چهارشنبه ۲۷ دی ۱۳۹۶ / Wednesday, 17 January, 2018

شعر مذهبی، برخاسته از نهاد مردم است


شعر مذهبی، برخاسته از نهاد مردم است
«سعید بیابانکی» از شاعران نام آشنای این روزهای کشور است. شاعری که بیشتر شهرت خود را مدیون شعر مشهور عاشورایی خود است که:
دشت می بلعید کم کم پیکر خورشید را
برفراز نیزه می دیدم سر خورشید را
این غزل و اشعار گوناگون مذهبی او، بیابانکی را به عنوان شاعری متعهد به جامعه شعری کشور معرفی کرد. او چند سالی است به دنیای شعر طنز نیز رو آورده و در این عرصه آثار قابل قبولی از خود به جا گذاشته است.
به بهانه برگزاری هجدهمین دوره کنگره سراسری شعر «میلاد آفتاب» در خمینی شهر اصفهان به سراغ او که سخنگوی ستاد برگزاری کنگره است رفتیم تا درباره شعر آیینی کشور و لزوم برگزاری کنگره های این چنینی گفتگو کنیم.
▪ آقای بیابانکی؛ وضعیت کنونی شعر آیینی کشور را بویژه در تعامل با شعر آیینی گذشته چگونه ارزیابی می کنید و در این بین جایگاه شعر آیینی مفرح و شاد یا به عبارتی مولودیه ها چگونه است؟ آیا شعر مذهبی امروز ما بیش از حد به سمت سوگ و اندوه نرفته است؟
ـ در مقایسه با شعر آیینی گذشته، به عقیده من شعر آیینی امروز، هم از لحاظ کمی و هم از لحاظ کیفی پیشرفت داشته است و این پیشرفت پس از انقلاب بیشتر به چشم می آید. در ادبیات گذشته بار شعر آیینی بیشتر به دوش پیشکسوتها بود، اما بار شعر آیینی امروز بیشتر به دوش جوانان است و این جوانان هم از نظر زبان و هم از نظر محتوا آثار جدیدی را ارائه می دهند. بخش عمده این تحول، خودآگاه؛ اما بخشی از آن هم ناخودآگاه است.
بخش خودآگاه این تحول را باید به پای جشنواره ها و کنگره های آیینی بگذاریم که بویژه در ده سال اخیر بسیار زیاد شده است.جوانها برای اینکه بهانه ای برای حضور در این همایشها داشته باشند، به سمت سرودن شعر آیینی می روند و همین امر، آمار کمی شعر آیینی را بالا می برد و متعاقب آن، کمیت شعرهای قابل قبولی هم افزایش می یابد. بخش ناخودآگاه این تحول هم به اشعار کسانی باز می گردد که بدون توجه به جشنواره ها و کنگره هایی که برگزار می شود شعر می گویند.
این دو بخش، به اتفاق جریان شعر آیینی ما را شکل می دهند. از طرف دیگر می توان گفت، شعر آیینی گذشته ما بیشتر دم از مسلک می زد، اما شعر آیینی امروز دم از مذهب می زند. یعنی در شعر کلاسیک ما، بیشتر اندیشه ورزی در شعر آیینی حضور می یافته و خردگرایی و خردورزی را در متن خود داشته است، اما در شعر آیینی امروز، بیشتر به بعد عاطفی و حسی می پردازیم و این اتفاق به نظر من لازمه دنیای امروز است و به واقع، ما، بار خردورزی این مقوله را به پای گونه های دیگر ادبی چون داستان گذاشته ایم. در گذشته بار حکمت و عاطفه هر دو بر عهده شعر بوده است، اما امروز، وضعیت تغییر کرده و شعر آیینی از بعد آگاهی بخشی و خردورزی خارج شده است. اما در خصوص بخش دوم سؤالتان باید بگویم متأسفانه در کشور ما این گونه جا افتاده است که وقتی سخن از شعر آیینی به میان می آید، بلافاصله سوگواری به ذهن متبادر می شود.
البته بخشی از این همراهی به فضای شعری جامعه ما بر می گردد و به شعر ارتباطی ندارد، زیرا جامعه ما با اندوه و غم بیشتر خلوت می کند و انس می گیرد. نقطه مقابل جامعه ما، جامعه غربی است که بیشتر با شادی و فرح ابراز احساسات می کند. فرهنگ ما چندان اجازه شریک شدن در شادیها را نمی دهد. علت آن را هم نمی دانم. این مسأله در مقایسه با مراسمی که برای شادی های اهل بیت(ع) و عزای ایشان برگزار می شود، کاملاً قابل درک است.
شاید یکی از دلایل این مسأله این باشد که شهادت امامان معصوم(ع) بیشتر در طول تاریخ جریان ساز بوده است، اما در کل باید به این نکته اشاره کرد که در فرهنگ شرق شادیهای ما چندان سازمان یافته نیست، بلکه بیشتر سوگواریهای ما سازمان یافته است. شعر هم به تبعیت از این فرهنگ همین وضعیت را دارد. مثلاً در مولودی ها، مداحان اهل بیت(ع)، معمولاً به سراغ موسیقی هایی می روند که برای مردم آشناست و برای این کار ساخته نشده اند. همین حرکت اشتباه، نمونه ای از سازمان یافته نبودن شادیهای مذهبی ماست.
