سه شنبه ۲۶ تیر ۱۳۹۷ / Tuesday, 17 July, 2018

امام شناسی در بیان حضرت رضا (علیه السلام)


امام شناسی در بیان حضرت رضا (علیه السلام)
امامت مقام انبیا و میراث اوصیا است ، امامت جانشینی خدا ، و رسول ، امیرمؤمنان ، میراث حسن و حسین است .
امامت در اختیار گرفتن امور دین ، نظام و انتظام جامعه مسلمین ، اصلاح امور دنیا و به عزّت رساندن مؤمنین است .
امامت اصل و اساس اسلام است و پایه های دین مقدس ، به آن بستگی دارد و فروعات آن به امامت وابسته است .
با راهنمایی امام ، نماز ، زکات ، روزه ، حج و جهاد انجام می گیرد و صدقات اموال و فیء از مردم اخذ می شود و در مصارف خود مصرف می گردد .
امام است که احکام و حدود دین را امضا می کند ، حقوق اشخاص را مراعات می نماید ، و کشور اسلام را از دست دشمنان محفوظ نگه می دارد و مرزها را حفظ می کند .
امام حلال خدای متعال را حلال و حرام آن را حرام می کند ، در جامعه اسلامی حدود خدای متعال را جاری می سازد ، از دین پروردگار دفاع می نماید ، مردم را با حکمت و دانش به طرف پروردگار دعوت می کند و آنان را با پندهای نیکو و حجت های بالغه ، راهنمایی می نماید .
امام مانند ستاره فروزان و آفتاب تابان است ، که روشنایی آن ، همه عالم را فراگرفته ، و خود در جای بلند است که دست احدی از مردم به آن نمی رسد و دیدگان آن را در نمی یابد .
امام مانند ماه تابان ، نور فروزان ، چراغ درخشان و ستاره راه نما در شب های تاریک ، در بیابان ها و دریاها می باشد .
امام آب گوارا برای تشنگان، و دلیل هدایت، و نجات دهنده از لغزش ها است .
امام مانند آتش در بلندی است که مردم از آن هدایت می گردند و گرمایی است که به وسیله آن کسب انرژی می کنند .
امام راهنمایی است که آدمی را از مهلکه ها نجات می دهد ، پس هر کس امام را ترک گوید در هلاکت می افتد .
امام ابر بارنده ، باران ریزنده ، آفتاب درخشنده و آسمان سایه افکنده ، زمین پهن شده ، چشمه جوشنده و باغ سرسبز و خرم است .
امام مونس ، رفیق ، پدر مهربان ، برادر همزاد و مهربان تر از مادر نسبت به فرزند کوچک است .
امام پناه بندگان ، در هنگام رسیدن به مصیبت های بزرگ می باشد . امام امین خدا در میان مخلوقات ، حجت پروردگار در میان بندگان و جانشین خدای متعال در دنیاست .
امام دعوت کننده مردم به طرف خدا ، و مدافع حریم حضرت حق است .
امام از گناهان پاک ، و از هرعیب و نقصی منزه است ; امام از علم مخصوص برخوردار و به حلم بردباری موصوف است ، امام نظام دین و عزت مسلمین بوده و کافران و منافقان را هلاک می سازد .
امام یگانه روزگار است که هیچ کس با او قرین نیست و عالمی با وی برابری ندارد . مانند کسی نیست و کسی را نمی توان به جای او گذاشت . امام فضل دانش را بدون کسب و تعلیم فرا می گیرد ، و خدای متعال وهّاب علم را به آنان عطا می کند .
پس چه کسی می تواند امام را بشناسد و یا بتواند امام را انتخاب کند ، چه قدر مردم از مطلب دورند ؟
عقول مردم در این وادی سرگردان ، و اندیشه آنان از درک حقایق ناکام است .
خردها در این موضوع حیران ، و چشم ها کور ، بزرگان در این وادی کوچک ، حکما و دانایان سرگردان ، بردباران از درک آن قاصر و سخنگویان از سخن گفتن عاجزند .
خردمندان به جهل خود اعتراف کرده ، و شعراء زبانشان بند آمده ، و ادیبان از فهم آن ناتوان شده ، و بلیغان زبان بند گردیده اند .
اینان قدرت ندارند مقام آنها را وصف کرده ، یا فضیلتی از فضایل امام را بیان کنند ، و به عجز و ناتوانی و تقصیر خود ، در این موضوع اعتراف دارند . چگونه می توانند امام را با صفات او وصف کرده و یا او را به حقیقتاً تعریف نمایند .
علما و دانایان قدرت ندارند امر امام را درک کنند ، و کسی نیست که بتواند جای امام را بگیرد و جامعه را از وجود او بی نیاز کند . مردم نخواهند توانست حقیقت وجودی امام را بشناسند .
امام مانند ستاره است ، که کسی نمی تواند بر آن دست یابد و یا حقیقتاً او را وصف کند ، پس مردم از کجا قدرت دارند امام را انتخاب نمایند ، و کجا عقل آنها به این موضوع خواهد رسید ، و در کجا مانند این یافت می گردد؟!
آیا گمان می کنید این فضایل و خصوصیات در غیر آل رسول (صلی الله علیه وآله) پیدا می شود ؟ به خدای متعال سوگند ! نفس آنها خودشان را تکذیب کرده ، و اباطیل ، آنان را به آرزوهای دور و دراز کشانده .
مردم به جایگاه بلند و گذرگاه سختی بالا رفته اند ، که از آن مقام بلند قدم هایشان خواهد لغزید ، و بر زمین افکنده خواهد شد .
