جمعه ۲۹ تیر ۱۳۹۷ / Friday, 20 July, 2018

شعر مذهبی، برخاسته از نهاد مردم است


شعر مذهبی، برخاسته از نهاد مردم است
«سعید بیابانکی» از شاعران نام آشنای این روزهای کشور است. شاعری که بیشتر شهرت خود را مدیون شعر مشهور عاشورایی خود است که:
دشت می بلعید کم کم پیکر خورشید را
برفراز نیزه می دیدم سر خورشید را
این غزل و اشعار گوناگون مذهبی او، بیابانکی را به عنوان شاعری متعهد به جامعه شعری کشور معرفی کرد. او چند سالی است به دنیای شعر طنز نیز رو آورده و در این عرصه آثار قابل قبولی از خود به جا گذاشته است.
به بهانه برگزاری هجدهمین دوره کنگره سراسری شعر «میلاد آفتاب» در خمینی شهر اصفهان به سراغ او که سخنگوی ستاد برگزاری کنگره است رفتیم تا درباره شعر آیینی کشور و لزوم برگزاری کنگره های این چنینی گفتگو کنیم.
▪ آقای بیابانکی؛ وضعیت کنونی شعر آیینی کشور را بویژه در تعامل با شعر آیینی گذشته چگونه ارزیابی می کنید و در این بین جایگاه شعر آیینی مفرح و شاد یا به عبارتی مولودیه ها چگونه است؟ آیا شعر مذهبی امروز ما بیش از حد به سمت سوگ و اندوه نرفته است؟
ـ در مقایسه با شعر آیینی گذشته، به عقیده من شعر آیینی امروز، هم از لحاظ کمی و هم از لحاظ کیفی پیشرفت داشته است و این پیشرفت پس از انقلاب بیشتر به چشم می آید. در ادبیات گذشته بار شعر آیینی بیشتر به دوش پیشکسوتها بود، اما بار شعر آیینی امروز بیشتر به دوش جوانان است و این جوانان هم از نظر زبان و هم از نظر محتوا آثار جدیدی را ارائه می دهند. بخش عمده این تحول، خودآگاه؛ اما بخشی از آن هم ناخودآگاه است.
بخش خودآگاه این تحول را باید به پای جشنواره ها و کنگره های آیینی بگذاریم که بویژه در ده سال اخیر بسیار زیاد شده است.جوانها برای اینکه بهانه ای برای حضور در این همایشها داشته باشند، به سمت سرودن شعر آیینی می روند و همین امر، آمار کمی شعر آیینی را بالا می برد و متعاقب آن، کمیت شعرهای قابل قبولی هم افزایش می یابد. بخش ناخودآگاه این تحول هم به اشعار کسانی باز می گردد که بدون توجه به جشنواره ها و کنگره هایی که برگزار می شود شعر می گویند.
این دو بخش، به اتفاق جریان شعر آیینی ما را شکل می دهند. از طرف دیگر می توان گفت، شعر آیینی گذشته ما بیشتر دم از مسلک می زد، اما شعر آیینی امروز دم از مذهب می زند. یعنی در شعر کلاسیک ما، بیشتر اندیشه ورزی در شعر آیینی حضور می یافته و خردگرایی و خردورزی را در متن خود داشته است، اما در شعر آیینی امروز، بیشتر به بعد عاطفی و حسی می پردازیم و این اتفاق به نظر من لازمه دنیای امروز است و به واقع، ما، بار خردورزی این مقوله را به پای گونه های دیگر ادبی چون داستان گذاشته ایم. در گذشته بار حکمت و عاطفه هر دو بر عهده شعر بوده است، اما امروز، وضعیت تغییر کرده و شعر آیینی از بعد آگاهی بخشی و خردورزی خارج شده است. اما در خصوص بخش دوم سؤالتان باید بگویم متأسفانه در کشور ما این گونه جا افتاده است که وقتی سخن از شعر آیینی به میان می آید، بلافاصله سوگواری به ذهن متبادر می شود.
