اخوانالصفا را جمعیتی سری، فلسفی و عرفانی دانستهاند که در روزگار شکوفایی تمدن اسلامی میزیستند. درباره وابستگی مذهبی آنان دیدگاههای گوناگونی مطرح شده، اما بسیاری از پژوهشگران، این گروه را نزدیک به سنت فکری اسماعیلیه میدانند. با این همه، اهمیت آنان بیش از آنکه در انتساب مذهبیشان باشد، در افقی است که برای آشتیدادن دانشهای گوناگون و کاهش تعارضات فکری و مذهبی ترسیم کردند. در اندیشه اخوانالصفا، شریعت اسلامی و حکمت یونانی نه دو قلمرو متضاد، بلکه دو راه مکمل برای رسیدن به حقیقتاند؛ از همین رو، رسائل آنان را باید تلاشی آگاهانه برای نزدیککردن فلسفه به دین و زدودن بدگمانی نسبت به تفکر فلسفی دانست.
مجموعه رسائل اخوانالصفا مشتمل بر 52 رساله است که در چهار بخش اصلی تنظیم شدهاند: ریاضیات، منطق، علوم طبیعی و فلسفه و الهیات یا روحانیات. همین ساختار، تصویری روشن از گستره فکری این مجموعه به دست میدهد. خواننده در این رسائل با مباحثی متنوع روبهرو میشود: از عدد و هندسه و نجوم تا موسیقی، از طبیعت و گیاهان و جانوران تا نفس انسانی، اخلاق، سیاست و مراتب هستی. به همین سبب، این اثر در حکم نوعی دایرةالمعارف بزرگ در فرهنگ اسلامی شناخته شده؛ دایرةالمعارفی که مهمترین دانشها و فنون زمانه خود را در کنار یکدیگر گرد آورده و کوشیده است از دل آنها تصویری یکپارچه از عالم و آدم ارائه دهد. …