▪ مداحان در این عرصه همیشه گلایه می کنند که شاعران، شعرهای مناسب مداحی در ایام ولادت را در اختیار ما نمی گذارند و این مسأله را علت اصلی به حاشیه رفتن مداحی در مراسم مولودی می دانند.نظر شما در این باره چیست؟
ـ به نظر من تهیه مواد اولیه برای مداحان وظیفه شاعر نیست.خود مداحان هستند که باید به سمت تهیه و سفارش دادن شعر بروند. مداحان به هیچ عنوان مسیر طبیعی خلق یک موسیقایی را طی نمی کنند. تا جایی که من اطلاع دارم، مداحان برای شعرهایی که می خوانند، چیزی به شاعران پرداخت نمی کنند و می توان گفت که اصلاً مقوله شعر برای مداحان مهم نیست!
▪ از کنگره «میلاد آفتاب» به عنوان نمونه ای از همایش های شعر آیینی بگویید و از راز ماندگاری و استمرارش...
ـ بزرگترین ویژگی «میلاد آفتاب» آن است که به بخش دولتی وابسته نیست و شاید تنها ویژگی منحصر به فرد آن همین موضوع باشد.
به عقیده من مسؤولان فرهنگی با نگاه به این جشنواره، می توانند پی ببرند که تصدی گری کمتر دولت در عرصه فرهنگ، جواب بهتری در پی خواهد داشت. بزرگترین برنامه هایی که وابسته به دولت برگزار می شوند کنگره شعر دفاع مقدس و جشنواره شعر فجر است.
چه میزان از این برنامه ها مورد اقبال مردم واقع می شود و چه میزان این برنامه ها در سالم سازی و جریان سازی شعر مؤثر بوده اند؟ مقایسه این برنامه ها با «میلاد آفتاب» نشان دهنده همه چیز است. البته دولت هم به «میلاد آفتاب» کمک می کند، اما دخالتی در کار نیست. کنگره، هیأت مدیره ای هفت نفره دارد که زیر نظر آن ستاد اجرایی بیش از صد نفره ای تشکیل می شود و همه به صورت افتخاری و خود جوش برای برگزاری این کنگره تلاش می کنند. این کنگره در خمینی شهر کاملاً جا افتاده است و به نوعی تابلویی فرهنگ در شهر به شمار می آید. از چند هفته پیش از آغاز ماه شعبان، مردم پیگیر برگزاری کنگره هستند. بسیاری از مردم به صورت نقدی و غیرنقدی یاریگر کنگره هستند. این اتفاقها باید برای دولت الگوسازی کند.به عقیده من بهتر است دولت در این گونه همایشها دخالت مستقیم نکند، بلکه باید بیاید و به گروهی یا نهادی غیردولتی اعتماد کند و با تأمین بودجه، یاریگر همایش باشد. هر چند در طول این هجده سال، ما از نظر خبری، تحریم بودیم و علت اصلی آن هم غیردولتی بودن کنگره بود.البته در چند سال اخیر، مطبوعات در این راستا یاریگر ما بودند. نکته قابل توجه این جاست که بودجه این همایش بسیار ناچیز است و شاید نهایت هزینه هایی که سال گذشته شد به سیزده میلیون تومان می رسید.
این در حالی است که این رقم فقط هزینه تبلیغات جشنواره های بزرگ است.
▪ و از کنگره امسال، زمان، مکان و میهمانان آن بگویید.
ـ کنگره روزهای پانزده، شانزده و هفدهم مردادماه در سالن سینما فرهنگ خمینی شهر برگزار می شود. برنامه در واقع تلفیقی است از شعر خوانی و اجرای گروه های موسیقی محلی به صورت زنده. سعی ما، امسال این بوده که میهمانان جدید را به کنگره دعوت کنیم. از استاد محمدعلی بهمنی، یوسفعلی میرشکاک، علی انسانی، سهیل محمودی، محمد سلمانی، محمدجواد غفورزاده(شفق)، محمود اکرامی، مصطفی رحماندوست، افشین علاء، رضا رفیع، ناصر فیض، خلیل جوادی، امیر مهدی نژاد، شهرام شکیبا، سیدحمید رضا برقعی، سیامک بهرام پرور، گروس عبدالملکیان، خسرو احتشامی، پریش شهرضیایی و دکتر صابر امامی میهمانان خارج از استان کنگره هستند.
سال پیش، چند تن از دوستان طنزپرداز را به برنامه اضافه کردیم و با استقبال خوبی مواجه شدیم. امسال هم این کار را با میهمانان بیشتری انجام دادیم و هر شب دو تن از شاعران طنزپرداز اجرای برنامه دارند. به هر حال ایام شادی و ولادت هم هست و امیدواریم این نوآوری شور و شعف بیشتری به جمع منتقل کند.
بخش دیگری هم در سالن جانبی برگزار می شود.در این بخش «مصطفی رحماندوست» و «افشین علاء» برای کودکان شعر خواهند خواند و با کمک کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، برای کودکان برنامه ای ویژه خواهیم داشت.
▪ و حرف آخر؟
ـ از دوستان رسانه ای می خواهیم این حرکت فرهنگی- مردمی را پوشش خبری مناسب بدهند تا مسؤولان در تأمین بار مالی جشنواره تا حدی یاریگر ما باشند.