البته بخشی از این همراهی به فضای شعری جامعه ما بر می گردد و به شعر ارتباطی ندارد، زیرا جامعه ما با اندوه و غم بیشتر خلوت می کند و انس می گیرد. نقطه مقابل جامعه ما، جامعه غربی است که بیشتر با شادی و فرح ابراز احساسات می کند. فرهنگ ما چندان اجازه شریک شدن در شادیها را نمی دهد. علت آن را هم نمی دانم. این مسأله در مقایسه با مراسمی که برای شادی های اهل بیت(ع) و عزای ایشان برگزار می شود، کاملاً قابل درک است.
شاید یکی از دلایل این مسأله این باشد که شهادت امامان معصوم(ع) بیشتر در طول تاریخ جریان ساز بوده است، اما در کل باید به این نکته اشاره کرد که در فرهنگ شرق شادیهای ما چندان سازمان یافته نیست، بلکه بیشتر سوگواریهای ما سازمان یافته است. شعر هم به تبعیت از این فرهنگ همین وضعیت را دارد. مثلاً در مولودی ها، مداحان اهل بیت(ع)، معمولاً به سراغ موسیقی هایی می روند که برای مردم آشناست و برای این کار ساخته نشده اند. همین حرکت اشتباه، نمونه ای از سازمان یافته نبودن شادیهای مذهبی ماست.
▪ مداحان در این عرصه همیشه گلایه می کنند که شاعران، شعرهای مناسب مداحی در ایام ولادت را در اختیار ما نمی گذارند و این مسأله را علت اصلی به حاشیه رفتن مداحی در مراسم مولودی می دانند.نظر شما در این باره چیست؟
ـ به نظر من تهیه مواد اولیه برای مداحان وظیفه شاعر نیست.خود مداحان هستند که باید به سمت تهیه و سفارش دادن شعر بروند. مداحان به هیچ عنوان مسیر طبیعی خلق یک موسیقایی را طی نمی کنند. تا جایی که من اطلاع دارم، مداحان برای شعرهایی که می خوانند، چیزی به شاعران پرداخت نمی کنند و می توان گفت که اصلاً مقوله شعر برای مداحان مهم نیست!
▪ از کنگره «میلاد آفتاب» به عنوان نمونه ای از همایش های شعر آیینی بگویید و از راز ماندگاری و استمرارش...
ـ بزرگترین ویژگی «میلاد آفتاب» آن است که به بخش دولتی وابسته نیست و شاید تنها ویژگی منحصر به فرد آن همین موضوع باشد.
به عقیده من مسؤولان فرهنگی با نگاه به این جشنواره، می توانند پی ببرند که تصدی گری کمتر دولت در عرصه فرهنگ، جواب بهتری در پی خواهد داشت. بزرگترین برنامه هایی که وابسته به دولت برگزار می شوند کنگره شعر دفاع مقدس و جشنواره شعر فجر است.
چه میزان از این برنامه ها مورد اقبال مردم واقع می شود و چه میزان این برنامه ها در سالم سازی و جریان سازی شعر مؤثر بوده اند؟ مقایسه این برنامه ها با «میلاد آفتاب» نشان دهنده همه چیز است. البته دولت هم به «میلاد آفتاب» کمک می کند، اما دخالتی در کار نیست. کنگره، هیأت مدیره ای هفت نفره دارد که زیر نظر آن ستاد اجرایی بیش از صد نفره ای تشکیل می شود و همه به صورت افتخاری و خود جوش برای برگزاری این کنگره تلاش می کنند. این کنگره در خمینی شهر کاملاً جا افتاده است و به نوعی تابلویی فرهنگ در شهر به شمار می آید. از چند هفته پیش از آغاز ماه شعبان، مردم پیگیر برگزاری کنگره هستند. بسیاری از مردم به صورت نقدی و غیرنقدی یاریگر کنگره هستند. این اتفاقها باید برای دولت الگوسازی کند.به عقیده من بهتر است دولت در این گونه همایشها دخالت مستقیم نکند، بلکه باید بیاید و به گروهی یا نهادی غیردولتی اعتماد کند و با تأمین بودجه، یاریگر همایش باشد. هر چند در طول این هجده سال، ما از نظر خبری، تحریم بودیم و علت اصلی آن هم غیردولتی بودن کنگره بود.البته در چند سال اخیر، مطبوعات در این راستا یاریگر ما بودند. نکته قابل توجه این جاست که بودجه این همایش بسیار ناچیز است و شاید نهایت هزینه هایی که سال گذشته شد به سیزده میلیون تومان می رسید.
