زیست زنان قدرتمند

  پریسا کدیور؛ دانش‌آموخته دکتری جامعه‌شناسی سیاسی  /   زنان کنشگر در عرصه قدرت، در دوره‌های تاریخی ایران در حالی صاحب اقتدار سیاسی و نفوذ بوده‌اند که زنان هم دوره‌شان در چارچوب اندرونی پنهان نگاه داشته می‌شدند. از همین رو، «روبنده‌پوش مسندنشین» تنها توصیفی پیرامون حجاب زنان در یک دوره تاریخی نیست، بلکه گزاره‌ای ناظر بر این واقعیت است که زنان در تاریخ این سرزمین مستور بوده‌اند.

اگر چه زنان در طول تاریخ تمدن ایرانشهری، نقش‌آفرینی‌های پراکنده‌ای داشته‌اند و در موارد معدودی، حتی بر سریر قدرت نشسته‌اند، اما متون تاریخی کم‌شماری در دست داریم که به هویت و کنش سیاسی آنان پرداخته باشند. زنان چه به صورت عام و چه خاص، در تاریخ‌نگاری مردانه ایرانی، گویی بیرون از زمان و قلمروی این سرزمین بوده‌اند. نکته قابل تأمل دیگر آنکه در اندک منابع تاریخی که به زنان حکمروا اشاره شده است، یا هویت آنان در پشت اشاراتی کوتاه و القابی همچون «اشه بانو» و «خاتون» پنهان مانده است یا راویان و مورخان آنها را در سایه مردان پیرامونشان قرار داده‌اند و جز در مواقعی که تصمیم و عمل‌شان مستوجب ملامت و شماتت بوده است، عاملیت این زنان را به پای رجال پیرامونشان گذاشته‌اند. کتاب «روبنده‌پوش مسندنشین» کوشیده است با اتخاذ رویکرد تاریخ‌نگاری مدرن، به حاشیه‌نشینــــــان تاریخ‌نگاری‌هـــــــــای نخبه‌گرا و مردسالار در ایران بپردازد.

این پژوهش از میان اسناد و روایت‌های منقول به‌جا مانده از ابتدای دوره قاجار و منابــــــــــع تاریــــــخ محلی کردستـــــــان، حقیقت‌های مغفولی از حسن جهان، دختر فتحعلیشاه قاجار و زمامدار قلمــــــــروی وسیع کردستان را پیش روی مخاطب می‌گذارد. …