پنجشنبه, ۱۱ بهمن, ۱۴۰۳ / 30 January, 2025
مجله ویستا

زمستانخوابی در خزندگان


زمستانخوابی در خزندگان
تصویر زمستان در کوه های زاگرس (گرین، دلفان)، و نمایی از یک گونه سوسمار در حال زمستانخوابی در شکاف یک سنگ (عکس ها از نویسنده)
● خلاصه
دمای بدن خزندگان وابسته به حرارت محیط میباشد در فصول گرم فعالیت طبیعی را در محیط انجام می دهند و در فصول سرد قادر به تحمل دمای محیط نمیباشند. به همین دلیل در این گونه جانوران زمستانخوابی رخ میدهد.
خزندگان گروهی از مهره داران میباشند که در خشکی و یا آب زندگی میکنند. پراکندگی خزندگان جهانی میباشد و میتوان تنوع گونه ای آنها را در اکثر نقاط جهان یافت. بسته به شرایط اکولوژیکی و کلیمایی برخی از گونه های خرنده در مکانی به خصوص پراکنده شده اند و در همان مکان با محیط سازگاری پیدا کرده اند.
دمای بدن خزندگان وابستگی شدیدی به حرارت محیط دارد و بسته به حرارت محیط ریتم فعالیت های خود را تعیین می کنند (۱و۶و۱۲و۱۴). در مناطق گرمسیری دنیا خزندگان زمستانخوابی ندارند و در طول سال فعالیت های خود را انجام می دهند (۲). اما در مناطق معتدله در طول سال نمیتوانند فعالیت طبیعی خود را در زیستگاه های خود انجام دهند. خزندگان در مناطق معتدله در طول فصول گرم فعالیت خود را به طور طبیعی در محیط طبیعی انجام داده اما به محض اینکه هوا سرد شود از فعالیت های محیطی خود کاسته و در نهایت با سردی کامل هوا به خواب فرو میروند (۱و ۱۴-۳). طول مدت خواب زمستانی بستگی به شرایط کلیمایی و میکروکلیمایی منطقه دارد. در مناطق معتدله با ارتفاعات بالا طول دوره زمستانخوابی بیشتر از مناطق معتدله با ارتفاعات پایین میباشد (۶و۹و۱۲و۱۳). نتایج مطالعات زمستانخوابی روی برخی از گونه های خزنده فلات ایران نشان دهنده تنوع در طول دوره زمستانخوابی میباشد (۱۴-۳). برای مثال برخی گونه های سوسمار در زاگرس مرکزی حدود شش ماه به خواب زمستانی فرو میروند (۵و۶و۷و۱۰و۱۲و۱۳) اما در برخی نقاط دیگر زاگرس مرکزی طول دوره زمستانخوابی کاهش یافته و به سه ماه میرسد (۶و۹و۱۲). این تفاوتها نشان دهنده تاثیر ارتفاعات در طول دوره زمستانخوابی است. در مناطق دیگر طول دوره زمستانخوابی به شدت کاسته شده، برای مثال طول دوره زمستانخوابی برخی خزندگان در خوزستان به کمتر از دو ماه می رسد (۶و۹). برخی نتایج دیگر نیز نشان داد که در برخی مناطق ایران زمستانخوابی به صورت کامل رخ نداده و یا بهتر این گونه ها فاقد زمستانخوابی کامل میباشند. برای مثال در نواحی حاشیه خلیج فارس و قسمتهای جنوبی جلگه خوزستان زمستانخوابی کامل رخ نمی دهد (۶).
تنوع طول دوره زمستانخوابی در فلات ایران بسیار بالا میباشد (۶) این تنوع ناشی از تنوع در شرایط اکولوژیکی و کلیمایی مناطق مختلف میباشد.
بد نیست در مورد تغذیه گونه های زمستانخواب مطلبی کوتاه بیان شود. گونه هایی که زمستانخوابی دارند غذای خود را از کجا تامیین میکنند؟ نتایج تحقیقات نشان داد که گونه های زمستانخواب در طول فعالیت زیستی (یعنی قبل از سرد شدن هوا) چربی بالایی را در شکم خود جمع آوری نموده و در طول دوره زمستانخوابی از آن استفاده میکنند (۱و۳و۵و۶و۷و۱۰و ۱۴-۱۲). بنابراین ذخیره چربی غذای اصلی جانوران زمستانخواب میباشد.