این در حالی است که این رقم فقط هزینه تبلیغات جشنواره های بزرگ است.
▪ و از کنگره امسال، زمان، مکان و میهمانان آن بگویید.
ـ کنگره روزهای پانزده، شانزده و هفدهم مردادماه در سالن سینما فرهنگ خمینی شهر برگزار می شود. برنامه در واقع تلفیقی است از شعر خوانی و اجرای گروه های موسیقی محلی به صورت زنده. سعی ما، امسال این بوده که میهمانان جدید را به کنگره دعوت کنیم. از استاد محمدعلی بهمنی، یوسفعلی میرشکاک، علی انسانی، سهیل محمودی، محمد سلمانی، محمدجواد غفورزاده(شفق)، محمود اکرامی، مصطفی رحماندوست، افشین علاء، رضا رفیع، ناصر فیض، خلیل جوادی، امیر مهدی نژاد، شهرام شکیبا، سیدحمید رضا برقعی، سیامک بهرام پرور، گروس عبدالملکیان، خسرو احتشامی، پریش شهرضیایی و دکتر صابر امامی میهمانان خارج از استان کنگره هستند.
سال پیش، چند تن از دوستان طنزپرداز را به برنامه اضافه کردیم و با استقبال خوبی مواجه شدیم. امسال هم این کار را با میهمانان بیشتری انجام دادیم و هر شب دو تن از شاعران طنزپرداز اجرای برنامه دارند. به هر حال ایام شادی و ولادت هم هست و امیدواریم این نوآوری شور و شعف بیشتری به جمع منتقل کند.
بخش دیگری هم در سالن جانبی برگزار می شود.در این بخش «مصطفی رحماندوست» و «افشین علاء» برای کودکان شعر خواهند خواند و با کمک کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، برای کودکان برنامه ای ویژه خواهیم داشت.
▪ و حرف آخر؟
ـ از دوستان رسانه ای می خواهیم این حرکت فرهنگی- مردمی را پوشش خبری مناسب بدهند تا مسؤولان در تأمین بار مالی جشنواره تا حدی یاریگر ما باشند.

محمدرضا شالبافان

منبع : روزنامه قدس

مطالب مرتبط

شعر کهن

شعر کهن
● سنائی غزنوی
حکیم ابوالمجد مجدود بن آدم سنایی غزنوی شاعر پرآوازه‌ی ایرانی در سال ٤٧٣ هجری قمری در غزنین دیده به جهان گشود. حکیم سنایی از همان بدو جوانی به دلیل قریحه‌ی بالا و استادی خود در سرودن اشعار مدحیه به دربار غزنویان راه یافت و به مدح پادشاهان آن سلسله پرداخت.
سنائی تحصیلات خود را در غزنین به پایان رساند و به علوم و فنون زمان خود دست یافت. وی پس از آن به شهرهای مهم و مراکز علمی جهان آن روز چون بلخ، هرات، نیشاپور و سرخس سفر نمود و به زیارت خانه‌ی کعبه نیز مشرف گردید. سنایی در سنین میانی عمرش عازم خراسان شد و در حلقه‌ی درویشان آن دیار درآمد.
وی در این دوره است که به سلک عرفا در می‌آید و طریقه‌ی آنان را روش خود می‌سازد. سنایی پس از این دست معاشرت‌ها دست از مدح پادشاهان برداشت.
از آثار او غیر از دیوان اشعارش که بیش از سیزده هزار بیت را شامل می‌شود می‌توان به حدیقهٔالحقیقه، که آن را الهی‌نامه یا فخری‌نامه نیز نامیده‌اند، اشاره کرد. مثنوی طریق‌التحقیق، مثنوی سیر العباد الی المعاد، کارنامه، عشق‌نامه و عقل‌نامه دیگر آثار اویند. بسیاری از استادان ادبیات فارسی «حدیقهٔالحقیقه» او را دایرهٔالمعارف منظوم تصوف و عرفان می‌شمارند. شعر عرفانی در دوره‌ی سنائی در ادبیات فارسی باب شد و بسیاری از اصطلاحات عرفانی -مثل می‌، خرابات، می‌خانه و ...- را او به صورت استعاره وارد ادبیات کرد.
