سقوط ملکه

  غزل رضایی‌ثانی گروه کتاب  /  متن این کتاب در دسته پژوهش‌های علمی و دانشگاهی زبان فارسی قرار می‌گیرد. که سنت تاریخ‌نگاری و پژوهش‌های ادبی و تاریخی ایران را دنبال می‌کند. نویسنده برای بیان مفاهیم دقیق تاریخی و جغرافیایی، از واژگان اصیل و ساختارهای دستوری محکم بهره برده است؛ به گونه‌ای که نثر آن کاملاً منسجم، علمی، مستند و جدی است و به‌دور از هرگونه حشو و زوائد شکل گرفته است. در عین حال، به دلیل استفاده از اصطلاحات تخصصی تاریخ، جغرافیا و نام‌های خاص متعدد، خوانش آن نیازمند دقت و تمرکز بالاست و لحنی کاملاً رسمی و پژوهشی دارد. نویسندگان در مقدمه کتاب، زنان را از نظر میزان تأثیرگذاری به چند دسته تقسیم می‌کنند؛ دسته اول، زنان قدرتمندی هستند که در میدان سیاست نفوذ مستقیمی نداشته‌اند و نقش‌آفرینی آن‌ها بیشتر برآمده از جذابیت، جلوه‌گری و فریبندگی زنانه بوده است؛ چهره‌هایی چون زلیخا همسر عزیز مصر، سودابه همسر کیکاووس و شیرین همسر خسروپرویز ساسانی در این شمار قرار می‌گیرند. گروه دوم، زنان مقتدری هستند که در جایگاه سیاسی و حکومتی ایستاده‌اند و شهرت و توانایی‌شان در تصاحب قدرت، از شایستگی فردی یا تبار و موقعیت خانوادگی‌شان سرچشمه می‌گرفته است؛ زنانی که در عرصه حکمرانی همچون مردان برای تثبیت قدرت سیاسی کوشیده‌اند. این زنان اغلب در مقام ملکه نقش ایفا کرده یا حتی خود به تنهایی فرمانروایی کرده‌اند که نمونه برجسته آن ترکان خاتون، همسرعلاءالدین تکش و مادر سلطان محمد خوارزمشاه است.

تصویری که این کتاب از ترکان خاتون ترسیم می‌کند، بیش از هر چیز بر ابعاد سیاسی شخصیت او و نقش اثرگذارش در کنش‌ها و تصمیم‌گیری‌های دربار خوارزمشاهی متمرکز است؛ این در حالی است که در منابع کهن تاریخی، از او به‌عنوان زنی مدبر، نیکوکار و بخشنده نیز یاد شده است. با این حال، نویسندگان در مقدمه کتاب تأکید می‌کنند جایگاه ویژه و نفوذ بی‌بدیل ترکان خاتون، بیش از هر چیز نتیجه حمایت همه‌جانبه قبایل ترک از او بوده است؛ موقعیتی انحصاری که دیگر زنان عصر به دلیل شرایط دشوار و زیست متفاوت خود هرگز امکان دستیابی به آن را نداشتند. …