انحراف دردسرساز

کشوری را فرض کنید که تنها یک منبع طبیعی درآمد مثل نقره دارد. در دوره‌هایی که بازار جهانی نقره رونق فراوانی دارد کشور مفروض با مازاد درآمد حاصل از فروش نقره مواجه خواهد شد و صندوق‌های تثبیتی این درآمد را ذخیره می‌کنند تا در زمان‌های کاهش قیمت جهانی نقره از این درآمد بهره ببرند و اثر نوسانات بازارهای جهانی بر درآمدهای ملی کشور مفروض را کاهش دهند. گروه دیگری از این صندوق‌ها برای انتقال درآمد حاصل از منابع طبیعی به نسل‌های آینده استفاده می‌شوند. منابع طبیعی صرفا ثروت نسل فعلی نخواهند بود و این نوع از صندوق‌ها با ذخیره و سرمایه‌گذاری درآمد حاصل از این منابع امکان حفظ و انتقال ثروت به نسل‌های آتی را فراهم ‌می‌کنند. بخش دیگری از این صندوق‌ها برای اهداف توسعه بخش طراحی می‌شوند. طرح‌های توسعه اقتصادی می‌توانند از منابع ذخیره شده در این صندوق‌ها برای تامین مالی استفاده کنند. نکته آنجاست که صندوق‌های ثروت ملی الزاما به یکی از این اهداف محدود نمی‌شوند و می‌توانند چند هدف را همزمان دنبال کنند. صندوق توسعه‌ ملی ایران (NDFI) کدام اهداف را دنبال می‌کند؟

بگذارید کمی به عقب برگردیم. حساب ذخیره ارزی کشور در سال ۱۳۹۷ (۲۰۰۰) به دنبال اهداف برنامه سوم توسعه ایجاد شد. نام‌گذاری این صندوق بحث چندانی در مورد کارکرد آن باقی نخواهد گذاشت؛ درآمدهای نفتی از نوسانات زیادی برخوردارند و حساب ذخیره ارزی مانند بسیاری از صندوق‌های تثبیت درآمد متعارف به ما کمک خواهد کرد در تثبیت جریان درآمدها موفق‌تر عمل کنیم، اگرچه از ابتدا کارکردهای دیگری نیز برای آن تعریف شده بود. در سال ۱۳۹۰(۲۰۱۱) و در جریان برنامه پنجم توسعه، صندوق توسعه ملی به عنوان نهاد هدایت‌کننده درآمد حاصل از فروش نفت و گاز کشور از منبعی برای تامین بودجه جاری به منبعی برای پس‌انداز و سرمایه‌گذاری بلندمدت ایجاد شد. اهداف اصلی صندوق توسعه مشخصا عبارت از حفظ بخشی از درآمد نفت و گاز برای نسل‌های آتی، افزایش بازدهی منابع انباشته شده و کمک به توسعه و متنوع‌سازی اقتصاد کشور بودند. …