در انتخاب امام به عقل ناقص خود مناضله کردند ، و به رأی باطل خویش به مبارزه برخاستند ، و چیزی جز دوری از حق را به دست نیاوردند ، خدای متعال آنان را بکشد که دروغ و افترا بستند .
آنان مقام مشکلی را برای خود اتخاذ کرده ، و سخنان دروغ گفته و افترا بستند از طریق حق و صراط مستقیم منحرف شدند و در حیرت و سرگردانی فرورفتند ، و از روی بصیرت و بینش ، امام را ترک کردند .
شیطان کارهای آنها را در نظرشان زیبا جلوه داد ، و آنان را از راه حق بازداشت ; در حالی که آنها راه درست را تشخیص داده بودند و حق را از ناحق تمیز می داند .
آنها از امامی که خدای متعال و پیغمبرش اختیار کرده بودند ، اعراض نموده و از امامی که خود انتخاب کرده بودند متابعت نمودند ; در صورتی که قرآن ، آنان را مخاطب قرار داده و فرمود: ( وَرَبُّکَ یَخْلُقُ مَا یَشَاءُ وَیَخْتَارُ مَا کَانَ لَهُمُ الْخِیَرَهُٔ سُبْحَانَ اللهَ وَتَعَالَی عَمَّا یُشْرِکُونَ )(۱) .
و نیز فرمود: ( وَمَا کَانَ لِمُؤْمِن وَلاَ مُؤْمِنَهٔ إِذَا قَضَی اللهُ وَرَسُولُهُ أَمْراً أَن یَکُونَ لَهُمُ الْخِیَرَهُٔ مِنْ أَمْرِهِمْ(۲) .
و همچنین فرموده: ( مَا لَکُمْ کَیْفَ تَحْکُمُونَ * أَفَلاَ تَذَکَّرُونَ * أَمْ لَکُمْ سُلْطَانٌ مُبِینٌ * فَأْتُوا بِکِتَابِکُمْ إِن کُنتُمْ صَادِقِینَ )(۳) .
و نیز فرمود: ( أَفَلاَ یَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلَی قُلُوب أَقْفَالُهَا )(۴) .
یا این که فرموده: ( وَطُبِعَ عَلَی قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لاَیَفْقَهُونَ )(۵) .
یا این که: ( قَالُوا سَمِعْنَا وَهُمْ لاَیَسْمَعُونَ * إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِندَ اللهِ الصُّمُّ الْبُکْمُ الَّذِینَ لاَیَعْقِلُونَ * وَلَوْ عَلِمَ اللهُ فِیهِمْ خَیْراً لاََسْمَعَهُمْ وَلَوْ أَسْمَعَهُمْ لَتَوَلَّوْا وَهُمْ مُعْرِضُونَ )(۶) .
یا این که: ( قَالُوا سَمِعْنَا وَعَصَیْنَا )(۷) .
امامت فضل خدای متعال است که به هر کس بخواهد عطا کند ، و پروردگار دارای فضل بزرگی است . آنان چگونه می توانند ، امام را انتخاب کنند ، در صورتی که امام عالم است و نادانی در آن راه ندارد ، و نگهبانی است که از زیردستان حمایت کرده و آنها را تنها نمی گذارد .
امام معدن قداست ، پاکی و مرکز عبادت ، زهد و علم است . امام به دعوت مخصوص پیغمبر معرفی شده ، و از ذریه پاک حضرت زهرای بتول می باشد . در نسب آن هیچ غل و غشی وجود ندارد ، و هیچ صاحب حسبی از نظر شرافت و برتری به آن نمی رسد .
امام از خاندان قریش ، نسل هاشم و از عترت رسول الله است و با رضایت خدای متعال برگزیده می شود .
امام شریف ترینِ اشراف ، و فردی از خاندان عبدمناف است ، علمش همواره در تکامل ، و حلمش کامل می باشد . در امر امامت متبحر ، در سیاست ماهر و عالم است .
اطاعتش بر بندگان واجب ، و همواره به امر خدای متعال قیام و اقدام می کند ، بندگان خدا را نصیحت کرده ، و دین خدا را حفظ می نماید .
پیامبران و پیشوایان (علیهم السلام) همواره موفق به توفیقات الهی هستند ، و از علوم خفیه پروردگار ، حکمت و دانش او برخوردار می گردند ، و دیگران از این موهبت محروم می باشند ، علم و دانش آنان ، از اهل زمانشان بالاتر است . خدای متعال می فرماید : ( أَفَمَن یَهْدِی إِلَی الْحَقِّ أَحَقُّ أَن یُتَّبَعَ أَمْ مَن لاَ یَهِدِّی إِلاَّ أَن یُهْدَی فَمَا لَکُمْ کَیْفَ تَحْکُمُونَ )(۸) .
و همچنین فرمود: ( وَمَن یُؤْتَ الْحِکْمَهَٔ فَقَدْ أُوتِیَ خَیْراً کَثِیراً )(۹) .
خدای متعال درباره طالوت فرمود: ( إِنَّ اللهَ اصْطَفَاهُ عَلَیْکُمْ وَزَادَهُ بَسْطَهًٔ فِی الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ وَاللهُ یُؤْتِی مُلْکَهُ مَن یَشَاءُ وَاللهُ وَاسِعٌ عَلِیمٌ )(۱۰) .
و به پیامبر خود فرمود: ( وَأَنْزَلَ اللهُ عَلَیْکَ الْکِتَابَ وَالْحِکْمَهَٔ وَعَلَّمَکَ مَا لَمْ تَکُن تَعْلَمُ وَکَانَ فَضْلُ اللهِ عَلَیْکَ عَظِیماً )(۱۱) .