سنائی در سال ٥٤٥ هجری قمری چشم از جهان فروبست. مزار او در شهر غزنین افغانستان واقع است. اهالی غزنه بنا به سنتی دیرین روز‌های سه‌شنبه به زیارت آرامگاه این عارف بزرگ می‌روند.
ما هیچ کسان پادشاییم
خورشید تویی و ذره ماییم
بی روی تو روی کی نماییم؟
تا کی به نقاب و پرده؟ یک ره
از کوی برآی تا برآییم
چون تو صنم و چو ما شمن١ نیست
شهری و گلی تویی و ماییم
آخر نه ز گلبن تو خاریم؟
آخر نه ز باغ تو گیاییم؟
اثری از استاد فرشچیان
گر دسته‌ی گل نیاید از ما
هم هیزم دیگ را بشاییم٢!
آب رخ ما مبر ازیراک٣
با خاک در تو آشناییم
از خاک در تو کی شکیبیم
تا عاشق چشم و توتیاییم
یک روز نپرسی از ظریفی
کاخر تو کجا و ما کجاییم
زآمد شد ما مکن گرانی
پندار که در هوا هباییم٤
با سینه‌ی چاک هم‌چو گندم
گرد تو روان چو آسیاییم
بر در زده‌ای چو حلقه ما را
ما رقص‌کنان که در سراییم
وندر همه ده جوی٥ نه ما را
ما لاف‌زنان که ده‌خداییم٦!
ما را سگ خویش خوان که تا ما
گوییم که شیر چرخ ماییم
پرسند ز ما که‌اید؟ گوییم:
ما هیچ‌کسان پادشاییم
تو بر سر کار خویش می‌باش
تا ما هله خود همی درآییم
کز عشق تو ای نگار چنگی
اکنون نه سناییم ناییم
● چند رباعی
با دل گفتم: چگونه‌ای داد جواب:
من بر سر آتش و تو سر بر سر آب
ناخورده ز وصل دوست یک جام شراب
افتاده چنین که بینیم مست و خراب
آنم که مرا نه دل نه جان و نه تن است
بر من ز من از صفات هستی بدن است
تا ظن نبری که هستی من ز من است
آن سایه ز من نیست که از پیرهن است
ای دیده‌ی روشن سنایی ز غمت
تاریک شد این دو روشنایی ز غمت
با این همه یک ساعت و یک لحظه مباد
این جان و دل مرا جدایی ز غمت
تا هشیاری به طعم مستی نرسی
تا تن ندهی به جان پرستی نرسی
تا در ره عشق دوست چون آتش و آب
از خود نشوی نیست، به هستی نرسی

وبگردی
وقتی یک دامدار با مدرک دیپلم و ۱۱۹ فقره چک برگشتی مدیرعامل «ثامن‌الحجج» شد
وقتی یک دامدار با مدرک دیپلم و ۱۱۹ فقره چک برگشتی مدیرعامل «ثامن‌الحجج» شد - تصاویر با شما سخن می گویند؛ تصاویری بی روتوش با سخنانی بی روتوش‌تر؛ می‌خواهیم با بخش خبری «فوتونیوز»، مقامات با شما بی روتوش و رودررو سخن بگویند. از این پس، عصرگاه هر روز با «فوتو نیوز» تابناک، حرف و سخن مقامات داخلی و خارجی را به عکس بی روتوش‌شان الصاق می‌کنیم، تا بهتر بدانیم چه کسی حرف زده و از چه سخن گفته است. کوتاه و مختصر؛ به احترام وقت شما و فرصتی که برای دانستن می‌گذارید.
جزییاتی تکان‌دهنده از اقدامات موسسه ثامن‌الحجج
جزییاتی تکان‌دهنده از اقدامات موسسه ثامن‌الحجج - دو چهره مشهور تلویزیون نیز از مواهب موسسه ثامن الحجج بی نصیب نبوده‌اند. مؤسسه ثامن‌الحجج دو مبلغ ۱۸۰ میلیون‌تومانی و ۴۰۰ میلیون‌تومانی را به حساب «م.م» مجری یک برنامه تلویزیونی واریز می‌کند و عنوانی که روبه‌روی این اعداد در توضیح دلیل وجه ذکر شده، یک کلمه است؛ هدیه. اما رقم هدیه‌ای که آقای «م.م» به‌عنوان هدیه دریافت کرده، در مقابل تسهیلات دریافتی او از ثامن‌الحجج تقریبا ناچیز است.
