سیالیت هویت در جامعه شبکه‌ای

 شناخت هویت جوان ایرانی، ازاین‌رو، مستلزم درک همزمان تحولات جامعه شبکه‌ای و استمرار تعلقات تاریخی و فرهنگی است. دکتر سیدضیاء هاشمی، جامعه‌شناس و استاد دانشگاه تهران معتقد است هویت جوان ایرانی در این جامعه، متکثر، سیال و بازاندیشانه است. در این فرآیند، دین و قومیت همچنان اهمیت دارند، اما شیوه بروز آنها متنوع‌تر شده و تعلق به ایران و تمدن ایرانی می‌تواند زمینه‌ای مشترک میان جوانان با تفاوت‌های متعدد باشد. مکتوب حاضر، متن ویرایش و تلخیص شده «ایران» از سخنرانی اوست که در اختتامیه دومین همایش ملی «فرهنگ، رسانه و تحولات نسلی در ایران» در پژوهشگاه علوم‌انسانی و مطالعات فرهنگی ارائه شده است.

هویت در بستر روابط اجتماعی و تعاملات فرد با محیط پیرامون شکل می‌گیرد. در عصر اطلاعات، شبکه‌های ارتباطی نه‌تنها انتقال‌دهنده اطلاعات، بلکه مؤثر بر نگرش افراد، تعریف آنان از خود و تفسیرشان از جهان‌اند. 

مانوئل کاستلز در تحلیل جامعه شبکه‌ای، سه نوع هویت را از یکدیگر متمایز می‌کند: مشروعیت‌بخش، مقاومت و برنامه‌دار.

«هویت مشروعیت‌بخش» در ارتباط با نهادها و ساختارهای پذیرفته‌شده جامعه شکل می‌گیرد و جایگاه فرد را در عرصه‌هایی چون دانشگاه، محیط کار و جامعه مدنی تعریف می‌کند. «هویت مقاومت» هنگامی پدید می‌آید که افراد یا گروه‌ها به اندازه کافی در محیط اجتماعی پذیرفته نشوند و احساس طردشدگی یا تعارض، زمینه شکل‌گیری هویتی متمایز را فراهم کند. «هویت برنامه‌دار» نیز به کنشگری اشاره دارد که برای خود تعریفی تازه می‌سازد و در پی تغییر موقعیت اجتماعی خویش است. این تقسیم‌بندی مانوئل کاستلز نشان می‌دهد افراد می‌توانند با نظم موجود همراه شوند یا در برابر آن مقاومت کنند و یا در ساختن هویتی تازه نقش فعال داشته باشند.

 

جوانان و سیالیت هویتی …