هدیه بجنوردی‌ها به عالیجناب «بیضایی»؛ پنج شب تئاتر

ایرنا/ بجنورد- ایرنا- همزمان با زادروز بهرام بیضایی، بجنورد هدیه‌ای فرهنگی تقدیم استاد می‌کند؛ پنج شب، پنج نمایشنامه، پنج سفر به دنیای شاعرانه و عمیق این هنرمند بزرگ را تداعی می کنند.

به گزاش ایرنا، گاهی شهرها در لحظه‌هایی خاص لباس جشن می‌پوشند. نه با چراغ‌های رنگارنگ و با پارچه‌های تزیینی، بلکه با چیزی ناملموس‌تر و عمیق‌تر و آن با حضور هنر ناب و یاد یک استاد بزرگ که جامعه هنری به افتخار او می ایستد.

این روزها بجنورد چنین لحظه‌ای را می‌گذراند، لحظه‌ای که در آن نام بهرام بیضایی این کوه استوار تئاتر و سینمای ایران در کوچه‌پس‌کوچه‌های فرهنگی این شهر طنین‌انداز می‌شود.

همزمان با زادروز این هنرمند بزرگ از یکم تا پنجم دی‌ماه، رویدادی استثنایی در تماشاخانه شمس بجنورد در حال رقم خوردن است.

رویدادی که حاصل همدلی و همکاری انجمن هنرهای نمایشی ایران، اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان شمالی و انجمن هنرهای نمایشی استان است.

این همکاری سه‌جانبه، خود نشانه‌ای است از اهمیت این برنامه و احترام عمیقی که همه نهادهای فرهنگی به میراث بیضایی دارند.

پنج شب، پنج جهان

تصور کنید هر شب در ساعت هفت بعدازظهر، وقتی شب زمستانی بجنورد آرام‌آرام بر شهر سایه می‌اندازد، درهای تماشاخانه شمس باز می‌شود و علاقه‌مندان یکی‌یکی وارد می‌شوند.

می‌آیند تا به صدای هنرمندان محلی، سفری کنند در دنیای پهناور نمایشنامه‌های بیضایی و پنج شب، پنج اثر، پنج دریچه به روح و روان این نمایشنامه‌نویس بی‌بدیل باز می شود.

«پهلوان اکبر می‌میرد»، آن داستان تلخ و تکان‌دهنده‌ای که از مرگ قهرمان می‌گوید، نه در میدان نبرد، بلکه در تنهایی و فراموشی.

«افرا یا روز می‌گذرد، این شاهکار شاعرانه که زمان و هستی را در هم می‌آمیزد و «کارنامه بندار بیدخش» حماسه‌ای که در لایه‌های تاریخ و اسطوره غوطه‌ور است و «مرگ یزدگرد» اثری که درباره سقوط یک امپراتوری و تنهایی یک شاه مغلوب، حرف‌های تلخ و زیبا می‌زند و سرانجام «خاطرات هنرپیشه نقش دوم» آن نگاه عمیق به جهان تئاتر و زندگی کسانی که همیشه در حاشیه نور صحنه می‌مانند.

علی عابدی و چالش بزرگ

کارگردانی این پنج اثر را علی عابدی بر عهده گرفته است و تصور کنید چه مسئولیت سنگینی!

خواندن آثار بیضایی فقط بازگویی متن نیست؛ باید لایه‌های پیچیده زبانی، عمق فلسفی، رگه‌های تاریخی و شاعرانگی متون او را به گونه‌ای به مخاطب منتقل کرد که نه‌تنها متن را بشنوند، بلکه آن را احساس کنند، در آن غرق شوند و با آن تنفس کنند.

عابدی و هنرمندان بجنورد که صدای این متون را زنده می‌کنند در واقع میان گذشته و حال، میان تهران و بجنورد، میان استاد و نسل جدید پلی می‌سازند.

آنها نه تنها نقش‌خوان‌اند، بلکه پیام‌آوران فرهنگی‌اند که اثبات می‌کنند هنر بیضایی متعلق به یک شهر یا یک مکان نیست، بلکه میراثی ملی و حتی جهانی است.

بیش از خوانش: کارگاه و گفت و گو

اما این برنامه فقط به خوانش محدود نمی‌شود. برگزارکنندگان با هوشمندی تصمیم گرفته‌اند که این رویداد را به یک تجربه آموزشی و تعاملی نیز تبدیل کنند.