ترجیح می‌دهید کدام‌ زن همکار شوهر شما باشد!
ترجیح می‌دهید کدام‌ زن همکار شوهر شما باشد! - یک بنر تبلیغاتی که ظاهراً با هدف ترویج فرهنگ حجاب طراحی شده، سبب‌ساز واکنش‌های کاربران شبکه اجتماعی توییتر شده است. در این بنر، از رهگذران خواسته شده بین دو گزینه موجود، زنی چادری و زنی مانتویی، انتخاب کنند ترجیح می‌دهند کدام‌یک همکار همسرشان باشد!
نمایش دستاورد آزادی و دموکراسی
نمایش دستاورد آزادی و دموکراسی - آقای مطهری بازیکنان آفریقایی تیم فرانسه را دیده ولی دورگه‌های تیم ملی خودمان را ندیده!
فیلم قتل عجیب زن جوان توسط شوهرش در اسلامشهر!
فیلم قتل عجیب زن جوان توسط شوهرش در اسلامشهر! - در اتفاقی عجیب و غیر قابل باور فردی امروز به دلیل درخواست طلاق همسرش در خیابان اسلامشهر وی را با ضربات چاقو از پای درآورد، از سرنوشت این خانم اطلاع دقیقی در دست نیست.
مائده‌ها و دلارهای رانتی
مائده‌ها و دلارهای رانتی - اشارت‌هایی که برخی نکات جالب توجهی دیگری در خصوص آن بیان می‌کنند، مثل مطرح شدن مساله مانتو‌های جلوباز و اشکالی که برخی مسئولان به آن وارد می‌دانند. موضوعی که موجب شد تا بعد از مدت‌های مدید و در شرایطی که بسیاری بر این باورند که شناسایی و مقابله با اخلال گران بازار می‌بایست در اولویت همه امور باشد، گشت‌های ارشاد به خیابان‌ها باز گردند.
دورهمی کثیف‌ترین برنامه جنسی  ! تفکرات پیچیده یک استاد علوم انسانی !
دورهمی کثیف‌ترین برنامه جنسی ! تفکرات پیچیده یک استاد علوم انسانی ! - یکی از بحث های جنجالی دکتر فیاض در سال های اخیر اظهار نظر او در مورد وقوع بحران جنسی در ایران بوده است که حالا او معتقد است تبدیل به انقلاب جنسی شده است. با او در این زمینه مصاحبه مفصلی انجام دادیم که به زودی منتشر می شود. بخشی از این مصاحبه که درباره برنامه دورهمی است را تماشا کنید.
آغوش جنسی یا مادرانه ! مشغله فکری مطهری
آغوش جنسی یا مادرانه ! مشغله فکری مطهری - وی در بخش دیگری از صحبت‌هایش با اشاره به نمایش در آغوش کشیدن تیم ملی کروواسی توسط رئیس‌جمهور کشورشان،گفت: ایشان با یک حس مادرانه این کار را انجام داد و این آغوش، جنسی نبود، البته که پخش آن نباید انجام می‌شد.
کدام پسر روحانی سه تابعیتی است؟
کدام پسر روحانی سه تابعیتی است؟ - سرنوشت فرزند بزرگ حسن روحانی از جمله مواردی است که در سال‌های گذشته بارها مورد توجه رسانه‌ها قرار گرفته است. پیش از برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۹۲ نیز یکی از وب‌سایت‌های اصولگرا مدعی بود که او به دنبال “شکست عشقی” دست به “خودکشی” زده است. بنا به ادعای برخی از رسانه‌های اصو‌لگرا، فرزند روحانی با کلت کمری پدر خودکشی کرد.
فیلم منزل محمود خاوری درکانادا
فیلم منزل محمود خاوری درکانادا - کاربران شبکه های اجتماعی فیلمی را منتشر کرده اند که گفته می شود مربوط به خانه مجلل محمود خاوری در کانادا است. صحت و سقم این قضیه هنوز تایید نشده است.
