نفرین منابع به صنعت ایران رسید؟

ایران یکی از بزرگ‌ترین دارندگان ذخایر انرژی جهان است و سال‌هاست که تلاش می‌کند از این مزیت برای توسعه صنعت و رشد اقتصاد استفاده کند. در کنار داشتن انرژی زیاد، ایران یکی از کشورهایی است که بیشترین یارانه سوخت‌های فسیلی را به بخش‌های مختلف اقتصادی تخصیص می‌دهد. آیا انرژی و منابع ارزان واقعا به صنعتی شدن ایران کمک کرده است؟ ایران با وجود برخورداری از ذخایر عظیم گاز طبیعی و اختصاص یارانه‌های میلیارددلاری به انرژی، همچنان با چالش بهره‌وری پایین و ارزش افزوده محدود در بخش صنعت روبه‌روست. آیا انرژی ارزان به توسعه صنعتی کمک کرده یا وابستگی صنایع به مصرف بالای انرژی را افزایش داده است؟

ایران، قطر و روسیه از بزرگ‌ترین دارندگان ذخایر گاز طبیعی جهان هستند، اما راهبرد متفاوتی برای استفاده از این منابع در پیش گرفته‌اند. قطر بخش عمده گاز تولیدی خود را صادر می‌کند. در سال ۲۰۲۴، حدود ۷۵ درصد تولید گاز این کشور به بازارهای خارجی اختصاص داشت. روسیه نیز که پیش از جنگ اوکراین بیش از یک‌سوم گاز تولیدی خود را صادر می‌کرد، در سال ۲۰۲۴ سهم صادراتش را به حدود ۲۲ درصد رساند.

در ایران اما بیش از ۶۰ درصد گاز تولیدی در داخل مصرف می‌شود. این تفاوت نشان می‌دهد سیاست ایران بیشتر بر تأمین تقاضای داخلی متمرکز بوده است. بخشی از این گاز هم در بخش صنعت و نیروگاه‌ها به مصرف می‌رسد. اما مسئله فقط میزان مصرف نیست. باید دید این انرژی با چه هزینه‌ای در اختیار بخش‌های مختلف قرار می‌گیرد و چه بازدهی اقتصادی ایجاد می‌کند. یارانه‌های انرژی؛ حمایت بزرگ با هزینه‌ای فزاینده

طبق گزارش صندوق بین‌المللی پول، ایران در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۸۰ میلیارد دلار یارانه آشکار و پنهان به سوخت‌های فسیلی اختصاص داده است. نزدیک به ۴۰ درصد این رقم به گاز طبیعی و بیش از ۱۴ درصد، معادل حدود ۲۶ میلیارد دلار، به برق مربوط بوده است. مجموع یارانه گاز و برق نیز از حدود ۴۹ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۵ به ۹۶ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۴ رسیده است. پیش‌بینی صندوق بین‌المللی پول نشان می‌دهد این رقم تا سال ۲۰۳۵ می‌تواند از ۱۱۷ میلیارد دلار عبور کند. به این ترتیب، حمایت از مصرف انرژی در اقتصاد ایران به یکی از هزینه‌های بزرگ و فزاینده تبدیل شده است. سهم … …