نفس تنگی صنایع دستی

خراسان/درشرایط کنونی اقتصادکشور،هنرمندان صنایع دستی روزهای دشواری را می گذرانند. عبداللهی ازفعالان باسابقه این صنایع به خراسان می گوید، سایه سنگین وضعیت موجود،حال صنایع دستی را ناخوش کرده است. با این حال وزیرمیراث فرهنگی امیدواراست۱۴۰۵سال شکوفایی صنایع دستی ایران باشد.

کدام کشور را درجهان می توان نام بردکه همچون ایران، دارای تنوع، تعدد وتکثرصنایع دستی باشد؟ این جا ،این سرزمین بزرگ، درهرنقطه ومنطقه وشاید هرخانه اش، خاستگاه زیباترین صنایع دستی است؛آن طورکه آمارهای داده‌های شورای جهانی صنایع‌ دستی می گوید،۶۰۲ رشته صنایع دستی دردنیا شناسایی شده که۲۹۹ مورد آن مربوط به ایران و ازاین تعداد۲۰۰رشته مربوط به استان تاریخی وهنرپروراصفهان است، قلمزنی، قلمکاری، منبت، خاتم کاری، نگارگری، کاشی‌کاری، قالی‌بافی، میناکاری، سفال و سرامیک ازمشهورترین صنایع دستی این خطه تاریخی است.با این همه اما، وضعیت اقتصادی وتنگناهای موجودکشور،حال این صنایع ثروت آفرین را به وخامت فرو برده وآن طورکه سید محمد عبداللهی فعال وپیشکسوت عرصه صنایع دستی کشوربه خراسان می گوید،«شرایط کنونی کشور،تاثیربسیاری درافت وضعیت صنایع دستی گذاشته است.»
 ​​​​​​​
فعالیت۵۸۰ هزارفعال صنایع دستی
آن طورکه وزارت میراث فرهنگی،گردشگری وصنایع دستی می گوید، درحال حاضرحدود۵۸۰ هزارنفردربخش صنایع دستی کشوردارای شناسنامه بوده وبه طورتخصصی دراین حوزه فعالیت دارند که ازاین میان۸۰ درصد ظرفیت شاغلین درصنایع دستی کشورمربوط به بانوان است. 