و درباره ائمه اهل بیت فرمود: ( أَمْ یَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَی مَا آتَاهُمُ اللهُ مِن فَضْلِهِ فَقَدْ آتَیْنَا آلَ إِبرَاهِیمَ الْکِتَابَ وَالْحِکْمَهَٔ وَآتَیْنَاهُم مُلْکاً عَظِیماً * فَمِنْهُم مَنْ آمَنَ بِهِ وَمِنْهُم مَن صَدَّ عَنْهُ وَکَفَی بِجَهَنَّمَ سَعِیراً )(۱۲) .
هرگاه خدای متعال بنده ای را برای امور بندگانش انتخاب کرد ، به او شرح صدر عطا می کند ، و دل او را از علم و حکمت سیراب می گرداند ، و از علوم خود به او الهام می نماید ، پس از این ، از پاسخ سئوالات باز نمی ماند و در طریق ثواب ، حیران و سرگردان نمی باشد .
امام معصوم ، مؤید ، موفق و مسدد است ، از خطا و لغرش مأمون و از اشتباه و خطا مصون می باشد ، خدای متعال او را چنین خلق کرده که تا برای بندگانش حجت باشد ، و شاهد در میان مردم گردد ، و این فضیلتی است که خدای متعال صاحب فضل بزرگ است . آیا مردم توانایی دارند چنین امامی را با این صفات اختیار کنند ؟ و یا کسی را که اختیار کرده اند ; دارای این صفت می باشد ؟ تا او را بر دیگران مقدم دارند ؟
به خدا سوگند ! از حق تجاوز کردند ، و کتاب خدای متعال را پشت سرافکندند . گویا نمی دانند چه کاری مرتکب شده اند ، هدایت و شفاء در کتاب خدای متعال است ; لکن مردم آن را کنار گذاشتند و از هوی و هوس خود پیروی کردند .
خدای متعال آنان را مذمت و سرزنش کرده و از خود دور نموده و فرمود: ( وَمَنْ أَضَلُّ مِمَّنِ اتَّبَعَ هَوَاهُ بِغَیْرِ هُدیً مِنَ اللهَ إِنَّ اللهَ لاَ یَهْدِی الْقَوْمَ الظَّالِمِینَ )(۱۳) .
و نیز فرمود: ( فَتَعْساً لَهُمْ وَأَضَلَّ أَعْمَالَهُمْ )(۱۴) .
و فرمود: ( کَبُرَ مَقْتاً عِندَ اللهَ وَعِندَ الَّذِینَ آمَنُوا کَذلِکَ یَطْبَعُ اللهُ عَلَی کُلِّ قَلْبِ مُتَکَبِّر جَبَّار )(۱۵) .
با مطالعه در عناوین روایات بسیار مهم کافی ، درباره ائمه معصومین ، متوجه این حقایق می شویم :
وجوب پیروی از ائمه ، امامان شهدای حق بر خلقند ، ائمه هادیان راه حقند ، والیان ، حاکمان و گنجینه های علوم الهی اند ، خلفای خدا در زمین ، ابواب دانش و رحمتند ، نور الهی در بین خلقند ، ارمکان زمین اند ، محسود حاسدان اند ، آیات حق در قرآنند ، بودن با آنان واجب است ، اهل ذکرند ، راسخین در علمند ، علم در سینه آنان ثابت است ، وارث کتاب و برگزیدگان حضرت معبودند ، قرآن مردم را به واسطه آنان هدایت می کند ، نعمت ذکر شده در کتابند ، محل عرض اعمالند ، معدن علم ، شجره نبوت و مختلف الملائکه اند ، وارث علومند ، عالم به تمام زبان ها و دارای علوم کتاب آسمانیند ، تمام علوم قرآن نزد آنهاست ، صاحب اسم اعظمند ، دارای علوم انبیا ، رسل و فرشتگانند ، آگاه به غیبند .
آری ! واقعیات و حقایقی که در سطور گذشته از آیات و روایات خواندید ،همه درامام معصوم تجلی دارد ، سرچشمه ولایت مطلقه در وجود مقدس آنان است ، ولایتی که از پیامبر به آنان رسیده ، و از حضرت حق به پیامبر ; پس در حقیقت ولایت امام معصوم ، همان ولایت پیامبر و ولایت پیامبر ولایت خداست ، که آیین حق ، نظام هستی و حیات انسانی مردمان ، در سایه این ولایت قابل حفظ است .
در حقیقت ائمه معصومین (علیهم السلام) بودند که بدون اندک تمایل شخصی ، و با گذشت و فداکاری ، نگهبانی دین را در قلمرو احکام و وظایف به عهده گرفته و تا نفس های آخر با انحراف و شیوع بدعت های ویرانگر ، مبارزه کردند .
در شرایطی که اجتماع دورانشان مساعد و آماده پذیرش بوده است ، مأموریت خود را در سطح اجتماع انجام داده اند ، و در هر زمانی که شرایط اجتماعی با اجرای مأموریت آنان مساعد نبوده ، به تربیت افرادی می پرداختند که بتوانند در صورت امکان ، نگهبانی دین را عهده بگیرند ، و آن را انجام دهند .
در سرگذشت زندگی هر یک از ائمه معصومین (علیهم السلام) ، تربیت شدگانی دیده می شوند ، که به اصطلاح ، هر یک از آنان ، شایسته منصب پیشتازی در سازندگی های انسانی بوده اند(۱۶) .