محمدرضا شالبافان

منبع : روزنامه قدس

مطالب مرتبط

درویش اشرف مراغه ای


از سخنوران قرن نهم هجری و از شعرای گمنام ادب فارسی می‌باشد و در دیباچه كلیات آثار خطی او نوشته شده است:
اشرف بن الشیخ الامام السعید قدوه ارباب الحدیث ابن علی الحسین بن الحسن المراغی التبریزی.
در تذكره هایی چون نصرآبادی و آتشكده ی آذر و مجمع الفصحا و غیره نام و نشان او نیامده است ولی اوحدی در عرفات می‌نویسد: اشرف خیـابـانـی مـردی درویش نمـد پوش، قورچوق پیچ (نمد درازی كه دراویش دور كلاه می پیچیدند) بوده، به مردم كم آمیختی و تتبع خمسه كردی.
در صحف ابراهیم مسطور است: كه مولانا سید اشرف اوقات خود را درخدمت شاهزاده پیر بوداق خان پسر جهانشاه بن قره یوسف بسر می برد و بعد از كشته شدن پیر بوداق در بغداد و به امر جهانشاه، به تبـریـز آمـد و عـزلت اختیار كرد و دررا بر روی مردم بست و تا زنده
بود به مجلس كسی نرفت تا اینكه در سال ۸۵۴ه.ق. از این دار فانی رحلت نموده است.
مولانا اشرف، آثاری در ادب پارسی پدید آورده است كه عبارتند از:
۱- دیوان اشعار، كه شامل قصاید و غزلیات و ترجیعات و مقطعات و غیر آنهاست كه خود مولانا اشرف آنها را به چهار دیوان قسمت كرده است و به هر یك از آنها دیباچه ای نوشته و به عناوین زیر نامگذاری كرده است:الشباب،خیرالامور،باقیات الصالحات و مجددات التجلیلات.
۲۱ ۲ - صد كلمه حضرت علی(ع) را در سال ۸۳۸ هـ .ق, به قطعات فارسی ترجمه كرده است.
۳- قسمت دیگر از اشعار وی مثنویات اوست كه در مقابل خمسه ی نظامی سروده و به هر یك از آنها عنوانی نیز داده است:
۱- مثنوی اول، منهج الابرار نام دارد كه در سال ۸۳۲ هـ .ق, به اتمام رسانیده است و ابتدای آن با این بیت آغاز می شود:
بسـم الله الرحمـن الرحیـم
هست سرآغاز كتاب كریم
۲- مثنوی دوم، ریاض العاشقین است كه در سال ۸۳۶ هـ .ق, در مقابل خسرو و شیرین سروده است و با این بیت آغاز می شود:
خـداونـدا ره بـهبـود بنـمـای
نقاب از چهره مقصود بگشای
۳- مثنوی سوم، حكایت لیلی و مجنون است كه در سنه ۸۴۲ هـ .ق, به نظم آورده و با این بیت آغاز می شود:
ای دل ز تو دیده روشنایی
وز تو به تو كرده آشنایی
۴- مثنوی چهارم به هفت اورنگ و عشق نامه موصوف است و با بیت زیر آغاز می گردد:
ای زمین گستـر و زبان آرای
وی جهان پرور و جهان پیرای
