برخلاف تصوری که ممکن است از برخی گزارشها درباره شکلگیری صفهای طولانی ایجاد شود، در مراجعه به شعب منتخب، نشانهای از تشکیل صف گسترده برای خرید ارز دیده نمیشود. روند خرید نیز در چارچوب روال بانکی انجام میشود و متقاضی پس از طی مراحل مربوط، میتواند ارز موردنظر خود را دریافت کند؛ بنابراین دستکم در شرایط فعلی، تقاضا برای اسکناس به شکلی نیست که بتوان از تشکیل صفهای قابل توجه و گسترده سخن گفت.
نکته مهم دیگر، تفاوت میان نرخ اسکناس و نرخ حواله است. در روزهای اخیر عدد حدود ۱۵۷ هزار تومان در برخی مطالب و کانالهای فضای مجازی به عنوان «دلار توافقی» مطرح شده است؛ اما این عدد مربوط به نرخ حواله در بازار رسمی است و با نرخی که فرد برای دریافت اسکناس دلار از بانک پرداخت میکند، یکسان نیست. همین تفاوت باعث شده در برخی محاسبات، فاصله نرخ ۱۵۷ هزار تومانی با نرخ حدود ۱۹۹ هزار تومانی بازار آزاد به عنوان سود بالقوه خرید هزار دلار مطرح شود.
اما در عمل، مبنای خرید اسکناس برای متقاضی حدود ۱۹۵ هزار تومان است. به این ترتیب، اگر نرخ بازار آزاد را حدود ۱۹۹ هزار تومان در نظر بگیریم، خرید هزار دلار حدود ۱۹۵ میلیون تومان هزینه دارد و فروش آن با نرخ ۱۹۹ هزار تومان، در حالت ساده، حدود ۴ میلیون تومان اختلاف ایجاد میکند؛ نه ۴۵ میلیون تومان. ضمن اینکه همین اختلاف نیز به معنای سود قطعی نیست و باید تفاوت نرخ خرید و فروش، شرایط معامله و هزینههای احتمالی را در نظر گرفت.
این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که عددهای مربوط به بازار ارز، بدون مشخص کردن نوع معامله، میتوانند تصویر متفاوتی از واقعیت ایجاد کنند. نرخ حواله برای معاملات تجاری و تأمین ارز واردات با نرخ اسکناس قابل دریافت توسط متقاضی تفاوت دارد و نمیتوان این دو را مستقیماً کنار هم گذاشت و نتیجه گرفت که فرد عادی میتواند دلار اسکناس را با نرخ حواله خریداری کند.
در کنار عرضه اسکناس، بانک مرکزی طی ماههای اخیر بر افزایش بازگشت ارز صادراتی و تقویت کانالهای رسمی معامله ارز نیز تمرکز کرده است. به گفته بانک مرکزی، طی شش ماه گذشته حدود ۱.۵ میلیارد دلار ارز صادراتی به چرخه اقتصادی بازگشته و امکان معامله ارز صادرکنندگان با نرخ توافقی با بانکها یا واردکنندگان نیز فراهم شده است. همزمان، تأمین ارز کالاهای اساسی و دارو همچنان در اولویت سیاستگذار قرار دارد.
آنچه در شعب بانکی دیده میشود، در واقع بخشی از همین تلاش برای افزایش عرضه رسمی ارز و پاسخگویی به تقاضای اسکناس است؛ بنابراین برای ارزیابی اثر این سیاست، به جای تمرکز بر اعداد منتشرشده در فضای مجازی، باید نرخ واقعی خرید اسکناس، میزان عرضه، دسترسی متقاضیان و فاصله آن با نرخ بازار را در کنار یکدیگر دید. در شرایط فعلی، فاصله این دو نرخ بسیار کمتر از چیزی است که محاسبه سود ۴۵ میلیون تومانی از خرید هزار دلار نشان میدهد.
