راز کم‌نور شدن یک ستاره

به گزارش ایسنا، «ابط‌الجوزا»(Betelguese) یکی از درخشان‌ترین ستاره‌های آسمان شب به شمار می‌رود و اخیراً نمایش چشمگیری را به راه انداخته است اما نه آن ‌طور که انتظار می‌رفت.

به نقل از اسپیس، آن اَبَرغول سرخ مشهور در صورت فلکی شکارچی، در ماه‌های اخیر به‌ طور محسوسی کم‌نورتر شده است.

از میان ۲۱ ستاره پرنور آسمان شب، ابط‌الجوزا شاید مرموزترین آنها باشد. تغییرات روشنایی این ستاره، معمایی را پیش می‌کشد. چگونه تپش‌های ستاره و فوران‌های غبار و وجود احتمالی یک همراه، در کم‌نور شدن آن نقش دارند؟

ضرب‌آهنگ‌های یک ستاره‌ در حال دگرگونی

ابط‌الجوزا به طور طبیعی مانند یک قلب تپنده منبسط و منقبض می‌شود. این ستاره به عنوان یک اَبَرغول قرمز پیر، چرخه ضربان منظم تقریباً ۴۳۰ روزه دارد. هنگام انبساط ابط‌الجوزا، لایه‌های بیرونی آن خنک می‌شوند و ستاره کم‌نور می‌شود. با انقباض ابط‌الجوزا، لایه‌های بیرونی گرم می‌شوند و ستاره درخشان‌تر می‌شود. در میان ستاره‌های قدر اول - درخشان‌ترین گروه ستاره ها در آسمان شب - این تنها متغیر مشخص‌شده است. مقیاس آن نیز به همان اندازه قابل توجه است. ابط‌الجوزا که در فاصله ۶۵۰ سال نوری از زمین قرار دارد، با درخشندگی حدود ۱۴ هزار خورشید در حداکثر و ۷۶۰۰ خورشید در حداقل، یکی از بزرگترین و درخشان‌ترین ستاره‌ها در رده خود است. تنها تعداد کمی از این اجرام در کهکشان ما شناسایی شده‌اند.

«سر جان هرشل»(Sir John Herschel) ستاره‌شناس بریتانیایی برای اولین بار در سال ۱۸۳۶ متوجه تغییرپذیری ابط‌الجوزا شد. ستاره‌شناسان روشنایی ظاهری را با استفاده از قدر ظاهری توصیف می‌کنند. اعداد کمتر به معنای ستاره‌های درخشان‌تر هستند. در آوریل ۲۰۲۳، ابط‌الجوزا به قدر ظاهری ۰.۰ رسید که به اندازه «وگا»(Vega) پنجمین ستاره درخشان است. در حداقل روشنایی مانند سال‌های ۱۹۲۷ و ۱۹۴۱، قدر ظاهری آن ممکن است به ۱.۲+ کاهش یابد و حدود سه برابر کم‌نورتر به نظر برسد. 

سه رشته در این معما به چشم می‌خورد که عبارتند از تپش‌های ستاره ابط‌الجوزا با دوره‌ای تقریباً ۴۳۰ روزه، چرخه طولانی‌تر کم‌نور شدن‌ مکرر آن و رویداد استثنایی «کم‌نور شدن بزرگ» در سال‌های ۲۰۱۹ و ۲۰۲۰. تفکیک این موارد از یکدیگر کمک می‌کند تا دریابیم چرا لزوماً یک عامل برای توجیه همه تغییرات رخ‌داده در میزان روشنایی کافی نیست. …