چرا آیت‌الله جنتی اینگونه فکر می‌کند؟
چرا آیت‌الله جنتی اینگونه فکر می‌کند؟ - احزاب و شخصیت‌ها - زندگی ساده آیت‌الله جنتی گرچه از ویژگی‌های مثبت شخصیت وی است اما نوع نگاهش به عرصه سیاسی و مصداق‌یابی های وی درخصوص افراد انقلابی انتقادهای زیادی را متوجه او می‌کند.
مائده هژبری و امیرحسین مقصودلو در استانبول
مائده هژبری و امیرحسین مقصودلو در استانبول - امیرحسین مقصودلو (تتلو) با انتشار عکسی از خودش و مائده هژبری، دختر نوجوانی که پس از اعتراف تلویزیونی اش معروف شد، از کنسرت مشترک در استانبول خبر داد.
واکنش فغانی به انتشار تصاویردست دادنش با داور زن برزیلی:کوچکترین اهمیتی برایم ندارد!
واکنش فغانی به انتشار تصاویردست دادنش با داور زن برزیلی:کوچکترین اهمیتی برایم ندارد! - تصاویر با شما سخن می گویند؛ تصاویری بی روتوش با سخنانی بی روتوش‌تر؛ می‌خواهیم با بخش خبری «فوتونیوز»، مقامات با شما بی روتوش و رودررو سخن بگویند. از این پس، عصرگاه هر روز با «فوتو نیوز» تابناک، حرف و سخن مقامات داخلی و خارجی را به عکس بی روتوش‌شان الصاق می‌کنیم، تا بهتر بدانیم چه کسی حرف زده و از چه سخن گفته است. کوتاه و مختصر؛ به احترام وقت شما و فرصتی که برای دانستن می‌گذارید.
اول مرگ بر ربا بعد مرگ برآمریکا
اول مرگ بر ربا بعد مرگ برآمریکا - صحبت های تامل برانگیز آیت الله رودباری درمورد ربا در کشور
مرد رو‌به‌روی مائده هژبری کیست؟
مرد رو‌به‌روی مائده هژبری کیست؟ - دختر بازداشت شده در بخشی از مصاحبه توضیح می‌دهد که صبح دستگیر شده و خانواده‌اش در جریان این موضوع قرار گرفته‌اند و این ادعا نشان می‌دهد تهیه فیلم اعترافات به فاصله یک صبح تا عصر انجام شده که خود نشان‌دهنده این است که برای متهم هنوز دادگاهی تشکیل نشده و جرمی به اثبات نرسیده ‌است.
فیلم | رامبد: دهنتو ببند، فرح‌بخش: دهنتو گِل بگیر!
فیلم | رامبد: دهنتو ببند، فرح‌بخش: دهنتو گِل بگیر! - پس از آنکه فیلم تازه محمدحسین فرح‌بخش در سالن‌های سینمای شهر تهران اکران نشد. احمدی مدیر سینماشهر که از قضا تهیه کننده برنامه خندوانه نیز هست و سوله مدیریت بحران شهر تهران در دوره تهیه کنندگی او به «خندوانه» اختصاص یافت، مانع از این اکران شده بود و همین مسئله واکنش فرح بخش را به دنبال داشت و او را رانت‌‎‌خوار خواند و پای رامبد جوان را به میان کشید.
شاخ‌های اینستاگرامی که نمی‌شناختیم
شاخ‌های اینستاگرامی که نمی‌شناختیم - یکی از دختران که به شدت مورد توجه قرار گرفته است مائده نام دارد. او از چهره‌های شناخته شده اینستاگرام است که ویدئو‌هایی از رقص هایش را در صفحه خود منتشر کرده است. او متولد سال 1380 است. به گفته خودش حدود 600هزار فالوئر دارد. او حالا با قرار وثیقه آزاد است.
تصادف سردار آزمون با پورشه اش (عکس)
تصادف سردار آزمون با پورشه اش (عکس) - سردار آزمون نیمه شب گذشته و در نزدیکی‌های صبح امروز با خودوری پورشه شخصی خود در محور نکا بهشهر پس از عبور از روستای کمیشان با تصادف زنجیره‌ای مواجه شد که در این حادثه خودروهای زیادی خسارت دیدند