علی اصغر دشتی، نامی آشنا در حوزه تئاتر، کارگاهی برگزار می‌کند با عنوان «از متن مقدس تا صحنه معاصر» و این عنوان خود حکایت‌گر است چگونه متون کهن و مقدس در صحنه امروز جان می‌گیرند؟

چگونه گذشته و حال در تئاتر با هم دست می‌دهند؟ این پرسش‌ها در قلب آثار بیضایی نیز حضور دارند.

شاید مهم‌ترین بخش برنامه، حضور محمدرضایی‌راد باشد. او نه یک منتقد بیرونی، بلکه یک شاهد عینی است. سال‌ها در کنار بیضایی و در گروه او کار کرده و از نزدیک شاهد فرآیند خلاقیت این استاد بوده است.

در پنجم دی‌ماه، دقیقا در روز تولد بیضایی، رضایی‌راد درباره آثار او سخنرانی می‌کند. تصور کنید چه لحظه‌ای: وقتی کسی که سال‌ها با استاد همراه بوده، خاطراتش را با شما در میان می‌گذارد، انگار خود استاد در آن سالن حضور دارد.

چرا این رویداد مهم است؟

در عصری که گاهی احساس می‌شود فرهنگ عمیق و اندیشمندانه در حاشیه قرار گرفته، چنین رویدادهایی نشان می‌دهند که هنوز دل‌هایی برای هنر ناب ایرانی می‌تپد.

این برنامه نه فقط یک جشن زادروز است؛ بلکه بیانیه‌ای است مبنی بر اینکه ما به میراث فرهنگی‌مان وفاداریم، به استادانمان احترام می‌گذاریم و آثارشان را زنده نگه می‌داریم.

بجنورد، این شهر کوچک اما پرفروغ در خراسان شمالی در این پنج روز میزبان بزرگی است: میزبان روح هنری بهرام بیضایی. و این میزبانی نه با تجمل و تشریفات، بلکه با صمیمیت و عشق به هنر صورت می‌گیرد.

هنرمندان محلی، مسئولان فرهنگی، انجمن‌های نمایشی، همه دست در دست هم داده‌اند تا این جشن به یادماندنی را برپا کنند.

انجمن نمایش استان و انجمن هنرهای نمایشی ایران در تماشاخانه شمس شهر بجنورد برگزار می‌شود، علی اصغر دشتی کارگاهی با عنوان «از متن مقدس تا صحنه معاصر» برگزار می‌کند و محمد رضایی‌راد نیز که سال‌ها در کنار بهرام بیضایی و در گروه او مشغول به کار بوده است، پنجم دی ماه، همزمان با روز تولد بهرام بیضایی، درباره آثار او سخنرانی می‌کند.

بهرام بیضایی، زنده‌یاد نویسنده و کارگردان تئاتر و سینمای ایران، یکی از مهم‌ترین چهره‌های فرهنگ و هنر معاصر کشور بود.

او در سال ۱۳۲۵ در تهران متولد شد و تحصیلات خود را در رشته ادبیات و سپس کارگردانی ادامه داد. بیضایی با تلفیق ادبیات کهن فارسی و مضامین روز، توانست سبک ویژه‌ای در نمایشنامه‌نویسی و سینما خلق کند.

او علاوه بر نگارش آثار ماندگار مانند نمایشنامه‌های «رنجنامه»، «مادری» و «مرگ یزدگرد»، در سینما نیز آثاری تأثیرگذار همچون «غریبه و مه» و «چریکه تارا» ارائه داد که با نگاه هنری و اجتماعی، فرهنگ و تاریخ ایران را بازتاب می‌داد.

بیضایی نقش مهمی در تحول تئاتر ایران داشت و بسیاری از کارگردانان و نویسندگان نسل بعد از او از آثار و سبک او الهام گرفتند. او در کنار فعالیت‌های هنری، استاد دانشگاه و مدرس دانشگاه هنر بود و نسل‌های زیادی از هنرمندان را تربیت کرد.

بیضایی در ۲۴ مهر ۱۳۹۸ دار فانی را وداع گفت، اما آثار او همچنان مرجع فرهنگی و هنری برای پژوهشگران و علاقه‌مندان به تئاتر و سینمای ایران محسوب می‌شود.