حیات‌وحش پشت سد نیوجرسی

این موضوع، پرسش برخی پژوهش‌ها در خارج از کشور نیز بوده است؛ پژوهش‌هایی که اغلب بر ابعاد انسانی این اقدام تمرکز داشته‌اند. برای مثال، «AAA FTS» که نهادی پژوهشی و آموزشی در حوزه ایمنی ترافیک در آمریکاست، در گزارشی می‌نویسد نصب یک مایل نیوجرسی بتنی در کارولینای شمالی، آمار تصادفات را به‌طرز چشمگیری کاهش داده است. پیش از اجرای این پروژه در سال ۲۰۰۶، در این مسیر پنج تصادف مرگ‌بار بر اثر برخورد شاخ‌به‌شاخ خودروها رخ داده بود که شش کشته بر جای گذاشت. اما پس از نصب این موانع در میانه این جاده دوطرفه، نه‌تنها مجموع تصادفات ۵۸ درصد کاهش یافت، بلکه طی دوره سه‌ساله پس از اجرای پروژه، حتی یک مورد تصادف منجر به فوت یا جراحت شدید ثبت نشد.

همچنین مقاله دیگری با عنوان «تصادفات ناشی از عبور خودرو از گاردریل در شبکه بزرگراهی فرانسه» در «SAGE Journals» نشان می‌دهد نیوجرسی‌ها احتمال عبور خودروها از میانه جاده، برخورد روبه‌روی دو خودرو و مرگ‌ومیر ناشی از آن را کاهش می‌دهند. این پژوهش نشان می‌دهد جای‌گذاری نیوجرسی، احتمال مرگ‌ومیر را ۱۹ درصد کاهش داده است. اما از طرف دیگر، این سازه‌ها موجب افزایش میزان و شدت جراحات و آسیب‌ها می‌شوند. بنابراین، مزیت اصلی نیوجرسی در این مطالعه، کاهش احتمال عبور خودرو از میانه جاده و در نتیجه جلوگیری از تصادف‌های بسیار شدید ناشی از ورود خودرو به مسیر مقابل بوده است، نه اینکه برخورد مستقیم با آن الزاماً کم‌خطرتر از برخورد با گاردریل باشد. نیوجرسی ایمنی بیشتری دارد

«مرتضی کاظمی»، سرهنگ بازنشسته راهنمایی و رانندگی، درباره چرایی جایگزینی گاردریل‌ها با سازه‌های نیوجرسی به «پیام ما» می‌گوید: «وقتی گاردریل‌ها به‌درستی نصب نشده باشند، برخورد وسایل نقلیه با آن‌ها می‌تواند خسارت جانی به بار بیاورد و موجب کشته‌شدن افراد شود. ما حوادث زیادی را به این شکل دیده‌ایم.»

آن‌طور که او می‌گوید، گاردریل‌ها در ایران استاندارد نیستند: «گاردریل‌هایی که در کشور ما استفاده می‌شوند، خاصیت فنری ندارند. در خارج از کشور، وقتی ماشین به گاردریل برخورد می‌کند، به سر جای خود بازمی‌گردد و جلوی آسیب را می‌گیرد، اما هزینه آن برای ما زیاد است.»

به گفته او، نیوجرسی‌ها مانع ورود خودرو به مسیر مقابل می‌شوند و جلوی نور خودروهای مقابل را نیز هنگام شب می‌گیرند: «اگر حادثه‌ای هم پیش بیاید، فقط در یک طرف جاده می‌ماند.» او به حادثه‌ای اشاره می‌کند که سال‌ها پیش در اتوبان قم رخ داده بود: «یک اتوبوس از مسیر خود خارج شده و به مسیر مقابل رفته بود که باعث آتش‌سوزی و کشته‌شدن افراد بسیاری شد و پرونده آن هنوز حل نشده است.»

کاظمی می‌گوید در کنار دره‌ها نیز نیوجرسی قرار می‌دهند: «نیوجرسی‌ها سنگین و ایمن‌تر هستند، درحالی‌که گاردریل نمی‌تواند مانع سقوط خودروها به داخل دره شود. حتی بسیار اتفاق افتاده است که گاردریل وارد خودرو شده و باعث مرگ یا قطع عضو افراد شده است.» شائبه ناتوانی در صادرات سیمان

