بازار از دست‌ رفته سنگ تزیینی

آمارهای منتشرشده توسط مرکز آمار ایران نشان می‌دهد، روند صادرات مستقیم سنگ تزیینی ایران در سال‌های اخیر از افول جدی حضور این محصول در بازارهای جهانی حکایت دارد. ارزش صادرات در سال ۱۳۹۷ به حدود ۱۶.۹میلیون دلار  رسید، اما پس از آن روندی نزولی گرفت و در سال‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ عملا به صفر رسید. هرچند در سال ۱۴۰۳ نشانه‌ای محدود از بازگشت صادرات دیده می‌شود، فاصله با ظرفیت بالقوه این صنعت همچنان چشم‌گیر است. بر اساس داده‌های منتشرشده از سوی انجمن سنگ ایران، بالاترین میزان ارزآوری سالانه این صنعت در سال‌های گذشته حدود ۳۰۰ تا ۳۵۰‌میلیون دلار بوده است؛ درحالی‌که فعالان صنعت معتقدند ظرفیت صادراتی سنگ ایران در صورت توسعه فرآوری و دسترسی پایدار به بازارهای خارجی می‌تواند چندبرابر رقم فعلی باشد. با این حال این حجم نیز اکنون کاهش یافته است.

این فاصله زمانی بیشتر معنا پیدا می‌کند که ساختار صنعت سنگ ایران را در نظر بگیریم. بخش بزرگی از معادن و واحدهای فرآوری این صنعت کوچک‌مقیاس و خصوصی هستند و توان آنها برای تحمل رکود داخلی، افزایش هزینه‌های انرژی و مشکلات صادراتی محدود شده است. از سوی دیگر، سنگ ساختمانی برخلاف مواد معدنی فلزی، محصولی کاملا استاندارد و قابل جایگزینی نیست. ویژگی‌هایی مانند رنگ، طرح، رگه و حتی معدن محل استخراج می‌تواند برای خریدار خارجی تعیین‌کننده باشد. به همین دلیل، از دست رفتن یک بازار صادراتی تنها به کاهش فروش یک دوره محدود نمی‌شود و ممکن است بازگرداندن مشتری به بازار ایران را دشوار کند. اکنون صنعت سنگ با دو فشار همزمان مواجه است؛ از یک‌سو رکود ساخت‌وساز داخلی، تقاضای سنتی این صنعت را محدود کرده و از سوی دیگر، موانع صادراتی و مسائل مربوط به رفع تعهد ارزی، هزینه حضور در بازارهای خارجی را افزایش داده است. نتیجه، کاهش استفاده از ظرفیت معادن و افزایش فشار بر واحدهایی است که برای ادامه فعالیت به فروش مستمر نیاز دارند.  کاهش صادرات سنگ تزیینی و تعدیل نیروی کار …