یکشنبه ۲ مهر ۱۳۹۶ / Sunday, 24 September, 2017

ارزش وقت در قرآن و سیره پیشوایان


ارزش وقت در قرآن و سیره پیشوایان
● سرمایه گرانبها
بی شک وقت و فرصت بزرگترین سرمایه گرانبها و بی‏نظیر برای بشر است، که می‏توان در استفاده بهینه از آن، در همه عرصه‏ها به پیش رفت و به عالی‏ترین درجات مادی و معنوی نایل گشت.
وقت یعنی فرصت‏ها، ساعت‏ها، روزها و ماه‏ها و سال‏ها بلکه دقیقه‏ها و ثانیه‏ها و لحظه‏ها، بهره‏گیری از وقت بزرگترین توفیقی است که نصیب بشر می‏شود، و او می‏تواند در پرتو آن به اهداف عالیه برسد، و به پیروزی در همه ابعاد دست یابد، وقت گوهر ناب و گران سنجی است که ارزش هیچ‏چیز را نمی‏توان با آن مقایسه کرد، این که می‏گویند وقت طلاست، تعریف صحیحی نیست، چرا که:
وقت گذشته را نتوانی خرید باز
مفردش خیره کاین گهر پاک بی‏بهاست
سعدی چیزی را برای سنجش ارزش وقت نیافته جز شب قدر را که مطابق قرآن بهتر از هزار ماه است آنجا که گوید:
قضا روزگاری زمن در ربود
که هر روزش از پی شب قدر بود
مکن عمر ضایع به افسوس و حیف
که فرصت عزیز است و الوقت ضیف
وقت همان عمر انسان است که سرمایه‏ای بالاتر از آن نیست، مشروط بر این که از آن برای رشد و ترقی ظاهر و باطن استفاده شود، یعنی وقت نردبان ترقی گردد، و گرنه نه تنها سرمایه نیست بلکه شرمایه، و وسیله شرّ و تیره بختی است. بر همین اساس امام سجّاد(علیه‌السلام) در فرازی از دعای خود به خداوند عرض می‏کند: «وَ عَمِّرنِی ماکانَ عُمرِی بِذلَةً فِی طاعَتِکَ، فَاِذا کانَ عُمرِی مَرتَعاً لِلشَّیطانِ فاقبِضنِی اِلَیکَ؛ عمر طولانی تا هنگامی که عمرم در راه اطاعت تو صرف شود به من عطا کن، و هرگاه عمرم چراگاه شیطان گردد، جانم را قبل از پیشی گرفتن عذابت بگیر.»(۱)
و در فراز دیگر عرض می‏کند: «وَ نبّهِنی لِذِکرِکَ فِی اَوقات الغَفلَةِ، وَ استَعمِلنِی بِطاعَتِکَ فِی اَیامِ المُهلَةِ؛
خدایا مرا در وقت‏های غفلت و بی‏خبری، برای یاد خودت هوشیار و بیدار کن، و در روزگار فرصت و فراغت، به عبادت و بندگی بگمار.»(۲)
انسان‏ها معمولاً وقت را فدای مال و ثروت می‏کنند، و آن را وسیله ترقی مادی قرار می‏دهند، در صورتی که باید مال و ثروت در خدمت وقت باشد، و آنها را وسیله بهره‏مندی برتر از وقت قرار داد. بر همین اساس پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) فرمود: «کُن عَلی عُمرِکَ اَشَحُّ مِنک عَلی دِرهَمِکَ وَ دِینارِک؛ در مورد حفظ عمر خود بخیل‏تر از پول و ثروت خود باش.»(۳)
به طور کلی هرکس برای وقت ارزش قایل شد، و از آن با آگاهی و جدّیت استفاده صحیح نمود، به جایی رسید، و هرکس آن را عاطل و باطل نمود، قطعاً خود را تیره بخت نموده و درچاه هلاکت انداخته است. از این رو حضرت علی(علیه‌السلام) فرمود: «وقت‏های زندگی تو جزء جزء عمر تو است، پس بکوش که هیچ وقتی از عمر تو جز در موارد اموری که عامل نجاتت است تلف نشود.»(۴)
انسان با ایمان ساعت‏های زندگیش را به سه بخش تقسیم می‏کند،
۱) بخشی را به مناجات با خدا و برقراری ارتباط با آفریدگار جهان می‏پردازد.
