سفیر روسیه: اوکراین بهانه اروپا برای خصومت با ایران است؛ مسکو دوستانش را کنار نمی‌گذارد

روابط جمهوری اسلامی ایران و فدراسیون روسیه با تاریخی طولانی و پرفرازونشیب، در مدت اخیر به سطح «مشارکت جامع راهبردی» ارتقا یافته است. امضای معاهده مشارکت جامع راهبردی در ۱۷ ژانویه ۲۰۲۵ (۲۸ دی ۱۴۰۳) توسط «مسعود پزشکیان» و «ولادیمیر پوتین» رؤسای‌جمهور دو کشور که پس از تصویب در مجالس دو کشور در اکتبر ۲۰۲۵ لازم‌الاجرا شد، نقطه عطفی تاریخی در این روابط محسوب می‌شود. این معاهده ۲۰ ساله، همکاری‌ها را در حوزه‌های سیاسی، اقتصادی، دفاعی، انرژی، حمل‌ونقل، فرهنگی و مقابله با تحریم‌های یک‌جانبه نهادینه کرده و زمینه‌ساز گسترش همه‌جانبه روابط در برابر چالش‌های مشترک شده است.

در حوزه اقتصادی، حجم مبادلات تجاری دو کشور رشد قابل توجهی داشته و پروژه‌های کلیدی مانند کریدور بین‌المللی شمال-جنوب، همکاری در زمینه نفت، گاز و انرژی هسته‌ای و مکانیسم‌های مستقل برای دور زدن تحریم‌ها، با شتاب پیش می‌روند. ایران و روسیه همچنین در سازمان‌های چندجانبه مانند سازمان همکاری شانگهای، بریکس و اتحادیه اقتصادی اوراسیا، هماهنگی نزدیکی دارند و اخیراً توافق تجارت آزاد با اتحادیه اوراسیا اجرایی شده است.

از منظر سیاسی و امنیتی، دو کشور در مسائل منطقه‌ای مانند ثبات در منطقه غرب آسیا، قفقاز جنوبی و مقابله با تروریسم و همچنین در سطح جهانی مانند حمایت از چندجانبه‌گرایی و مخالفت با یک‌جانبه‌گرایی غرب، مواضع مشترکی اتخاذ کرده‌اند. در دسامبر ۲۰۲۵ نیز، «سید عباس عراقچی» و «سرگئی لاوروف» وزرای خارجه دو کشور برنامه همکاری وزارتخانه‌های خارجه برای سال‌های ۲۰۲۶-۲۰۲۸ را امضا کردند که نقشه راه رایزنی‌های منظم را فراهم می‌آورد.

طبق آنچه مقامات دو کشور تاکید کرده‌اند، این مشارکت راهبردی، بر پایه منافع متقابل، احترام به حاکمیت یکدیگر و مقابله با فشارهای خارجی استوار است و در شرایط ژئوپلیتیکی پیچیده کنونی، نقش مهمی در تقویت صلح، امنیت و توسعه منطقه‌ای ایفا می‌کند.

پیشرفت‌های قابل توجه ایران و روسیه در حوزه‌های گوناگون

از همین رو، «الکسی ددوف» سفیر فدارسیون روسیه در جمهوری اسلامی ایران در گفت‌وگو با ایسنا تاکید کرد که روابط دو کشور در سال‌های اخیر به سطحی بی‌سابقه ارتقا یافته و معاهده مشارکت جامع راهبردی پایه‌ای محکم برای این همکاری پایدار فراهم کرده است.

سفیر ددوف با تأکید بر چندبعدی بودن روابط، از پیشرفت‌های قابل توجه در حوزه‌های سیاسی، انرژی، حمل‌ونقل، مالی-بانکی و فرهنگی خبر داد. وی کریدور بین‌المللی شمال-جنوب و به‌ویژه تکمیل خط ریلی رشت-آستارا را پروژه‌ای کلیدی دانست و افزود که همکاری در زمینه گاز، برق و انرژی هسته‌ای نیز در حال گسترش است.

