاوه بر افزایش زمان انتظار، میتواند شهروندان را به استفاده اجباری از خودروهای شخصی یا پیادهروی در مسیرهای ناامن وادار کند و دسترسی برابر به فرصتهای شغلی، آموزشی و درمانی را کاهش دهد.
برای حل این مشکل، مدیریت شهری باید بر اساس الگوی سفر شهروندان، خطوط شبانه اتوبوس را در مسیرهای پرتردد و میان مراکز مهم شهری راهاندازی یا تقویت کند. افزایش زمان فعالیت مترو در محورهای اصلی، هماهنگی میان اتوبوسها و قطارهای شهری، ایجاد ایستگاههای روشن و امن و توسعه خدمات تاکسی اینترنتی و سامانههای حملونقل اشتراکی میتواند دسترسی شبانه را بهبود دهد.
ارائه اطلاعات لحظهای درباره زمان رسیدن وسایل نقلیه، میزان شلوغی، تغییر مسیرها و وضعیت ایستگاهها اهمیت زیادی دارد. اپلیکیشنهای شهری و تابلوهای هوشمند میتوانند این اطلاعات را در اختیار مسافران قرار دهند و زمان انتظار و نگرانی آنها را کاهش دهند. همچنین، اختصاص مسیرهای مشخص برای دوچرخه و بهسازی پیادهراهها در مناطق پرتردد میتواند گزینههای حملونقل شبانه را متنوعتر و شهر را برای همه گروههای اجتماعی قابلدسترستر کند.
ملبورن؛ تقویت اقتصاد شبانه با رویکرد مشارکتی
ملبورن استرالیا یکی از شهرهایی است که در سالهای اخیر توجه ویژهای به مدیریت ساعات شب و تقویت اقتصاد شبانه نشان داده است. این شهر از مدتها پیش بهدلیل فعالیت گسترده رستورانها، کافهها، سالنهای موسیقی و رویدادهای فرهنگی، زندگی شبانه فعالی داشته است، اما افزایش فعالیت شبانه، نیازمند سیاستگذاری دقیق برای مدیریت ترافیک، امنیت، نظافت و ارتباط با ساکنان بود.
مدیریت شهری ملبورن در برنامههای جدید خود تلاش کرده است اقتصاد شبانه را تنها به بازبودن مراکز تجاری محدود نکند. در این رویکرد، شب بهعنوان بخشی از هویت شهری و عرصهای برای فعالیت فرهنگی، گردشگری و اجتماعی در نظر گرفته میشود. برگزاری رویدادهای شبانه، حمایت از موسیقی زنده، استفاده بهتر از فضاهای عمومی و افزایش هماهنگی میان شهرداری، پلیس، کسبوکارها و گروههای محلی، از محورهای مهم این سیاستها بوده است.
یکی از ویژگیهای مهم مدل ملبورن، استفاده از گفتوگو با ذینفعان مختلف است. صاحبان رستورانها و مراکز فرهنگی به دنبال افزایش ساعت فعالیت هستند، در حالی که ساکنان محلهها بر آرامش، کاهش صدا و کنترل رفتوآمد تأکید دارند. مدیریت شهری تلاش کرده است با تعیین مقررات مشخص، طراحی مناطق فعالیت شبانه و ایجاد کانالهای ارتباطی، از شدت این تعارضها بکاهد. چنین رویکردی موجب میشود تصمیمگیری درباره شب، فقط از سوی یک نهاد انجام نشود و نظرات گروههای مختلف در آن نقش داشته باشد.
در بخش حملونقل، بهبود دسترسی شبانه یکی از نیازهای اصلی ملبورن بوده است. توسعه خدمات حملونقل عمومی در ساعات پایانی شب و روزهای تعطیل، امکان رفتوآمد امنتر شهروندان را فراهم کرده و وابستگی به خودروهای شخصی را کاهش داده است. این موضوع برای کارکنان رستورانها، مراکز فرهنگی و فروشگاههایی که تا نیمهشب فعالیت میکنند، اهمیت زیادی دارد. هنگامی که کارکنان بتوانند با هزینه کمتر و امنیت بیشتر به خانه بازگردند، پایداری اقتصاد شبانه نیز افزایش پیدا میکند.
روشنایی معابر و بهسازی فضاهای عمومی در مدیریت شبانه ملبورن نقش ویژهای داشته است. نورپردازی خیابانها، میدانها و مسیرهای پیاده بهگونهای انجام شده است که علاوه بر افزایش دید و امنیت، هویت معماری و فرهنگی شهر را تقویت کند. استفاده از نورپردازی مناسب در محدودههای فرهنگی و گردشگری، فضای شهری را برای حضور شهروندان جذابتر کرده است، در عین حال، توجه به کاهش مصرف انرژی و جلوگیری از تابش بیش از حد نور نیز در دستور کار قرار گرفته است.
از نتایج مثبت این رویکرد میتوان به افزایش حضور مردم در فضاهای عمومی، تقویت فعالیت کسبوکارهای شبانه، ایجاد فرصتهای شغلی و افزایش تنوع برنامههای فرهنگی اشاره کرد. تلاش برای ساماندهی فعالیتها موجب شده است اقتصاد شبانه از حالت پراکنده و بدون برنامه فاصله بگیرد و به بخشی از سیاست توسعه شهری تبدیل شود. بخش مهمی از این اقتصاد به فعالیت رستورانها، کافهها، سالنهای موسیقی، مراکز هنری، تئاترها، رویدادهای فرهنگی و خدمات گردشگری مربوط میشود. مدیریت شهری ملبورن با حمایت از برنامههای فرهنگی شبانه، اعطای مجوزهای روشنتر، استفاده از فضاهای عمومی و هماهنگی با صاحبان کسبوکار تلاش کرده است فعالیتها را از حالت پراکنده خارج کند. نتیجه این سیاست، افزایش تنوع برنامههای شبانه و جذب گروههای مختلف شهروندان و گردشگران است.
یکی از نتایج مهم این سیاست، افزایش استفاده از محدوده مرکزی شهر در ساعات پس از غروب آفتاب بوده است. فعال ماندن خیابانها و فضاهای عمومی موجب شده است بعضی مناطق که در گذشته پس از پایان ساعات اداری خلوت میشدند، به محیطهایی زنده و قابلاستفاده تبدیل شوند. حضور بیشتر مردم در خیابانها، در کنار فعالیت کسبوکارها و نیروهای خدماتی، به تقویت احساس امنیت کمک کرده است.
تجربه ملبورن نشان میدهد که شهر ۲۴ ساعته به معنای فعالیت بیوقفه در همه مناطق نیست، بلکه باید محدودههای مناسب برای فعالیت شبانه شناسایی شوند و همزمان، حقوق ساکنان مناطق مسکونی نیز حفظ شود. ترکیب سیاست فرهنگی، حملونقل مناسب، مقررات روشن و مشارکت اجتماعی، مهمترین عامل موفقیت این شهر در مدیریت شبانه بوده است. کد مطلب 997940