۲) و بخشی را در طریق تأمین هزینه زندگی و سامان دادن به معاش(مانند غذا، لباس، مسکن و مرکب) به کار می‏گیرد
۳) و بخش دیگر را برای استراحت و بهره‏گیری از لذّت‏های حلال و آرامش بخش روح و روان برمی‏گزیند،
و برای خردمند صحیح نیست که حرکتش جز در یکی از این سه مورد باشد، یعنی تأمین معاش، و عبادت و آباد نمودن آخرت یا بهره‏گیری از لذّت و آسایش غیر حرام
● چگونگی استفاده از وقت
چگونگی استفاده بهینه از وقت به این است که انسان با برنامه ریزی صحیح، کارهای مثبت خود را با تنظیم خاصی بین ساعات شبانه روز تقسیم کند، و هر ساعت یا هر چند ساعت را برای انجام کاری قرار داده، و به این برنامه و نظم ادامه دهد، به گونه‏ای که اگر روزی در نظم و برنامه‏اش خللی وارد شد احساس چالش و کمبود نموده و به جبران آن بپردازد، مثلاً در امور معنوی و خودسازی، چنان که علمای اخلاق گفته‏اند وقتی که صبح فرا رسید تا شب هنگام خواب پنج مرحله را با ترتیب و برنامه خاص بپیماید که عبارتند از: مشارطه، مراقبه، محاسبه، معاتبه و مکافئه. یعنی در مرحله نخست با خدا و خود شرط و عهد کند که گناه نکند و دچار لغزش نگردد. در مرحله دوم، مراقب و متوجه باشد که به عهد خود وفا نماید، و با مراقبت و نگهبانی جدّی به ترک گناه ادامه دهد، و با اراده نیرومند از ورود گناه بر زندگیش جلوگیری نماید، و در مرحله سوم در پایان کار، خود را محاسبه کند، و اعمال و گفتارش راحساب‏رسی نماید، و با کنترل دقیق ریز و درشت کارهای خود را تجزیه و تحلیل نماید، در مرحله چهارم هرگاه دریافت که در حساب‏رسی خود دچار گناه و لغزشی شده است توبه کند، و با عتاب و سرزنش خود، نفس سرکش خویش را رام نموده و طغیان آن را سرکوب نماید. و در مرحله پنجم توجه داشته باشد که گناه موجب چالش شده، با انجام کارهای نیک آن را جبران نماید، و خلأ به وجود آمده را پُر کند.
این برنامه ریزی پنج مرحله‏ای یک نوع وقت‏شناسی، و بهره‏مندی از فرصت طلایی وقت است، که قطعاً باعث رشد و تعالی شده و موجب نجات و پیروزی در دو جهان خواهد شد. امیرمؤمنان علی(علیه‌السلام) برای استفاده از ساعات شبانه روز و چگونگی بهره‏مندی از آن ساعت‏ها در سخنی می‏فرماید:«انسان با ایمان ساعت‏های زندگیش را به سه بخش تقسیم می‏کند،
۱) بخشی را به مناجات با خدا و برقراری ارتباط با آفریدگار جهان می‏پردازد.
۲) و بخشی را در طریق تأمین هزینه زندگی و سامان دادن به معاش(مانند غذا، لباس، مسکن و مرکب) به کار می‏گیرد
۳) و بخش دیگر را برای استراحت و بهره‏گیری از لذّت‏های حلال و آرامش بخش روح و روان برمی‏گزیند، و برای خردمند صحیح نیست که حرکتش جز در یکی از این سه مورد باشد، یعنی تأمین معاش، و عبادت و آباد نمودن آخرت یا بهره‏گیری از لذّت و آسایش غیر حرام.»(۵)
● ارزش وقت از دیدگاه قرآن
در قرآن به قدری به وقت احترام شده که گویی در اوج ارزش‏ها و مادر فضایل است، تا آنجا که خداوند به آن سوگند یاد نموده و می‏فرماید: «والعصر؛ سوگند به وقت»(۶)
زیرا عصر به معنی زمان و روزگار است، که در تفسیر این آیه به عنوان یکی از تفاسیر ذکر شده، و زمان همان وقت است.