در بخش هسته‌ای، سفیر روسیه از موفقیت واحد اول نیروگاه بوشهر، ادامه ساخت واحدهای دوم و سوم با حضور ۷۰۰ متخصص روسی، و امضای اسناد جدید برای ساخت نیروگاه بزرگ در استان هرمزگان و نیروگاه‌های کوچک ماژولار خبر داد.

در حال خنثی‌سازی اثرات تحریم‌های یک‌جانبه غرب هستیم

ددوف با اشاره به اجرای توافق تجارت آزاد ایران با اتحادیه اقتصادی اوراسیا و حمایت متقابل دو کشور در مسائل بین‌المللی، گفت: روسیه فعال‌سازی مکانیسم «اسنپ‌بک» را غیرقانونی می‌داند و با ایجاد زیرساخت‌های پرداخت مستقل و مسیرهای لجستیکی جایگزین، خنثی‌سازی اثرات تحریم‌های یک‌جانبه غرب در حال انجام است. 

وی همچنین از حل دیپلماتیک برنامه هسته‌ای ایران حمایت کرد و اقدامات غرب را غیرسازنده خواند.

در خصوص بحران اوکراین، سفیر روسیه تأکید کرد که مسکو همچنان به شروط اعلام‌شده از سوی رئیس‌جمهور پوتین برای صلح پایدار پایبند است و اتهامات علیه ایران در این زمینه را صرفاً بهانه‌ای برای فشار بر تهران و محدود کردن همکاری‌های آن با مسکو دانست.

روسیه آماده کمک به عادی‌سازی روابط ایران و سوریه است

سفیر روسیه تاکید کرد حضور این کشور در مناطق مختلف جهان نه تنها کاهش‌نیافته، بلکه تقویت‌شده توصیف کرد و افزود: روسیه آماده کمک به عادی‌سازی روابط ایران و سوریه جدید است.

ددوف با ابراز تأثیرپذیری از تنوع فرهنگی و جغرافیایی ایران، از سفر به استان‌های مختلف کشورمان به‌عنوان خاطره‌انگیزترین تجربیات خود یاد کرد و فرش‌بافی، موسیقی سنتی و شعر ایرانی را از جذاب‌ترین جنبه‌های فرهنگ ایران برشمرد.

آنچه در ادامه می‌خوانید متن کامل مصاحبه مکتوب ایسنا با سفیر روسیه در ایران است.

روابط دیپلماتیک ایران و روسیه در سال‌های اخیر به‌ویژه با توجه به اجرای معاهده جامع مشارکت راهبردی چگونه توسعه یافته است؟

در سال‌های اخیر، روابط روسیه و ایران به سطحی بی‌سابقه ارتقا یافته است؛ امری که در قالب معاهده مذکور که در جریان سفر جناب آقای مسعود پزشکیان به روسیه، در تاریخ ۱۷ ژانویه ۲۰۲۵ در مسکو به امضای روسای جمهور دو کشور رسید و از دوم اکتبر لازم‌الاجرا شد، تثبیت یافت. مسیر انتخاب ‌شده از سوی مقام‌های عالی سیاسی دو کشور بر اساس منافع ملی است و همه نهادهای دولتی آن را به ‌طور پیوسته و بدون توجه به شرایط کوتاه‌ مدت دنبال می‌کنند.

در دیدارهای اخیر رؤسای جمهور و وزیران خارجه ایران و روسیه چه دستاوردهای مشخصی به دست آمده است؟

در هر دو دیدار، مجموعه گسترده‌ای از موضوعات بررسی شد و روند اجرای پروژه‌های مشترک مورد ارزیابی قرار گرفت و مسائل و مشکلات موجود که باید برطرف شوند مشخص گردید. تمرکز اصلی بر ادامه گسترش همکاری‌های تجاری، اقتصادی و سرمایه‌گذاری بود. همچنین دو طرف درباره مهمترین موضوعات سیاسی و بین‌المللی مواضع خود را با یکدیگر هماهنگ کردند.