درعین حال، آنچه امروز این حوزه را با چالش مواجه کرده، صرفاً کاهش فروش یا دشواری معیشت نیست، بلکه اختلال درزنجیره‌ای است که ازآموزش و تولید آغاز می‌شود و تا بازار، صادرات، ثبت جهانی و برندینگ فرهنگی ادامه دارد. 
آهنگ خروج آرام از صنایع دستی
با وجود ظرفیت های گسترده ای که درحوزه صنایع دستی کشور وجود دارد، اما این شرایط، سبب خروج آرام هنرمندان ازعرصه صنایع دستی شده است. منصورحافظ‌پرست، استاد پیشکسوت صنایع‌دستی اصفهان می گوید: «آنچه امروزکم و بیش دیده می شود، خروج آرام هنرمندان ازصحنه تولید است. بسیاری ازکارگاه‌ها تعطیل یا نیمه‌فعال شده‌اند و نظام استاد-شاگردی که ستون فقرات صنایع‌دستی بود، درحال تضعیف است. هنرمندی که نتواند هزینه مواد اولیه، اجاره کارگاه و زندگی روزمره خود را تأمین کند، ناچار است به مشاغل دیگر روی بیاورد. این انتخاب اغلب ناخواسته است، اما نتیجه آن قطع زنجیره انتقال دانش و مهارت‌هایی است که طی نسل‌ها شکل گرفته‌اند.»
علاوه بر این درد دل های غمناک، مجدالدین تاج از پیشکسوتان صنایع دستی اصفهان نیز دردنامه ای درخطاب به اژه ای رئیس عدلیه درسفر ماه قبل اش به اصفهان بیان کرده که نگران کننده است: «ادامه بی‌ثباتی‌های اقتصادی و نبود تصمیمات حمایتی،خاموشی هزاران کارگاه هنری اصفهان را رقم می‌زند.»این شرایط درحالی است که ایران صاحب جایگاهی ویژه درصنایع دستی جهان است. معاون صنایع‌دستی و هنرهای سنتی کشور می گوید: ایران ازنظر جایگاه ظرفیتی رتبه نخست صنایع‌دستی جهان را دارد و از ۴۰۰ رشته ثبت شده صنایع‌دستی در جهان، ۲۹۹ رشته درایران فعال است. همچنین طبق گفته رویا کبیری، مشاور ارشد تجاری‌سازی صنایع‌ دستی کشور به استناد داده‌های شورای جهانی صنایع‌ دستی، تاکنون تعداد ۵۹ شهر جهانی صنایع دستی درکشورهای مختلف به ثبت رسیده است که در این میان ایران با داشتن۱۱شهر و۳ روستا، ۲۴ درصد آمارکلی جهان و نیز۳۲ درصد آمار منطقه ای را به خود اختصاص داده است.
سه مسئله مهم صنایع دستی
همانطور که روشن است، صنایع دستی ایران، طی قرن ها امروز به مدد هنر دست هنرمندان ایرانی، توانسته جایگاه خود را درجهان تثبیت کند اما شرایط موجود کشور و دشواری های متعددی که صحنه اقتصاد با آن گریبانگیر است، سبب خاموشی بازار محصولات صنایع دستی شده است. درعین حال صنایع دستی با سه مسئله مواجه است:
۱-معیشت و بیمه هنرمندان 
۲-بازاریابی داخلی
۳-صادرات
۶هزار میلیارد تومان وام کم بهره
درهمین زمینه صالحی امیری، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی دو روز قبل خبرهای خوبی را با اهالی صنایع دستی درمیان گذاشته است:«بنا داریم۶هزارمیلیارد تومان از نوع وام‌های کم‌بهره چهاردرصد را در سطح هنرمندان در مناطق روستایی و کم‌برخوردار توزیع می‌کنیم تا صنایع دستی ما جان تازه پیدا کند. خوشبختانه این رقم برای اولین باردرکشور با مصوبه دولت درسراسرکشورتوزیع می شود و بدین صورت اکثرتسهیلات کم‌بهره مورد تقاضا دراین صنعت را تأمین خواهیم کرد.» 
با همین وعده دولت است که صالحی امیری اظهار امیدواری کرده، سال ۱۴۰۵ سال شکوفایی صنایع دستی ایران خواهدبود. 
به هر روی از این که بگذریم، نسل بعدی هنرمندان صنایع دستی، شاید صبوری و عشق پدران و استادان خود را نداشته باشند و اگر، امروز به داد صنایع دستی به عنوان میراث و فرهنگ و تمدن این سرزمین بزرگ، نرسیم، شاید فردا دیر باشد.

قانون حمایت از هنرمندان صنایع دستی اجرا شود
سید محمد عبداللهی، فعال باسابقه صنایع دستی کشور و رئیس کمیته تخصصی صنایع دستی، گردشگری و میراث فرهنگی بسیج اصناف و فعالان اقتصادی کشور به خراسان می گوید: اثراتی که مسئله تحریم، تورم و کوچک شدن سبد و سفره معیشت مردم بر صنایع دستی گذاشته، بسیار زیاد است به گونه ای که بخش قابل توجهی ازهنرمندان و فعالان این صنایع، تولیدات و کارگاه های خود را دراین وضعیت تعطیل کرده اند.
عبداللهی با اشاره به مسائل بین المللی و شرایط حاکم برمنطقه و ایران، حضور گردشگران خارجی درکشور مدت هاست دچارچالش شده و همین موضوع نیز باعث کاهش درآمد صنعت گردشگری، هتل ها و بازارها از جمله صنایع دستی کشورشده که دوام و بقای این عرصه ها نیازمند حمایت و توجه بخش دولتی است.
او اجرای قانون حمایت از هنرمندان، استادکاران و فعالان صنایع دستی مصوب سال ۱۳۹۶ را در بهبود شرایط صنایع دستی موثر می داند و می گوید: دراین قانون به بخش های مختلفی اشاره شده که اگر بخش دولتی و متولیان صنایع دستی کشور به اجرای آن اهتمام ورزند، بخش قابل توجهی از نارسایی ها مرتفع خواهد شد.