قدفروشی در اینستاگرام!

همشهری آنلاین/ هشدار یک متخصص درباره تبلیغاتی که وعده رشد چند سانتی‌متری قد را می‌دهند: اصلاً ارزش ندارد!

تبلیغات گسترده خدمات سلامت‌محور در فضای مجازی به یکی از چالش‌های جدی نظام سلامت تبدیل شده است. همین چند روز پیش سازمان نظام پزشکی در این باره هشدار داد و اعلام کرد که بسیاری از این خدمات در مراکز غیرمجاز عوارض جدی برای مردم به همراه داشته است.

از جمله این تبلیغات، جراحی‌های افزایش قد و محصولاتی است که وعده رشد چند سانتی در چند ماه را می‌دهند. این جراحی‌ها از ۲۵ هزار تا ۵۰ هزار دلار قیمت خورده‌اند و محصولات‌شان را هم به اسم برندهای خارجی از جمله کره جنوبی عرضه می‌کنند

عجیب آنکه همین چند وقت پیش نهادهای نظارتی بهداشت در کره‌جنوبی گزارش کردند بیش از ۲۰۰ مورد تبلیغ آنلاین غیرقانونی که ادعای افزایش قد داشته‌اند را مسدود کرده‌اند.

این که چنین ادعاها و تبلیغاتی چقدر صحت دارند، دکتر مریم رزاقی آذر، فوق تخصص غدد و متابولیسم کودکان در تلویزیون اینترنتی همشهری به نکات مهمی اشاره کرده که بخشی از آنها را در ادامه می‌خوانید. فیلم کامل این گفتگو را می‌توانید در این لینک مشاهده کنید.

کودکی که رشدش قطع شده، بیمار محسوب می‌شود؟
رشد کودک شامل قد و وزن او می‌شود و یکی از شاخص‌های مهم سلامتی است. یعنی اگر کودکی رشد طبیعی دارد، معمولاً بیماری خاصی ندارد اما اگر رشدش قطع شود یا کاهش پیدا کند، حتماً باید بررسی کرد. چون این مشکل می‌تواند ناشی از عوامل گوناگون در بخش‌های مختلف بدن باشد.

رشد طبیعی یعنی چه و چه زمانی می‌توان گفت کودک رشد طبیعی دارد یا ندارد؟
در حال حاضر برای قد و وزن، منحنی‌هایی وجود دارد که از حدود ۳ درصد تا ۹۵ درصد و گاهی ۹۷ درصد را شامل می‌شود. هر فرد بر اساس ژنتیک خودش روی یکی از این منحنی‌ها قرار می‌گیرد. بخشی از رشد، رشد داخل رحمی است؛ یعنی کودک هنگام تولد چه قد و وزنی دارد که این موضوع بسیار به عوامل دوران بارداری و سلامت مادر بستگی دارد. به‌ عنوان مثال، اگر مادر سیگاری باشد یا بیماری خاصی داشته باشد، ممکن است رشد جنین به‌ خوبی انجام نشود و قد و وزن نوزاد تحت تأثیر قرار بگیرد. اگر رشد داخل رحمی مناسب باشد و مادر سالم باشد، کودک با قد و وزن طبیعی متولد می‌شود.

در زمان تولد، قد، وزن و دور سر نوزاد اندازه‌گیری می‌شود. بعد از تولد معمولاً باید قد و وزن کودک تا یک‌سالگی هر ماه اندازه‌گیری و روی منحنی رشد ثبت شود. در ۲ سالگی هر دو ماه یک‌بار، در ۳سالگی هر سه ماه یک‌بار و بعد از آن تا زمان بلوغ معمولاً رشد سالانه حدود پنج تا شش سانتی‌متر است و باز هم باید روی منحنی رشد برده شود. در زمان بلوغ به علت ترشح هورمون‌های جنسی، رشد سریع‌تر می‌شود و یک جهش رشدی اتفاق می‌افتد و درنهایت صفحات رشد استخوان‌ها بسته می‌شوند و فرد به قد نهایی می‌رسد. این قد نهایی معمولاً در دختران حدود ۱۵ سالگی و در پسران حدود ۱۸ سالگی اتفاق می‌افتد. البته این سن برای همه یکسان نیست؛ بعضی‌ها دیرتر وارد بلوغ می‌شوند و صفحات رشدشان دیرتر بسته می‌شود و بعضی‌ها زودتر. سیر بلوغ هم خیلی متغیر است؛ ممکن است در فردی به‌صورت آهسته پیش برود و در فردی دیگر بسیار سریع باشد. این موضوع کاملاً به ویژگی‌های فردی بستگی دارد.

عوامل ژنتیکی تا چه اندازه در کوتاهی یا بلندی قد تاثیر دارد؟
ژنتیک نقش بسیار مهمی در رشد قدی دارد. اگر پدر و مادر خودشان دچار بیماری یا سوءتغذیه بوده باشند، ممکن است قد کوتاهی داشته باشند که لزوماً ژنتیکی نیست. اما اگر پدر و مادر مشکل خاصی نداشته باشند، قد کودک معمولاً ترکیبی از قد آنها است که با فرمولی به اسم «قد هدف» محاسبه می‌شود. این قد هدف روی منحنی رشد نهایی قرار داده می‌شود و بررسی می‌کنیم کودک روی کدام خط در حال حرکت است. اگر روی همان خط به‌طور منظم پیش برود، طبیعی است.