۵- مثنوی پنجم، ظفرنامه نام داشته و در سال ۸۴۸ هـ .ق, خاتمه یافته است و با بیت زیر آغاز می گردد:
خدایـا تویی پـادشـاه همه
خـداونـدی تـو پنــاه همه
اغلب اشعار دیوان او،از اشعار مدحی و زهدیات و پندها لبریز است و در ذم بدخویی گفته است:
مسلمـانـی كســی را شــد مسلـم
كـه از هـر نـاپسنـدی بـر كـرانسـت
زبانـش دائمـاً بـر خیــر جـاریســت
ز دستش هر مسلمـان در امانست
ز بـدخـو دوزخ مــوعــود پیـداسـت
بـه نیكـو خـوی از جنــت نشانست
اگر نیكـی، مسلمانـی همین است
و گر بـد، نـامسلمـانـی همـانست

در ذمّ شاعران و مداحان درباری چنین می سراید:
بسیـار دریــن زمــانـه دیــدیــم
از زمـــره ی مـــردم هنــرمـنــد
در شیــوه ی شعــر یا نـدیـمــی
بـا خـواجـه و میـر كـرده پیـونـد
عمـری بـه مـلازمــت تلـف كـرد
و ز بعــد مــلازمــت گهـی چنـد
افلاس و گرسنگی ز حد رفت
دستـار فــروخــت یـا كمــر بنـد
و در مدح حضرت علی(ع) قصیده مفصلی دارد كه مطلعش چنین است:
علـی در پـایـه ی ایمـان امیـر المـومنین بـاشـد
امیـر المـومنیـن بـاشـد، امـام المتقیـن باشـد

به علم و حكمت و عفت شجاعت هم قرین باشد
ولایت را صفـت این شـد ولـیّ حــق چنیـن بـاشد
در رثای فوت شیخ نعمت الله ولی قصیده ای سروده كه ارادت خود را به او رسانیده و ماده تاریخ فوت او را در آخر قصیده آورده است:
سـوار ما از ایـن میـدان كجا شد
كه میدان خالی از نور و صفـا شد

به مردی كس نبودش مرد میدان
نمـی دانم از ایـن میدان چرا شد

چـو ذات كــاملش نـور خـدا بـود
همـان نـور خـدا پیـش خـدا شـد

شدش زان "جنـه الفردوس" تاریخ
كـه ذات او بـه فـردوس عـلا شد

در ترجیعات درویش اشرف مضامین عرفانی وجود دارد كه مانند ترجیعات شعرای عارف مسلك،از مصطلحات عرفانی لبریز است. بند اول به این صورت آغاز می شود:

مـا كــه از بـاده ی ازل مستیــم
تـا ابـد بـا پیــالـه همــدستیــم

كــی دگـــر التفــات ذره كنیـــم
مـا كـه بـا آفتـاب پیــوستیــم



رشتــه ی روزگــار پـیـچـا پیـــچ
همـــه زنـّــار بــود بـگسستیــم

بـه طلبكـاری كــه مـی بــاشــد
خــدمــت پیـر را كمــر بستیـم

این شنیدیـم در سلـوك و سكون
خـواه رفتیـم و خـواه بنشستیـم

لیس ما فی الـوجـود الا هــو

الـــــذی لا الـه الا هــــــــو

تاكنون از آثار این شاعر،هیچ كدام به زیور طبع نرسیده است.
تبـریـز : محمدعلی سلیمانی