در قرآن آنچه را که موجب اتلاف وقت می‏شود به عنوان لغو، باطل، افراط و به طور کلّی بیهوده گرایی و پوچی، از آن سرزنش شده است، چرا که موجب نابودی عالی‏ترین سرمایه زندگی، و آفت زیست سالم می‏گردد، خداوند در تعریف انسان با ایمان می‏فرماید: «و الّذین هم عن اللّغو معرضون؛ مؤمنان از کارهای بیهوده روی‏گردان هستند.»(۷)
نیز در چندین آیه، خسارت و آه و افسوس آنان را که به وقت اهمّیت ندادند، در قیامت متذکر شده در یک‏جا می‏فرماید: «و خسر هنا لک المبطلون؛ در قیامت اهل باطل و اتلاف‏گران وقت زیان خواهند دید.»(۸)
و در مورد دیگر می‏فرماید: «ان تقول نفسٌ یا حسرتی علی ما فرّطت فی جنب اللّه؛ باید ترسید از آن روزی(قیامت) که انسان بیهوده گرا بگوید افسوس بر من از افراط کاری و کوتاهی‏هایی که در راه اطاعت خدا نمودم.»(۹)
تا آنجا که با ناله و فریاد می‏گویند به دنیا باز گردیم و از وقت استفاده کنیم، ولی به آنها گفته می‏شود، ما عمر و وقت وسیعی در اختیار شما گذاشتیم، چرا استفاده نکردید؟ «و هم یصطرخون فیها ربّنا اخرجنا...؛ دوزخیان فریاد می‏زنند پروردگارا! ما را از دوزخ خارج کن تا عمل صالحی انجام دهیم، غیر از آنچه انجام دادیم(در پاسخ به آنان گفته می‏شود) آیا شما را به اندازه‏ای وقت وسیع ندادیم به طوری که هر کس پندپذیر است، پندها را بپذیرد و آیا انذار کننده الهی به سراغ شما نیامد؟ اکنون عذاب الهی را بچشید که برای ظالمان هیچ یاوری نیست.»(۱۰)
چنان که ملاحظه می‏کنید قرآن با تعبیرات گوناگون و هشدارهای شدید، ما را به بهره‏گیری صحیح از وقت فراخوانده، و اتلاف‏گران وقت را به عذاب‏های سخت تهدید نموده است، بنابراین آنان که وقت خود را به بطالت می‏گذرانند در حقیقت بر ضد قرآن گام برداشته، و در راه گمراهی افتاده‏اند، چرا که قرآن قدردانی از وقت را از ارکان اصلی ایمان، و وسیله نجات و پیروزی قرار داده است. آخرین سخن این که به فرموده قرآن یکی از پرسش‏هایی که کافران از پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) نمودند در مورد فواید ماه‏ها بود، خداوند به پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) وحی کرد: «قل هی مواقیتٌ للنّاس...؛بگو این ماه‏ها نشان دهنده وقت‏ها برای نظام زندگی مردم است.»(۱۱)
از این عبارت می‏توان این نتیجه را گرفت که: زندگی فردی و اجتماعی، هیچ کس بدون وقت‏شناسی و ایجاد نظم و برنامه به سامان نمی‏رسد، نظم در تقسیم صحیح وقت، نظم در برنامه ریزی، نظم در مدیریت و اجرا، ما با یک نگاه به جهان هستی می‏فهمیم که همه چیز بر اساس نظم دقیق است، بنابراین بیهوده گرایی، درست گام نهادن بر خلاف نظم است، همان گونه که گردش ماه وسیله‏ای برای نظام زمان بندی شده است، ما نیز باید همسو با این نظام، با برنامه ریزی صحیح حرکت کنیم، و زندگی معنوی و مادی خود را با آن هماهنگ سازیم، و این هماهنگی همان استفاده مطلوب از وقت‏ها، فرصت‏ها و لحظه‏ها است.

۱. صحیفه سجادیه، دعای بیستم، بند ۶.
۲. همان، بند ۲۹.
۳. بحارالانوار، ج ۷۷، ص ۷۸.
۴. غررالحکم، ج۱، ص ۲۵۲.
۵. نهج البلاغه، حکمت ۳۹.
۶. سوره عصر، آیه ۱.
۷. سوره مؤمنون، آیه ۳.