پیگیری رشد کودک از این جهت بسیار مهم است که مثلاً کودکی مراجعه می کند که قدش روی ۷۵ درصد است. شش ماه یا یک سال بعد، قدش دو منحنی سقوط می‌کند و به درصدهای پایین‌تر می‌رسد. در این حالت می‌گوییم قد کودک دچار افت منحنی رشد شده و باید بررسی شود. چنین کودکی ممکن است یک بیماری داشته باشد؛ مثلاً کمبود هورمون رشد، کم‌کاری تیروئید یا پرکاری غده فوق‌کلیه که همگی از عوامل هورمونی مؤثر بر کوتاهی قد هستند. این بیماری‌ها الزاماً از بدو تولد خود را نشان نمی‌دهند و ممکن است در سال‌های بعد بروز کنند. حتی ممکن است توموری در مغز ایجاد شود که به غده هیپوفیز آسیب بزند و ترشح هورمون‌ها را مختل کند. بنابراین اگر منحنی رشد کودک کند یا دچار افت شود، حتماً باید ارزیابی کامل انجام شود. اما اگر کودکی روی ۳ درصد باشد و قد هدف والدینش هم در همان حدود باشد و کودک هم به ‌طور منظم روی همان منحنی رشد کند، این حالت طبیعی است و مشکلی ندارد.

قد کشیدن دختران و پسران تا چه سنی ادامه دارد؟
با شروع سن بلوغ، جهش رشدی اتفاق می‌افتد که معمولاً در دختران بین ۱۰ تا ۱۲ سالگی و در پسران بین ۱۱ تا ۱۳ سالگی آغاز می‌شود. دوره رشد در پسران طولانی‌تر است و صفحات رشد دیرتر بسته می‌شود، اما در دختران زودتر است. بعد از بسته شدن صفحات رشد، افزایش قد متوقف می‌شود و فرد به قد نهایی خود می‌رسد.

خیلی از والدین توجه کافی به قد کودک ندارند و وقتی کودک به سنین بالاتر می‌رسد، تازه اهمیت قد برایشان پررنگ می‌شود. آیا بعد از بسته شدن صفحات رشد، اقدامی درمانی برای افزایش قد وجود دارد؟
خیر، وقتی صفحات رشد بسته شود، افزایش قد دیگر امکان‌پذیر نیست و دیر است. تبلیغات تجاری متعددی برای درمان کونتهی وجود دارد که مردم نباید فریب آنها را بخورند.

یک پزشک چطور متوجه اختلال در رشد یک کودک می‌شود؟
ما برای بررسی وضعیت رشد، از مچ دست عکس می‌گیریم که معمولاً از دست چپ است و به آن سن استخوانی می‌گوییم. این سن استخوانی را با سن تقویمی مقایسه می‌کنیم تا ببینیم جلوتر است یا عقب‌تر. اگر سن استخوانی عقب‌تر باشد، یعنی هنوز فضا برای رشد وجود دارد و اگر جلوتر باشد، باید علت آن را بررسی کنیم.

ولی جراحی‌هایی برای افزایش قد وجود دارد. آیا این جراحی‌ها موثر نیستند؟
جراحی‌هایی برای افزایش قد وجود دارد، اما این عمل‌ها برای همه افراد انجام نمی‌شود. مثلاً در مواردی که استخوانی دچار انحراف یا مشکل خاصی شده و نیاز به اصلاح دارد. اینکه برای سه یا چهار سانتی‌متر افزایش قد، استخوان را بشکنند و با فاصله گذاشتن، میلی‌متر به میلی‌متر اجازه دهند جوش بخورد و بلند شود، فرایند بسیار پیچیده و پرعارضه‌ای است. این روش دردسر زیادی دارد و اگر استخوان دچار عفونت شود، عوارض آن خیلی زیاد است. اصلا سه - چهار سانتی‌متر افزایش قد تفاوتی ایجاد نمی‌کند. این میزان افزایش به چشم نمی‌آید. نهایتاً در این جراحی‌ها سه تا چهار سانتی‌متر و در بهترین حالت شاید پنج سانتی‌متر به قد اضافه شود. آن هم با زحمت و درد زیاد و با عوارضی که بالاخره احتمال بروز آنها وجود دارد. واقعاً آیا چنین کاری ارزش دارد؟ به نظر من اصلاً ارزش ندارد.

این جراحی‌ها بیشتر برای افرادی توصیه می‌شود که مثلاً پایشان دچار انحراف است، زانوها از هم فاصله دارد یا حالت پرانتزی دارد و راه رفتنشان با مشکل همراه است. در این موارد فرد ناچار است جراحی انجام دهد. چون عملکرد حرکتی او دچار اختلال است. در چنین شرایطی این جراحی کمک می‌کند هم استخوان صاف شود و هم قد فرد کمی بلندتر شود، اما در حالت عادی توصیه‌ای برای انجام این نوع جراحی‌ها وجود ندارد.