منـابـع
۱- دانشمندان آذربایجان, محمدعلی تربیت, تبریز, كتاب فروشی فردوسی
۲- چهل مقاله- حاج حسین نخجوانی-تبریز-چابخانه خورشید
۳- ریحانه الادب،جلد۲-۱-مدرس خیابانی-تهران-انتشارات خیام
۴- صحف ابراهیم-واله داغستانی.

وبگردی
مقایسه بودجه مراکز حوزوی با دانشگاه ها
مقایسه بودجه مراکز حوزوی با دانشگاه ها - به‌جز وزارت ارشاد، هیچ‌یک از این 40 ارگان و نهاد در قبال میلیاردها تومان بودجه‌هایی که دریافت می‌دارند پاسخگو نبوده نیستند.
ویدئویی از لحظات اولیه برخورد کشتی چینی با نفتکش سانچی و انفجار
ویدئویی از لحظات اولیه برخورد کشتی چینی با نفتکش سانچی و انفجار - ویدئویی از لحظات اولیه برخورد کشتی چینی با نفتکش سانچی و انفجار
فیلم/ گریه شدید وزیر کار در گفت‌و‌گوی تلفنی با خانواده خدمه نفتکش «سانچی»
فیلم/ گریه شدید وزیر کار در گفت‌و‌گوی تلفنی با خانواده خدمه نفتکش «سانچی» - علی ربیعی وزیر کار، رفاه و امور اجتماعی در گفت‌وگوی تلفنی با خانواده یکی از خدمه نفتکش «سانچی» اظهار همدردی کرد.
تصاویر هولناک از آخرین لحظات کشتی سانچی
تصاویر هولناک از آخرین لحظات کشتی سانچی - توقف عملیات خنک سازی و مهار آتش در شب گذشته، موجب رسیدن آتش به مخازن سمت چپ کشتی و انفجارهای شدید صبح امروز شد که در نهایت پس از چند ساعت به غرق شدن کامل نفتکش ایرانی انجامید.
از «خس و خاشاک» دیروز تا «آشغال» امروز
از «خس و خاشاک» دیروز تا «آشغال» امروز - این اتفاق بیشتر از هر موضوع دیگری سبب شد تا مردم یاد خاطرات سال ۸۸ بیفتند؛ آن زمانی که یک فرد با به زبان آوردن سخنانی ناشایست و بدون تفکر، مردمی را که برای بیان خواسته‌های‌شان به خیابان‌ها آمده‌ بودند، خس و خاشاک خواند و سبب شعله‌ور شدن آتش شد.
عدالت با  6 دلار در سال!
عدالت با 6 دلار در سال! - فیلم - رضا رشیدپور در برنامه حالا خورشید با کنایه به واریز سود سهام عدالت گفت: به خارجی ها نگوییم این سود سهام عدالت ماست، بگوییم ما روز شش دلاری مزگان داریم.
تحقیری که در دنیا میشویم / نفتکش ایرانی خدمه ایرانی با پرچم پاناما
تحقیری که در دنیا میشویم / نفتکش ایرانی خدمه ایرانی با پرچم پاناما - اگر از همه این ابهامات در خصوص مالکیت این کشتی که بگذریم، مهم‌ترین سوالی که این روز‌ها مطرح است، به آتشی باز می‌گردد که ظاهرا قرار نیست خاموش شود و یک هفته است که می‌سوزد. حریقی که اگر نبود حادثه پلاسکو، ممکن بود آن را ناشی از بزرگ بودن سانچی و حجم زیاد بارش بدانیم یا برعکس، از ناتوانی اطفاکنندگان در این ماجرا گلایه سردهیم، اما حالا به شکل گیری ابهامی بزرگ‌تر منجر شده...
ورود بی‌چادر و باآرایش به این بیمارستان ممنوع است
ورود بی‌چادر و باآرایش به این بیمارستان ممنوع است - خانم مسئول انتظامات جلوی درمانگاه بیمارستان بقیه‌الله ایستاده، جلوی زنان مانتویی را می‌گیرد و با گرفتن کارت شناسایی به آنها چادر می‌دهد. خیلی از زنان اینجا قبل از ورود به بیمارستان مانتویی هستند اما با گذشتن از در ورودی چادری می‌شوند.