۸. همان، آیه ۷۸.
۹. سوره زمر، آیه ۵۶.
۱۰. سوره فاطر، آیه ۳۷.
۱۱. سوره بقره، آیه ۱۸۹.
حجة‏الاسلام و المسلمین محمد محمدی اشتهاردی

منبع : تبیان

مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
نمایشگاه آینده , اقدامات تنش زا , آمار طلاق , سازمان حقوقدانان بدون مرز , ورزشگاه تختی جزیره قشم , ایروژیم , تهران و ابوجا , فرید براتی‌سده , اداره کل راه و شهرسازی استان تهران , بخش دانش‌آموزی , داروی صرع , بازار عراق , ثبت شماسه کالا , حاشیه جشنواره فیلم فجر , دیدار معاون رییس مجلس سنای شیلی با ظریف , غائله , کارگروه توسعه صادرات غیرنفتی استان قزوین , گواهی سو پیشینه , اجساد مومیایی , مدیریت و برنامه‌ریزی استان کرمان , زیردریایی شخصی , گرما و رطوبت , زرد کردن دندان , جمعیت امام علی (ص) , یادش بخیر , گزافه گویی ترامپ , غذای آرژانتینی , خلبانان F5 , انتخابات پارلمانی 2018 لبنان , کانون زندانیان سیاسی مسلمان , فتح 7 , قلندیا , چشم نواز , هیات دولت لبنان , بت جهانی , مژدهی آذر , پاتاوه به دهدشت , مصز , ارزیابی هتل‌ها , پیامی , علائم روانی , کسب‌وکار , فرمان جدید , کهولت سن , مد ولباس , دارابی , کمدین خندوانه , آثار علی حاتمی از منظر معماری , شارژ سریع , معاون فرهنگی جهاد دانشگاهی ,

برخی از مطالبی که کاربران هم اکنون در حال خواندن آن هستند
جانا ز غم عشق تو من زارم من زار , ترومبوآمبولی ریوی و هیپرتانسیون اولیهٔ ریوی , مادهٔ ۱۰ , تركیبات شیمیائی , بیماری کرون و کولیت (Crohn,s disease) , تفسیر و ان یکاد الذین کفروا لیزلقونک بابصارهم الایه , تمپرا , قانون اساسی جمهوری تونس مصوب مجلس مؤسسان ملی (۱۹۵۹) (۳) , ضرورت اصلاح , تحصیلات , افزایش فشار داخل مغزی , تُشله‌بازی (تیله‌بازی) (مشهد) , مادهٔ ۱۱۴ , ارزش وقت جهانگرد , قوانین فرم (Laws of Form) , هیچم آرام دل از زلف دل آرام نماند , کجا شد عهد و پیمانی که می‌کردی نمی‌گویی , گنبد سلطانیه، سلطانیه، ابهر , قلعه حاج وكیل، اراك (قاجاریان، پهلوی) , مرا دانی که بی‌تو حال چونست ,

برخی منابع مهم خبری
shafaqna.com شفقنا , khanevarzesh.com خانه‌ ورزش , carnp.com کار ان پی , mahdodeh.com محدوده , iusnews.ir خبرنامه دانشجویان , mojnews.com موج نیوز , payamno.com پیام نو , salamaneh.com سلامانه , fa.alalam.ir العالم , cup.ir کاپ , bananews.ir بنا , asriran.com عصرایران , eranico.com ارانیکو , javanonline.ir روزنامه جوان , tejarat.donya-e-eqtesad.com تجارت فردا , masironline.com مسیر آنلاین , simafilm.ir سیما فیلم , peykekhabar.com پیک خبر , pana.ir پانا , musiceiranian.ir موسیقی ایرانیان , smtnews.ir روزنامه صمت , nasimonline.ir نسیم , tarashe.com تراشه , aftabnews.ir آفتاب نیوز , mehrnameh.ir مهرنامه , banoo1.com بانو , estekhdam.com استخدام , niniban.com نی نی بان , rooznamehsaba.ir روزنامه صبا , arw.ir دیده بان حیوانات ,

وبگردی
آغداش تو را سننه !؟
آغداش تو را سننه !؟ - علی معلم دامغانی، رییس فرهنگستان هنر اخیرا نامه ای به روسای قوای سه گانه و وزرای ارشاد و اطلاعات و نیز فرمانده ‏ناجا ‏درباره 500 اثر هنری ضبط شده در این فرهنگستان نوشته است.‏
ازدواج قربانی اسید پاشی اصفهان
ازدواج قربانی اسید پاشی اصفهان - مرضیه ابراهیمی در جریان اسیدپاشی یکی از قرنیه‌هایش را از دست داد و بدنش نیز به‌ شدت آسیب دید و یک قسمت از سرش سوراخ شد.