آری ! با توجه ائمه طاهرین به این معنی که بشر به طور ضروری ، جهت اداره امور حیات ، در همه زمینه ها ، به طور صحیح احتیاج به حکومت دارد ، و به ارشاد معنوی نیازمند است ، و این که دین خدا باید تا قیامت از انحراف و بدعت ها مصون بماند ، با نور فرهنگ پاک الهی خود ، انسان هایی تربیت کردند ، تا اهداف آنان را تعقیب نمایند .
آنان فقه و فرهنگی از خود به جای گذاشتند که از آن تعبیر به فرهنگ اهل بیت و مدرسه ائمه معصومین می شود ، تا از برکت آن فقه ، فرهنگ و مدرسه ، شخصیت های فقهی ، فرهنگی و علمی با عنایت خدا به وجود آیند ; تا در هر عصری بدعت مبدعان ، شرک مشرکان ، کفر کافران و اباطیل باطلان ، حکومت ستمگران ، ظلم ظالمان ، استعمار و استثمار شیطان صفتان را در هم شکنند . آئین حق را از انحراف حفظ کنند ، خفتگان را بیدار نمایند و همراه با جهاد نفس ، جهاد با زبان ، جهاد با قلم و مال از چراغ پرفروغ حق نگهداری کرده ، و نفوس مستعده را با فقه ، علم ، درایت ، بینش و بصیرت خود تربیت و به رشدکمال برسانند .
ائمه معصومین با کمک آیات قرآن مجید ، و روایات بسیار مهمی که از خود به جای گذاشتند ، که معتبرترین کتب حدیث آنها را با سلسله سند صحیح نقل کرده اند ، این گونه شخصیت های فقهی ، علمی ، بصیر و دانا را با تمام وجود تأیید کرده ، و موجودیت آنان را در عصری جهت حکومت بر امت و ارشاد معنوی آنان ،تقنین قوانین لازم بر اساس اجتهاد ، به عنوان نایب عام و جانشین امام ، و در یک کلمه فقیه جامع الشرایط ، به رسمیت شناخته ، و همراه با بیان یک سلسله شرایط ، که در روایات آمده و در فصل بعد به قسمتی از آن اشاره می شود ، آنان را به امت شناسانده و ولایت ، امارت و حکومتشان را همچون ولایت و حکومت خود و رسول الله دانسته ، پیروی از آنان را بر همگان واجب کرده و ردّ آنان را در هر زمینه ای رد خود دانسته اند .
این همان معنایی است که در کتب فقهی استدلالی ، از آن تعبیر به « ولایت فقیه » شده است که در عصر غیبت ، چونان زمان پیامبران و امامان باید محور حیات و حرکت و رشد و کمال امت و مصونیت وی از هر خطری باشد .

پایگاه استاد حسین انصاریان
منبع: کتاب بر بال اندیشه
۱ - « و پروردگارت آنچه را بخواهد می آفریند و [آنچه را بخواهد ]بر می گزیند ، برای آنان [در برابر اراده او در قلمرو تکوین و تشریع] اختیاری نیست ; منزّه است خدا و برتر است از آنچه برای او شریک می گیرند » [قصص (۲۸) : ۶۸] .
۲ - « و هیچ مرد و زن مؤمنی را نرسد هنگامی که خدا و پیامبرش کاری را حکم کنند برای آنان در کار خودشان اختیار باشد » [احزاب (۳۳) : ۳۶] .
۳ - « شما را چه شده ، چگونه حکم می کنید؟ * پس آیا متذکّر [حقایق] نمی شوید ؟ * یا شما [بر این ادعای خود] دلیل روشنی دارید ؟ * پس اگر راستگویید ، کتابتان را [که این سخنان را با تکیه بر آن می گویید به میان] آورید » [صافات (۳۷) : ۱۵۴ ـ ۱۵۷]
۴ - « آیا در قرآن نمی اندیشند [تاحقایق را بفهمند] یا بر دل هایشان قفل هایی قرار دارد » [محمد (۴۷) : ۲۴] .
۵ - « بر دل هایشان مهر تیره بختی زده شده پس [به همین سبب] آنان [منافع جهاد در راه خدا و بهره های آخرتی آن را] نمی فهمند » [توبه (۹) : ۸۷] .
۶ - « گفتند : شنیدیم در حالی که [از روی حقیقت ]نمی شنوند . * قطعاً بدترین جُنبندگان نزد خدا ، کرانِ [از شنیدن حق] و لالانِ [از گفتن حق] هستند که [کلام حق را] نمی اندیشند ! * اگر خدا [نسبت به پذیرفتن هدایت ، شایستگی و ]خیری در آنان می دید ، یقیناً ایشان را شنوای [حقایق و معارف ]می کرد ، و اگر [با لجبازی و عنادی که فعلاً دارند ]آنان را شنوا کند ، باز اعراض کنان روی [از حق ]می گردانند » [انفال (۸) : ۲۱ ـ ۲۳] .
۷ - « گفتند : شنیدیم و [در باطن گفتند :] نافرمانی کردیم » [بقره (۲) : ۹۳] .
۸ - « پس آیا کسی که به سوی حق هدایت می کند ، برای پیروی شدن شایسته تر است یا کسی که هدایت نمی یابد مگر آنکه هدایتش کنند ؟ شما را چه شده ؟ چگونه [بدون بصیرت و دانش ]داوری می کنید ؟ » [یونس (۱۰) : ۳۵] .
۹ - « و آنکه به او حکمت داده شود ،بی تردید او را خیر فراوانی داده اند » [بقره (۲) : ۲۶۹] .
۱۰ - « خدا او را بر شما برگزیده و وی را در دانش و نیروی جسمی فزونی داده ; و خدا زمامداریش را به هر کس که بخواهد عطا می کند ; و خدا بسیار عطا کننده و داناست » [بقره (۲) : ۲۴۷] .