کسی به ایرانی ها اهمیتی نمی دهد
کسی به ایرانی ها اهمیتی نمی دهد - ممکن است دود وارد محیط ایزوله ای شود که احتمالا دریانوردان در آنجا حضور دارند، پرسیده ایم چرا نجاتشان تا این حد طولانی شده است؟ گفته می شود چینی ها کم کاری می کنند ناراحتم از اینکه وقتی کشتی چینی تصادف کرد همه سرنشینان آن سالم هستند اما کسی به ایرانی ها اهمیتی نمی دهد.
عکس خواستگاری کریم انصاریفرد از دختر یونانی با زمرد گرانقیمت
عکس خواستگاری کریم انصاریفرد از دختر یونانی با زمرد گرانقیمت - رسانه های مطرح یونانی با انتشار تصاویری از رابطه عاطفی ملی پوش ایرانی باشگاه المپیاکوس با یک میلیاردر یونانی - آمریکایی پرده برداشتند و مدعی شدند این دو تصمیم خود را برای ازدواج قطعی کرده اند.
چرا حداد و ولایتی بیشتر از 50 شغل دارند؟
چرا حداد و ولایتی بیشتر از 50 شغل دارند؟ - بخشی از تکثر مسئولیت های بعضی چهره‌های سیاسی به بی‌اعتمادی نظام به افراد کارآمد برمی‌گردد و علت دیگر این موضوع، اعتماد غیرمعقول به این افراد است. با این حال این افراد هرچقدر هم که توانمند باشند، از نظر روان شناسی و انسان شناسی در بخشی از مسئولیت های خود ناموفقند.
فیلم نابغه ۱۰ ساله‌ طراح خودرو / قبلی هم انرژی هسته ای کشف کرده بود!
فیلم نابغه ۱۰ ساله‌ طراح خودرو / قبلی هم انرژی هسته ای کشف کرده بود! - فیلم - حسین عطایی ۱۰ سال دارد و در حوزه طراحی مفهومی خودرو فعالیت می کند. او ۶ اختراع ثبت شده دارد، مدرسه نمی رود و از دو شرکت تسلا و ولوو دعوت به همکاری شده است. او مشاور رییس سازمان برنامه و بودجه است. گفتگوی رضا رشیدپور با نابغه ١٠ساله طراحی خودرو را اینجا ببینید.
تست تصادف سمند در انگلیس / فقط با سرعت 50 کیلومتر در ساعت !
تست تصادف سمند در انگلیس / فقط با سرعت 50 کیلومتر در ساعت ! - تست برخورد جلوی خودرو با سرعت 50 کیلومتر در ساعت برای سمند TU5 ، توسط یکی از سازمانهای معتبر ارزیابی خودرو در انگلستان صورت گرفت.
کشور محل درمان آیت الله هاشمی شاهرودی مشخص شد (+عکس)
کشور محل درمان آیت الله هاشمی شاهرودی مشخص شد (+عکس) - سرانجام بعد از مدت ها سکوت درباره این که آیت الله سیدمحمود هاشمی شاهرودی برای درمان به کدام کشور رفته است، خبرگزاری اهل بیت(ع) از درمان رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام در آلمان خبر داد و نوشت:
فیلم جنجالی از حجت الاسلام قاسمیان در کرمانشاه
فیلم جنجالی از حجت الاسلام قاسمیان در کرمانشاه - این فیلم حواشی زیادی را در فضای مجازی به همراه داشته است.
جنجال نیوشا ضیغمی: من اصلا ایشان را آدم حساب نمیکنم
جنجال نیوشا ضیغمی: من اصلا ایشان را آدم حساب نمیکنم - اولین قسمت از برنامه هاردتاک کاکتوس را با صحبت های جذاب نیوشا ضیغمی در مورد خانواده و همسرش ، ماجرای صحبت های جنجالی یک هواپیما ، 8 سال احمدی نژاد و ...
    پربازدیدها