پخش شدن محموله تریاک کف جاده در میناب
پخش شدن محموله تریاک کف جاده در میناب - فیلم پخش شدن محموله تریاک کف جاده و جمع کردن توسط مردم!
نگار جواهریان همسر رامبد جوان در خندوانه / فیلم
نگار جواهریان همسر رامبد جوان در خندوانه / فیلم - رامبد جوان همسر سوم خود نگار جواهریان را به خندوانه دعوت کرد.
مشاهده زندگی جدید خانم رهنما فعلآ بلامانع است / عکس
مشاهده زندگی جدید خانم رهنما فعلآ بلامانع است / عکس - عقد «بهاره رهنما» و همسرش در حرم امام رضا (ع)
تصاویر ازدواج مجدد بهاره رهنما
تصاویر ازدواج مجدد بهاره رهنما - بهاره رهنما که بیشتر کارهای او با مضمون ظنز و کمدی است . روز شنیه 4 شهریور با امیر خسرو عباسی ازدواج کرد.
اولین گفتگو با حمید صفت پس از دستگیری / تصاویر
اولین گفتگو با حمید صفت پس از دستگیری / تصاویر - حمید صفت خواننده رپ،پس از پنج ساعت انکار سرانجام در جریان تحقیقات پلیس به قتل پدرخوانده اش اعتراف کرد.
فیلم حضور تینا آخوندتبار در مسابقات بوکس!
فیلم حضور تینا آخوندتبار در مسابقات بوکس! - این بازیگر ایرانی که مدتهاست خبری از حضور او در عرصه هنر نیست برای اولین بار مقابل حریف چینی مسابقه داد.
جشن تولد ۶۰ سالگی مهرانه مهین‌ترابی
جشن تولد ۶۰ سالگی مهرانه مهین‌ترابی - جمعه ۲۰ مرداد بیست و پنجمین مراسم «تولد ماه» به مناسبت سالروز تولد مهرانه مهین‌ترابی، بازیگر سینما و تلویزیون، با حضور جمعی از هنرمندان در موزه هنرهای دینی برگزار شد.
حرکات عجیب احمدی  نژاد هنگام تعریف خاطرات بقایی از زندان!
حرکات عجیب احمدی نژاد هنگام تعریف خاطرات بقایی از زندان! - حرکات عجیب احمدی نژاد هنگام تعریف خاطرات حمید بقایی از دوران زندان کوتاه مدتش
آزاده نامداری تیتر یک پرتیراژترین روزنامه سوئیس/ عکس
آزاده نامداری تیتر یک پرتیراژترین روزنامه سوئیس/ عکس - روزنامه پرتیراژ عصر سوییس بنام بلیک که بصورت رایگان توزیع میشود ، این تیتر را برای آزاده نامدارى انتخاب کرد:دورویی!
چرا واکنش افکار عمومی به آزاده نامداری بی رحمانه است؟
چرا واکنش افکار عمومی به آزاده نامداری بی رحمانه است؟ - متاسفانه جامعه ما و نظام ها و نهادهای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی جامعه افراد را تشویق و حتی وادار می کنند چیزی غیر از آن خود واقعی خود باشند. اگر خانم نامداری خود را خیلی محجبه نشان نمی داد شاید این واکنش بی رحمانه نسبت به ایشان ایجاد نمی شد.
 اولین تصاویر از مهران مدیری و دخترش شهرزاد
اولین تصاویر از مهران مدیری و دخترش شهرزاد - مراسم افتتاحیه فیلم «ساعت 5 عصر» اولین ساخته مهران مدیری در حالی برگزار شد که شهرزاد دختر این کارگردان نیز در مراسم حضور داشت و برای اولین بار است که دختر مهران مدیری در چنین مراسمی حضور می یابد.
    پربازدیدها