۱۱ - « و خدا کتاب و حکمت را بر تو نازل کرد ، و آنچه را نمی دانستی به تو آموخت ; و همواره فضل خدا بر تو بزرگ است » [نساء (۴) : ۱۱۳] .
۱۲ - « بلکه آنان به مردم [که در حقیقتْ پیامبر و اهل بیت اویند] به خاطر آنچه خدا از فضلش به آنان عطا کرده ، حسد میورزند . تحقیقاً ما به خاندان ابراهیم کتاب و حکمت دادیم ، و به آنان فرمانروایی بزرگی بخشیدیم . * پس برخی از آنان [که اهل کتاب اند ]به او [که پیامبر اسلام و والاترین فرد از خاندان ابراهیم است] ایمان آورند ، و گروهی از او روی گردانیده اند ، و دوزخ که آتشی سوزان و برافروخته است ، برای آنان کافی است » [نساء (۴) : ۵۳ ـ ۵۴] .
۱۳ - « و گمراه تر از کسی که بدون هدایتی از سوی خدا از هواهای نفسانی خود پیروی کند ، کیست ؟ مسلماً خدا مردم ستمکار را هدایت نمی کند » [قصص (۲۸) : ۵۰] .
۱۴ - « و بر کافران هلاکت و نابودی باد و [خدا ]اعمالشان را باطل و تباه ساخت » [محمّد (۴۷) : ۸] .
۱۵ - « [این عمل زشتشان] نزد خدا و نزد اهل ایمان مایه دشمنی بزرگ است ; این گونه خدا بر دل هر گردنکش زورگویی ، مُهر [تیره بختی] می نهد » [غافر (۴۰) : ۳۵] .
۱۶ - شرح نهج البلاغه : ۲/۲۸۰ .

منبع : عرفان

مطالب مرتبط

خانه قرآن

خانه قرآن
بخشی از گنجینه سرشار روایی شیعه، تك روایت ها و تك شنیده هایی است كه راوی از امام معصوم- بی واسطه یا با واسطه- نقل كرده است و بخشی دیگر از آن بازنویس گفته های راویان بزرگ است كه در قالب كتاب های «امالی» وجود دارد و بخشی نیز بازنوشت دست نویس های راویانی است كه در زمینه های گوناگون فقهی، اخلاقی، اعتقادی و... پس از استماع روایت، آن را برای دیگران بازگو كرده اند یا در دفترهایی به نام «كتاب» نگاه می داشته اند. در روزگار امام باقر(ع) و امام صادق(ع) كتاب های روایی فراوانی توسط راویان و اصحاب این دو امام (ع) گرد آمده است كه ۴۰۰كتاب از بین آ نها شهرت بیشتری داشته است كه به آنها «اصول اربعمأه» می گویند: در این بین، پاره ای از كتاب های روایی نیز وجود دارد كه به همان صورت كتاب از امام معصوم نقل شده است. «مصباح الشریعه» ، «فقه الرضا» و تفسیر قرآن منسوب به امام حسن عسكری(ع) از این گونه اند. پیرامون این سه كتاب، دیدگاه های زیادی ارائه شده است كه در این مقاله به مناسبت ولادت امام حسن عسكری(ع )تنها به برخی آراء حدیث شناسان درباره تفسیر قرآن منسوب به امام حسن عسكری(ع) اشاره می كنیم.
بر اساس آنچه در ابتدای تفسیر به نقل از ابویعقوب و ابوالحسن نقل شده، پدران این دو در منطقه استرآباد در زمانی كه زیدیه بر آن دیار چیره بوده اند می زیسته اند.
این دو كه از شیعیان و دوستان امام عسكری(ع) بوده اند، از ترس سخن چینان و آزار دشمنان، به همراه زن و فرزندان خویش به نزد امام حسن عسكری(ع) كوچ می كنند. امام(ع) پس از خوشامدگویی و دعا در حق آنان می فرماید: به شهر خویش بازگردید كه در امنیت جانی و مالی خواهید بود. آنان با اطمینان به این كلام امام باز می گردند ولی به سفارش امام، دو فرزند خود یعنی ابویعقوب و ابوالحسن را نزد امام برای فراگیری علم باقی می گذارند. آن دو برای شنیدن حدیث به نزد امام رفت وآمد می كنند تا اینكه روزی امام حسن عسكری(ع) به آن دو می فرماید: آنگاه كه به شما خبر رسد كه خداوند شر دشمنان را از پدران شما بازگرفته است من نیز به شكرانه این نعمت، تفسیری از قرآن كه دربردارنده اخبار آل محمد(ص) است را برای شما باز می خوانم. این دو پس از چند روز، نامه ای از خاندان خود كه گویای خبر سلامتی آنها بوده دریافت می كنند و سپس امام عسكری(ع) نیز به وعده خویش عمل می فرماید و كتاب تفسیر قرآن را در اختیار آنان گذارده و می فرماید: ملازم آن باشید و از آن نگاهبانی كنید. این دو در مدت ۷سال، روزانه بخشی از آن را بازنویسی می كرده اند تا اینكه كار كتابت به انجام می رسد (بنگرید: التفسیرالمنسوب الی الامام العسكری، نشر مدرسه الامام المهدی(عج) ص۷ تاص۱۲ با اختصار و گزینش).
