ساسانیان و اعراب

کتاب «ساسانیان و اعراب»، نوشته مهناز بابایی، پژوهشی درباره یکی از دوره‌های مهم تاریخ در سده ششم میلادی و پیش از ظهور اسلام است. آنچه این کتاب را از آثار مشابه متمایز می‌کند، علاوه بر موضوع، زاویه دید نویسنده است. بابایی به‌جای آنکه روابط ایران و اعراب را در قالب نبردهای نظامی روایت کند، سراغ منطق ژئوپلیتیک و دیپلماسی رفته است. او نشان می‌دهد که شبه‌جزیره عربستان در آن دوره حاشیه‌ای دورافتاده نبود، بلکه گلوگاهی حیاتی بود که مسیرهای تجاری سه قاره را به هم متصل می‌کرد. راه‌های زمینی یمن به شام و مسیرهای مهم دریایی از این منطقه می‌گذشتند. تنگه هرمز، باب‌المندب و سواحل یمن دروازه‌های این تجارت بودند و هر قدرتی که بر آنها تسلط می‌یافت، می‌توانست نبض اقتصاد آن روزگار را در دست بگیرد.

نویسنده در فصلی از کتاب به اجلاس رمله می‌پردازد؛ اجلاسی که در روزگار قباد ساسانی، یوستین اول و منذر، پادشاه لخمیان، برگزار شد. این اجلاس یکی از نمونه‌های مهم رقابت دیپلماتیک ایران و بیزانس بر سر نفوذ در شبه‌جزیره عربستان به شمار می‌رود.

اهمیت این نگاه زمانی روشن‌تر می‌شود که به یاد آوریم تاریخ ایران تا چه اندازه در معرض روایت‌های گزینشی بوده است. این گزینشگری البته به یک دوره محدود نمی‌شود. نمونه تازه‌اش اظهارات اخیر مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، درباره حمله خشایارشاه به آکروپولیس است. او از آتش‌زدن معابد آتن سخن گفت، اما زمینه تاریخی این منازعه را نادیده گرفت. چنین رویکردی، یک رویداد را از بستر خود جدا می‌کند و تصویری یک‌سویه از آن به دست می‌دهد. همین نگاه گزینشی در روایت دوره ساسانی نیز دیده می‌شود؛ جایی که اغلب رقابت‌های پیچیده ایران و بیزانس در قرن ششم میلادی نادیده می‌ماند.

پرسش اصلی این … …