به طور کلی، زمستانخوابی به شدت تحت تاثیر شرایط کلیمایی قرار گرفته و در گونه های مختلف بسته به مکان پراکندگی متفاوت میباشد، و در فلات ایران تنوع طول دوره زمستانخوابی را میتوان مشاهده نمود.
فرهنگ ترکی
References:
۱) Costanzo, J. P., D. L. Claussen & R. E. Lee (۱۹۸۸): Natural freeze tolerance in a reptile. – Cryo-Lett. ۹: ۳۸۰– ۳۸۵.
۲) Hernandez-Gallegos, O., F. R. Mendez-De la Cruz, M. Viliagran-Santa Cruz & R. M. Andrews (۲۰۰۲): Continuous spermatogenesis in the lizard Sceloporus biganthalis (Sauria: Phrynosomatidae) from high elevation habitat of central Mexico. – Herpetologica ۵۴(۴): ۴۱۵-۴۲۱.
۳) Torki, F. (۲۰۰۵): Annual cycle of sexual system of male Ophisops elegans considering hibernation, morphology, and histology. – ۵th Conference of Ichthyology and Herpetology, Florida, ۲۰۰۵. Internet: www.asih.org/meetings/۲۰۰۵/abstracts۲۰۰۵pt۴.pdf
۴) Torki, F., and Rastegar-Pouyani, N. ۲۰۰۶. Limiting Factors to Distribution of Tropiocolotes (Sauria: Gekkonidae) on the Iranian plateau and Adjacent Areas. ۱۰th international congress on the Zoogeography and Ecology of the eastern Mediterranean region, Patras, Greece Internet: http://www.upatras.gr/zoogeography/supportive%۲۰files/۱۰thallposter.pdf. p ۱۱۳.
۵) Torki, F. ۲۰۰۶. "Spermatogenesis of the agama Trapelus lessonae in the central Zagros Mountains, Iran" Zoology in the Middle East, ۳۸: ۲۱-۲۸.
۶) Torki, F. ۲۰۰۷ "A note of some ecological and social aspect of geckos in Iran" Chit-Chat, No: ۱۹, ۸-۱۱.
۷) Torki, F. "۲۰۰۷ “Reproduction of the snake-eye lizard, Ophisops elegans MÉNÉTRIÉS, ۱۸۳۲ in western Iran (Squamata: Sauria: Lacertidae)". Herpetozoa, ۲۰ (۱/۲): ۵۷-۶۶.
۸) Torki, F. In Press “note on Life-History in the male genus Neurergus (Caudata; Salamandridae) in Iran” Amphibian and Reptile Conservation
۹) Torki, F., and A. Gharzi, S. Javanmardi, and N. Heidari. In Press “Zagrosian Geckos, Tropiocolotes and Asaccus, Iran, Gekko
۱۰) Torki, F. In Press. "The role of hibernation on testicular cycle and testicular activation during dormancy in the hibernate lizard Trapelus lessonae (Reptilia; Agamidae) in nature". Salamandera, ۳/۴: XX-XX
۱۱) Torki, F and M. Sharifi. In press. Einige biologische Aspekte von Asaccus kurdistanensis RASTEGAR-POUYANI, NILSON & FAIZI ۲۰۰۶ (Reptilia: Gekkonidae). Sauria X: xx-xx
۱۲) Torki, F. In Press "Influence of climate gradient on timing of spermatogenesis in Trapelus lessonae (Sauria: Agamidae) in the Zagros Mountains, Iran" Hamadryad.
۱۳) Torki, F. In Press "Regeneration of testicular tissue during degeneration period of testicular cycle in Laudakia nupta" Hamadryad.
۱۴) Torki, F. In Press "Spermatogenesis timing in a population Ophisops elegans (Sauria: Lacertidae), western Iran", Asiatic Herpetology Researches