ساختار كلی كتاب بر اساس نسخه ای كه به چاپ رسیده، اینگونه است كه ابتدا امام(ع) روایاتی درباره فضل قرآن و نیز فضیلت دانایان به تأویل قرآن و آداب قرائت قرآن بر آنان می خواند و سپس روایت مشهور در فضیلت امیرمومنان(ع) در ماجرای تاریخی كه رسول خدا(ص) در خانه های همه اصحاب را به مسجد مسدود كرد، مگر دری كه از خانه امام علی(ع) به مسجد گشوده بود نقل می شود و سپس به تفسیر بسم الله الرحمن الرحیم و سوره فاتحه و نیز بخشی از سوره بقره تا آیه ۲۸۲ پرداخته می شود.
البته برابر آنچه این دو راوی یعنی ابویعقوب و ابوالحسن نقل كرده اند قطعاً حجم كتاب تفسیر بسی بیش از این مقدار كه چاپ شده بوده چرا كه استنساخ آن در مدت ۷سال به طول انجامیده است.
●دیدگاه های حدیث شناسان
۱- گروهی از حدیث شناسان بر این باورند كه احادیث این كتاب از امام عسكری(ع) صادر شده است و مانند دیگر كتاب های روایی معتبر، مرجعی برای تفسیر قرآن شمرده می شود.
۲-گروهی معتقدند تمامی این كتاب جعلی و نادرست است و به دروغ به امام عسكری(ع) نسبت داده شده است.
۳- گروهی می گویند سند این كتاب به دلیل وجود دو راوی غیرمشهور ضعیف است ولی آنچه نقل كرده اند، به خاطر وجود قرائن خارجی قابل اعتماد و اطمینان است.
۴- گروهی بر این اعتقادند كه گذشته از سند كتاب كه شاید قابل خدشه باشد، متن احادیث آن بیانگر صحت صدور آنها از امام معصوم است.
اكنون در این مجال كوتاه، تنها به دو گروه اساسی از این دانشوران حدیث پژوه و مستندات آنها اشاره می كنیم كه در ضمن آن به آراء گروه های دیگر نیز به اجمال پرداخته خواهد شد.
گروه اول: اینان تفسیر مزبور را دارای حجیت ندانسته و نسبت آن را به امام معصوم دروغ می شمارند:
- ابن غضائری صاحب كتاب «الضعفاء» برابر نقل «مجمع الرجال» قهبایی(ج۶/۲۵)
- علامه حلی در «خلاصه الاقوال» (ص۲۵۶)، محقق داماد در كتاب «شارع النجاه» .
مستند اساسی این گروه، ضعف محمدبن قاسم استرآبادی است. او كه از مشایخ صدوق است در برخی كتاب های رجالی ضعیف شمرده شده و به همین دلیل تفسیری كه او روایت كرده، قابل اعتماد نیست؛ به ویژه آنكه وی این تفسیر را از دو راوی كه هر دو مجهول هستند(یعنی ابویعقوب و ابوالحسن)نقل می كند. این استدلال از ابن غضائری است كه دیگران مانند علامه حلی و محقق داماد نیز از او برگرفته اند.
منهج المقال استرآبادی(ص۳۱۵) و جامع الرواه اردبیلی(۲/۱۸۴) نیز پس از نقل كلام علامه حلی از ابن غضائری بر همین اعتقادند كه چون ابن غضائری، محمدبن قاسم استرآبادی را تضعیف كرده است بنابراین تفسیر مزبور قابل اعتماد نیست.
علامه شیخ محمد جواد بلاغی در تفسیر آلاءالرحمن(۱/۴۹) می نویسد: این تفسیر، كتابی است كه به دروغ به امام عسكری(ع) نسبت داده شده و دلیل بر این ادعا، وجود تناقض ها و تهافت هایی است كه در كلام راویان آن و نیز مخالفت احادیث آن با قرآن و تاریخ است.
علامه شوشتری نیز در «الاخبارالدخیله» (۱/۱۵۲) این كتاب را بهتان بر امام عسكری(ع) می داند و با تكیه بر كلام ابن غضائری، چهل مورد از مواردی كه آنها را گواه بر كذب استناد تفسیر به امام می داند، برمی شمارد.
علامه شعرانی(مجمع البیان۱۰/۵۸۰) و نیز آیه الله خویی(معجم رجال الحدیث۱۳/۱۵۲) نیز آن را دارای حجیت نمی دانند. در معجم رجال می نویسد: «اینگونه كلمات از عالمی پژوهشگر پسندیده نیست، چه رسد به اینكه از امام معصوم این كلمات صادر شده باشد» .
گروه دوم: این دسته از حدیث پژوهان، تفسیر منسوب به امام عسكری(ع) را همانند دیگر كتب حدیثی دانسته اند؛ همانگونه كه در آنها احادیث صحیح و سقیم یافت می شود و در این تفسیر نیز روایات درست و نادرست وجود دارد و نمی توان تمام آن را دروغ دانست.
شیخ صدوق در بیشینه كتاب های خود مانند «من لایحضره الفقیه» ، «التوحید» و «العیون» از این تفسیر نقل می كند و با توجه به آنچه وی در ابتدای كتاب «من لایحضره الفقیه» نوشته است كه در این كتاب، تنها احادیثی كه بین من و خدای من حجت است گرد آورده ام به ناچار می بایست احادیث تفسیر مزبور نیز كه در «من لایحضره الفقیه» وجود دارد نزد او دارای اعتبار و حجیت باشد.(بنگرید: من لایحضره الفقیه ج۲/ ۳۲۷)
ابومنصور طبرسی در مقدمه كتاب «الاحتجاج» سند خود را به كتاب تفسیر بیان می كند كه همان سند معروف است(كه در ابتدا آورده ایم) و آن را حجت می شمارد.
قطب راوندی در كتاب «الخرائج» بخش هایی از تفسیر را آورده است و این گویای اعتماد قطب بر آن است.
