بورس24 : سالهاست که قیمت بنزین در ایران فاصلهای چشمگیر با قیمت واقعی آن دارد. در حالی که هر لیتر بنزین سهمیهای با قیمت ۱۵۰۰ تومان و بنزین آزاد با قیمت ۳۰۰۰ و ۵۰۰۰ تومان عرضه میشود، این ارقام در مقایسه با هزینه فرصت تولید یا قیمتهای منطقهای بسیار ناچیز است. نتیجه این سیاست، شکلگیری یکی از بزرگترین یارانههای پنهان اقتصاد ایران است؛ یارانهای که سالانه صدها هزار میلیارد تومان از منابع کشور را به خود اختصاص میدهد و آثار آن در کسری بودجه، افزایش مصرف، قاچاق سوخت و فشار بر سرمایهگذاری در بخش انرژی نمایان است.
پایین بودن قیمت بنزین تنها به افزایش مصرف منجر نشده، بلکه کشور را با ناترازی فزاینده میان تولید و مصرف نیز مواجه کرده است. برآوردهای جدید نشان میدهد مصرف روزانه بنزین ایران به حدود ۱۳۰ میلیون لیتر رسیده، در حالی که حداکثر ظرفیت تولید پالایشگاهها حدود ۱۱۰ میلیون لیتر در روز است. به این ترتیب، کشور روزانه با کسری حدود ۲۰ میلیون لیتر بنزین روبهروست؛ شکافی که فشار قابل توجهی بر نظام تأمین سوخت وارد کرده است.
در گذشته، بخشی از این کسری از طریق واردات بنزین جبران میشد، اما به گفته فعالان صنعت انرژی، محدودیتهای مالی، تحریمها و تغییر شرایط بازارهای منطقهای، امکان واردات را بهشدت کاهش داده و در برخی مسیرها تقریباً غیرممکن کرده است.
از سوی دیگر، هرچند برخی واحدهای پتروشیمی دوباره برای تولید بخشی از سوخت مورد نیاز وارد مدار شدهاند، اما ظرفیت آنها برای جبران کامل این ناترازی کافی نیست. در نتیجه، ادامه روند فعلی میتواند امنیت انرژی کشور را بیش از گذشته با چالش مواجه کند.
در مجموع، تداوم قیمتگذاری فعلی، علاوه بر تحمیل یارانه پنهان سنگین به بودجه کشور، ناترازی بنزین را به یک مسئله ساختاری تبدیل کرده است. تا زمانی که قیمت سوخت فاصله زیادی با هزینه واقعی تأمین آن داشته باشد، افزایش مصرف، رشد قاچاق، فشار بر منابع ارزی و وابستگی به واردات، همچنان از مهمترین چالشهای بخش انرژی ایران باقی خواهند ماند. اصلاح تدریجی قیمت، همراه با پرداختهای جبرانی هدفمند و توسعه حملونقل عمومی، …