اما از طرف دیگر، فعالان محیط‌زیست نگران استفاده بی‌رویه از سازه‌های بتنی به‌جای گاردریل‌ها هستند و به‌نظر آن‌ها، در این جایگزینی دلایلی جز ایمنی مردم نیز در نظر گرفته شده است. «عباس محمدی»، کنشگر محیط‌زیست، درباره چرایی استفاده از نیوجرسی می‌گوید: «من گمان می‌کنم ارتباطی میان شهرداری‌ها و وزارت راه از یک طرف و کارخانه‌های سیمان از طرف دیگر وجود دارد. به‌دلیل مشکلاتی که در روابط خارجی و بانکی به‌وجود آمده است، کارخانه‌های سیمان دیگر نمی‌توانند صادرات داشته باشند. همچنین به‌دلیل شرایط جنگی، صنعت ساختمان نیز دچار رکود شده است. از طرف دیگر، تعداد زیادی کارخانه سیمان، بی‌هیچ ضابطه‌ای، در دو سه دهه اخیر ساخته شده است. درواقع، هر نماینده مجلس یا فرمانداری رایزنی کرده و از شمال کشور و جنگل‌های هیرکانی گرفته تا استان‌های خشک مانند فارس و سمنان، کارخانه سیمان راه انداخته‌اند.»

او معتقد است برای جبران ضرر این کارخانه‌ها، حالا در بزرگراه‌ها به‌جای گاردریل، نیوجرسی گذاشته‌اند: «در بزرگراه قزوین–رشت یا در تهران، در بزرگراه چمران، نیوجرسی گذاشته‌اند. حتی جلوی مکان‌های آسیب‌دیده از جنگ، نیوجرسی‌های سه تا چهارمتری گذاشته‌اند که قبلاً مانند آن را ندیده‌ایم، درحالی‌که اصلاً لزومی ندارد. درواقع، برای مصرف هرچه بیشتر سیمان این کار انجام می‌شود.» اختلال در رفت‌وآمد حیات‌وحش

تعداد زیاد کارخانه‌های سیمان، به گفته او، تخریب شدید محیط‌زیست را به‌همراه داشته است: «در نزدیکی گرگان یک کارخانه سیمان احداث شد و کوه جنگل‌پوش را قربانی کارخانه کردند. در جنوب‌شرق تهران نیز کوه بی‌بی‌شهربانو برای تأمین مواد اولیه کارخانه سیمان از بین رفت. درحال‌حاضر نیز حداقل دو میلیون نفر از غبار کارخانه سیمان رنج می‌برند و بارها به این موضوع اعتراض کرده‌اند. حالا هم با اینکه جواز فعالیت آن کارخانه باطل شده است، همچنان به کار خود ادامه می‌دهد. کوه‌ها برای تهیه مواد اولیه سیمان به‌شدت در معرض تخریب هستند. همچنین فرایند تولید سیمان آب‌بر است و در نتیجه آن، دی‌اکسیدکربن زیادی تولید می‌شود. این فرایند خاک و پوشش گیاهی را نیز از بین می‌برد.»

آسیب دیگری که او برمی‌شمرد، اختلال در رفت‌وآمد حیات‌وحش است: «وقتی از نیوجرسی استفاده می‌شود، دیگر هیچ حیوانی، به‌خصوص حیوانات کوچک و خزندگان، نمی‌تواند از هیچ نقطه‌ای از جاده عبور کند. در دنیا، در جاهایی که جاده‌سازی می‌شود، فنس‌کشی می‌کنند و برای عبور حیوانات زیرگذر یا روگذر در نظر می‌گیرند. در کشور ما جاده ساخته می‌شود، اما نه فنسی کشیده می‌شود و نه محلی برای گذر حیات‌وحش در نظر گرفته می‌شود.»

او به مصرف زیاد سیمان و هدررفت آن در پروژه‌های دیگر نیز اعتراض دارد: «شهرداری تهران بدون هیچ توجیهی پیاده‌روها را تخریب و دوباره سیمان می‌کند یا جوی‌های خیابان ولیعصر را سیمان می‌کند، درحالی‌که در دنیا روندی برعکس این جریان دارد و تلاش می‌کنند با حذف سنگ‌فرش، زمین به‌شکل خاکی باقی بماند؛ چون هم از لحاظ روانی برای انسان بهتر است، هم آب را جذب می‌کند و هم باعث خنکی هوا می‌شود. اما بتن گرما را جذب و سپس در اطراف خود آزاد می‌کند.»

استفاده از سازه‌های بتنی یا گاردریل، موضوعی است که هم با محیط‌زیست و هم با جان انسان‌ها ارتباط دارد. به همین دلیل، به‌راحتی نمی‌توان گفت استفاده از کدام‌یک اولویت دارد. شاید باید با توجه به شرایط هر منطقه انتخاب کرد، اما آنچه مخالفان به‌کارگیری نیوجرسی بتنی بر آن تأکید دارند، بسته‌شدن راه عبور حیات‌وحش است. البته درحال‌حاضر، در تولید سازه‌های بتنی و همچنین گاردریل‌ها پیشرفت‌هایی حاصل شده است تا آثار نامطلوب هرکدام کاهش یابد. بااین‌حال، ایران هنوز از همان فناوری‌های قدیمی استفاده می‌کند.