ابن شهر آشوب در «المناقب» (ج۲/۳۰۰) این تفسیر را به طور قطع از امام عسكری(ع) می داند.
محقق كركی از این تفسیر، روایت نقل می كند و محدث نوری می گوید: او این تفسیر را در نهایت اعتبار می دانسته است(المستدرك۳/۶۶۲).
شهید ثانی در «منیه المرید» (ص۱۹) از تفسیر امام عسكری(ع) نقل روایت می كند.
ملا محمدتقی مجلسی(اول) در آثار گوناگونی خود از آن نقل می كند و به حجیت آن معتقد است. در «روضه المتقین» (ج۱۴/۲۵۰) می نویسد: همانند این تفسیر از غیر معصوم صادر نمی شود و آن كسی كه با گفتارهای امامان آشنایی دارد به یقین می داند كه این تفسیر از امام معصوم است. وی در شرح من لایحضره الفقیه(۵/۱۴۲) این تفسیر را گنجی از گنج های خدایی می داند.
ملا محمد باقر مجلسی(اول) در «بحارالانوار» (ج۱/۲۸) كتاب تفسیر را از كتاب های معروف دانسته و به استناد به كلام صدوق بر آن اعتماد می كند.
شیخ حر عاملی در «وسائل الشیعه» (ج۲۰/۵۲)، فیض كاشانی، سید هاشم بحرانی، وحید بهبهانی و بسیاری دیگر از فقیهان و راویان بزرگ، این تفسیر را از امام دانسته و به احادیث آن اعتماد می كنند. در روزگار معاصر نیز شیخ عبدالله ممقانی در تنقیح المقال(ج۳/۱۷۵) و نیز آیه الله بروجردی و شیخ آقابزرگ تهرانی در الذریعه(ج۴/۲۸۳) و نیز محدث نوری در «المستدرك» بر حجیت این كتاب و نسبت آن به امام عسكری(ع) اعتقاد داشته و بر آن اعتماد می كنند.
در پایان، آنچه شاید بتوان به عنوان ارزیابی نهایی بدان دست یافت آن است كه:
۱- وجود برخی روایات نادرست در این تفسیر نمی تواند دلیل بر نادرست بودن تمامی كتاب باشد.
۲- اعتماد شیخ صدوق بر این تفسیر اگرچه باعث اعتبار راویان آن نمی شود ولی دلیل بر دروغ بودن آن نیز وجود ندارد بلكه سیاق متن برخی روایات آن و نیز بلندی مضامین پاره ای از احادیث تفسیر، شاهد راستینی بر صدور آنها از امام معصوم است؛ به ویژه آنكه حدیث شناسان خبره نیز بر همین باور بوده اند.
بر این اساس می توان گفت: نه تمامی این كتاب مردود است و نه تمامی آن بی چون و چرا درست و قابل اعتماد است بلكه می بایست با توجه به متن و نیز مقایسه آن با كتاب خدا و سنت قطعی پیامبر و خاندان(ع) و نیز با درنظرگرفتن قرائن خارجی و نیز قرائن همراه متن، به ارزیابی هر یك از روایات آن پرداخت.
(در تهیه این مقاله از تحقیقات آیه الله سید محمدباقر ابطحی در «التفسیرالمنسوب الی الامام العسكری(ع)» و نیز رساله استاد رضا استادی درباره تفسیر، فراوان بهره برده ایم.)

وبگردی
نمایش دستاورد آزادی و دموکراسی
نمایش دستاورد آزادی و دموکراسی - آقای مطهری بازیکنان آفریقایی تیم فرانسه را دیده ولی دورگه‌های تیم ملی خودمان را ندیده!
فیلم قتل عجیب زن جوان توسط شوهرش در اسلامشهر!
فیلم قتل عجیب زن جوان توسط شوهرش در اسلامشهر! - در اتفاقی عجیب و غیر قابل باور فردی امروز به دلیل درخواست طلاق همسرش در خیابان اسلامشهر وی را با ضربات چاقو از پای درآورد، از سرنوشت این خانم اطلاع دقیقی در دست نیست.
آغوش جنسی یا مادرانه ! مشغله فکری مطهری
آغوش جنسی یا مادرانه ! مشغله فکری مطهری - وی در بخش دیگری از صحبت‌هایش با اشاره به نمایش در آغوش کشیدن تیم ملی کروواسی توسط رئیس‌جمهور کشورشان،گفت: ایشان با یک حس مادرانه این کار را انجام داد و این آغوش، جنسی نبود، البته که پخش آن نباید انجام می‌شد.
کدام پسر روحانی سه تابعیتی است؟
کدام پسر روحانی سه تابعیتی است؟ - سرنوشت فرزند بزرگ حسن روحانی از جمله مواردی است که در سال‌های گذشته بارها مورد توجه رسانه‌ها قرار گرفته است. پیش از برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۹۲ نیز یکی از وب‌سایت‌های اصولگرا مدعی بود که او به دنبال “شکست عشقی” دست به “خودکشی” زده است. بنا به ادعای برخی از رسانه‌های اصو‌لگرا، فرزند روحانی با کلت کمری پدر خودکشی کرد.
فیلم منزل محمود خاوری درکانادا
فیلم منزل محمود خاوری درکانادا - کاربران شبکه های اجتماعی فیلمی را منتشر کرده اند که گفته می شود مربوط به خانه مجلل محمود خاوری در کانادا است. صحت و سقم این قضیه هنوز تایید نشده است.
