ایران‌خودرو و سایپا چطور با وجود زیان ۳۴۰ همتی ورشکست نمی‌شوند؟/ بچه‌لوس‌های جاده مخصوص کرج!

در عالَم اقتصاد، «زیان» مثل سمّی کشنده است که وقتی وارد شریان بشود، هر بنگاه و شرکتی را آرام‌آرام از پا می‌اندازد. استثنایی هم وجود ندارد مگر اینکه یک ‌جا و یک پای اقتصاد بلنگد! آن وقت است که بنگاه زیان‌زده، می‌تواند به مُرده‌متحرکی تبدیل شود که تنها بلد است پول و سرمایه‌های هنگفت را ببلعد و زیان روی زیان بگذارد و به حیات مُرداروارش ادامه دهد. مثل صنعت خودروسازی ایران که اگرچه رکورددار ضرر و زیان است اما با لطایف‌الحیل پولی و بانکی، سرپا ایستاده و همزمان خودرو و«زیان» تولید و تکثیر می‌کند. ماده ۱۴۱

منطق و اصول اقتصادی می‌گویند در بازاری که مرزهای واردات سال‌هاست قفل شده، انحصار یکه‌تازی می‌کند و مشتری هیچ حق انتخابی ندارد و باید مثلاً بابت خرید خودرو بی‌کیفیتی مثل ۲۰۷ حدود ۳ تا۴ میلیارد تومان بسُلفد، بدون شک، خودروسازها می‌توانند در سود خالص غلت بزنند. حالا بیایید ببینیم آمار اقتصادی چه می‌گویند؛ صفحه اینستاگرامی «چرتکه» درباره آماری عجیب و غریب و یک معمای بزرگ در صنعت خودروسازی‌مان می‌نویسد: «وقتی صورت‌های مالی رسمی خودروسازان را در سامانه کدال بورس باز می‌کنیم با یک معمای عجیب روبه رو می‌شویم؛ مجموع زیان انباشته دو غول خودروسازی ایران به عدد سرسام‌آور ۳۴۰ هزار میلیارد تومان رسیده است»!

طنز تلخ و معمای ماجرا این است که بر اساس ماده۱۴۱ قانون تجارت، هرگاه شرکتی بیش از ۵۰درصد سرمایه‌اش را بر اثر زیان از دست بدهد، ورشکسته محسوب شده و باید منحل یا تعطیل شود. حالا چطور می‌شود این دو خودروساز با وجود صدها هزار میلیارد تومان زیان روی کاغذ، همچنان سرپامانده و می‌توانند خودروهای بی کیفیتشان را به دست خلق‌الله برسانند؟

برای پاسخ دادن به این معما باید بازهم به اصول و منطق اقتصاد برگردیم. پروفسور «یانوش کورنای» اقتصاددان برجسته دانشگاه هاروارد نظریه‌ای دارد که به «قید بودجه نرم» Soft Budget Constraintمعروف است. …