در ۳۰۰ کیلومتری دارالسلام بهسمت جنوب، دو جزیره کوچک در نزدیکی ساحل اقیانوس هند قرار دارند که امروز بیشتر با ویرانههایشان شناخته میشوند: کیلوا کیسیوانی (Kilwa Kisiwani) و سونگو منارا (Songo Mnara). زمانی اما اینجا یکی از مهمترین بندرهای ساحل شرقی آفریقا بود؛ شهری سواحیلی که از قرن سیزدهم تا شانزدهم، میان سرزمینهای داخلی آفریقا و شبکه تجاری اقیانوس هند رفتوآمد میکرد. طلا و عاج از داخل قاره به کیلوا میرسید و سفال ایرانی، ظروف چینی، عطر و کالاهای دیگر از راه دریا به آن وارد میشد.
کیلوا از قرن نهم تا نوزدهم مسکون بود و در قرنهای سیزدهم و چهاردهم به اوج شکوفایی رسید. ابنبطوطه وقتی در سالهای ۱۳۳۱ و ۱۳۳۲ میلادی به اینجا رسید، آن را یکی از زیباترین شهرهای جهان توصیف کرد. خانهها، مسجدها و کاخها با سنگ مرجانی ساخته میشدند و مسجد بزرگ کیلوا با گنبدها و طاقهایش، هنوز یکی از شاخصترین نمونههای معماری سواحیلی است. یونسکو نیز کیلوا و سونگو منارا را بهعنوان شواهد مهم رشد فرهنگ سواحیلی و تجارت اقیانوس هند در فهرست میراث جهانی ثبت کرده است.
اما شاید ارزش کیلوا فقط در این نباشد که بدانیم زمانی چه شهری بوده است. بخشی از آنچه در این بندر شکل گرفت، هنوز در زندگی مردم تانزانیا جریان دارد؛ در زبان سواحیلی، در پارچهای که پیامی را به دیگری میرساند، در غذایی که مرکز سفره مینشیند و حتی در موسیقیای که جوانهای امروز برای خودشان ساختهاند.
صبح را میتوان از یک بازار شروع کرد؛ جایی که ماهیگیران از دریا برمیگردند، کشاورزان راه مزرعه را در پیش میگیرند و خریدوفروش با احوالپرسی و خبر گرفتن از همسایهها درهم میآمیزد. همینجا ممکن است کانگا (Khanga) را ببینی؛ پارچهای …