چرا آیت‌الله جنتی اینگونه فکر می‌کند؟
چرا آیت‌الله جنتی اینگونه فکر می‌کند؟ - احزاب و شخصیت‌ها - زندگی ساده آیت‌الله جنتی گرچه از ویژگی‌های مثبت شخصیت وی است اما نوع نگاهش به عرصه سیاسی و مصداق‌یابی های وی درخصوص افراد انقلابی انتقادهای زیادی را متوجه او می‌کند.
مائده هژبری و امیرحسین مقصودلو در استانبول
مائده هژبری و امیرحسین مقصودلو در استانبول - امیرحسین مقصودلو (تتلو) با انتشار عکسی از خودش و مائده هژبری، دختر نوجوانی که پس از اعتراف تلویزیونی اش معروف شد، از کنسرت مشترک در استانبول خبر داد.
واکنش فغانی به انتشار تصاویردست دادنش با داور زن برزیلی:کوچکترین اهمیتی برایم ندارد!
واکنش فغانی به انتشار تصاویردست دادنش با داور زن برزیلی:کوچکترین اهمیتی برایم ندارد! - تصاویر با شما سخن می گویند؛ تصاویری بی روتوش با سخنانی بی روتوش‌تر؛ می‌خواهیم با بخش خبری «فوتونیوز»، مقامات با شما بی روتوش و رودررو سخن بگویند. از این پس، عصرگاه هر روز با «فوتو نیوز» تابناک، حرف و سخن مقامات داخلی و خارجی را به عکس بی روتوش‌شان الصاق می‌کنیم، تا بهتر بدانیم چه کسی حرف زده و از چه سخن گفته است. کوتاه و مختصر؛ به احترام وقت شما و فرصتی که برای دانستن می‌گذارید.
اول مرگ بر ربا بعد مرگ برآمریکا
اول مرگ بر ربا بعد مرگ برآمریکا - صحبت های تامل برانگیز آیت الله رودباری درمورد ربا در کشور
مرد رو‌به‌روی مائده هژبری کیست؟
مرد رو‌به‌روی مائده هژبری کیست؟ - دختر بازداشت شده در بخشی از مصاحبه توضیح می‌دهد که صبح دستگیر شده و خانواده‌اش در جریان این موضوع قرار گرفته‌اند و این ادعا نشان می‌دهد تهیه فیلم اعترافات به فاصله یک صبح تا عصر انجام شده که خود نشان‌دهنده این است که برای متهم هنوز دادگاهی تشکیل نشده و جرمی به اثبات نرسیده ‌است.
فیلم | رامبد: دهنتو ببند، فرح‌بخش: دهنتو گِل بگیر!
فیلم | رامبد: دهنتو ببند، فرح‌بخش: دهنتو گِل بگیر! - پس از آنکه فیلم تازه محمدحسین فرح‌بخش در سالن‌های سینمای شهر تهران اکران نشد. احمدی مدیر سینماشهر که از قضا تهیه کننده برنامه خندوانه نیز هست و سوله مدیریت بحران شهر تهران در دوره تهیه کنندگی او به «خندوانه» اختصاص یافت، مانع از این اکران شده بود و همین مسئله واکنش فرح بخش را به دنبال داشت و او را رانت‌‎‌خوار خواند و پای رامبد جوان را به میان کشید.
شاخ‌های اینستاگرامی که نمی‌شناختیم
شاخ‌های اینستاگرامی که نمی‌شناختیم - یکی از دختران که به شدت مورد توجه قرار گرفته است مائده نام دارد. او از چهره‌های شناخته شده اینستاگرام است که ویدئو‌هایی از رقص هایش را در صفحه خود منتشر کرده است. او متولد سال 1380 است. به گفته خودش حدود 600هزار فالوئر دارد. او حالا با قرار وثیقه آزاد است.
تصادف سردار آزمون با پورشه اش (عکس)
تصادف سردار آزمون با پورشه اش (عکس) - سردار آزمون نیمه شب گذشته و در نزدیکی‌های صبح امروز با خودوری پورشه شخصی خود در محور نکا بهشهر پس از عبور از روستای کمیشان با تصادف زنجیره‌ای مواجه شد که در این حادثه خودروهای زیادی خسارت دیدند
فیلم | سرگذشت گنده‌لات تهران تا لحظه جان‌دادن در زندان (۱۴+)
فیلم | سرگذشت گنده‌لات تهران تا لحظه جان‌دادن در زندان (۱۴+) - فیلم - گزارشی کامل و کوتاه از سرگذشت وحید مرادی گنده‌لات تهران تا لحظه جان‌دادن در زندان را در ویدئوی زیر ببینید.
شوخی «عطاران» با «مدیری» در اکران فیلم هزارپا
شوخی «عطاران» با «مدیری» در اکران فیلم هزارپا - مراسم اکران خصوصی فیلم هزارپا با حضور هنرمندان و بازیگران این فیلم سینمایی شب گذشته 9 تیر 1397 در برج میلاد برگزار شد.
قصور تاریخی دولت
قصور تاریخی دولت - چه باید کرد؟ پرسشی که نوبخت پرسیده است، اما شاید به دنبال پاسخ آن نباشد. در شرایط کنونی دولت و حامیان اصلی آن در مظان این اتهام تاریخ قرار خواهند گرفت که چرا به دنبال طرح و پاسخ مهم‌ترین سوال شرایط بحرانی کنونی نرفتند.
تصاویر/ لمس "آزادی" در ورزشگاه آزادی
تصاویر/ لمس "آزادی" در ورزشگاه آزادی - مردم تهران برای اولین بار و برای تماشای مسابقه‌ی فوتبال ایران و اسپانیا در جام جهانی ۲۰۱۸ بهمراه خانواده‌های خود به ورزشگاه صدهزار نفری آزادی رفتند