ماهیت همکاری میان دو کشور در حوزه‌های مختلف را چگونه توصیف می‌کنید؟

روابط میان دو کشور چندبعدی است. رفت‌ و آمد هیات‌ها به ‌طور منظم انجام می‌شود تا همه جنبه‌های همکاری به‌ صورت اعتماد محور مورد بررسی قرار گیرند. در حوزه‌های سیاسی، انرژی، حمل‌ونقل، مالی و بانکی، و فرهنگی و انسان دوستانه پیشرفت قابل توجهی حاصل شده است. چند پروژه بزرگ اقتصادی در حال اجراسازی است. توافق منطقه آزاد تجاری میان اتحادیه اقتصادی اوراسیا و ایران نیز در حال اجراست. در بیشتر موضوعات بین‌المللی، مواضع دو کشور به هم نزدیک است و ما به‌ طور مستمر از یکدیگر حمایت می‌کنیم.

برای سال ۲۰۲۶، نشست بعدی کمیسیون دائمی مشترک ایران و روسیه در زمینه همکاری‌های تجاری و اقتصادی برنامه‌ریزی شده است که در جریان آن، مسیرهای بعدی همکاری نیز مشخص خواهند شد.

اگر بخواهیم از حوزه‌هایی بگوییم که هنوز ظرفیت همکاری در آنها به ‌طور کامل فعال نشده است، در درجه اول باید به اقتصاد اشاره کنیم. دلیل آن، تا همین اواخر، نبود زیرساخت مناسب تجاری و آگاهی کم فعالان اقتصادی دو طرف از امکانات یکدیگر بوده است.

همچنین در حوزه آموزش «پیچیدگی‌های» مشخصی وجود دارد که نیازمند توجه و گفت‌وگوی بیشتر است. تصمیم وزارت علوم، تحقیقات و فناوری جمهوری اسلامی ایران برای کاهش ۸۰ درصدی تعداد دانشگاه‌های روسی مورد تأیید در ایران از سال ۲۰۲۶ و محدود کردن آن به چند دانشگاه مشخص، می‌تواند بر روند توسعه همکاری‌های علمی و دانشگاهی دو کشور تأثیر جدی بگذارد. همین موضوع درباره بازنگری در فهرست دانشگاه‌های پزشکی مورد تایید، از جمله دانشگاه سچِنوف که تا این لحظه محل تحصیل بخش قابل توجهی از دانشجویان ایرانی در روسیه است، نیز مطرح است. همکاران ایرانی را فرا می‌خوانیم تا نسبت به حل و فصل وضعیت بوجود آمده اقدام فرموده و روند بررسی دو موضوع مهم یعنی توافق درباره شناسایی متقابل مدارک تحصیلی و تعیین رشته‌های مورد علاقه طرف ایرانی با سرعت بیشتری پیش برود.

هماهنگی ایران و روسیه در سازمان ملل متحد، به ‌ویژه پس از فعال‌سازی سازوکار «اسنپ‌بک»، برای مقابله با تحریم‌های غیرقانونی چگونه انجام می‌شود؟ و روسیه چگونه می‌تواند در این زمینه به ایران کمک کند؟

ما در نهادهای مختلف سازمان ملل متحد با ایران همکاری نزدیکی داریم و به‌ طور منظم درباره موضوعات کلیدی، از جمله مسئله تحریم‌ها، رایزنی می‌کنیم. روسیه فعال‌سازی سازوکار «اسنپ‌بک» را محقق نشده می‌داند و همه تحریم‌هایی را که بر اساس آن مطرح می‌گردد، غیرقانونی و از نظر حقوقی بی‌اعتبار می‌شمارد. با این حال، کشورهای غربی برخلاف توافق‌ها و قواعدی که باید از سوی شورای امنیت سازمان ملل متحد رعایت شود، همچنان تلاش می‌کنند تحریم‌های ضدایرانی را دوباره برقرار کنند.

روسیه قصد دارد همکاری خود با ایران را در همه زمینه‌ها گسترش دهد و مبارزه با محدودیت‌های غیرقانونی را نه ‌فقط در سازمان ملل متحد، بلکه در بسترهایی مانند بریکس، سازمان همکاری شانگهای و اتحادیه اقتصادی اوراسیا ادامه خواهد داد.

در عمل، ما یک زیرساخت پرداخت مستقل ایجاد کرده‌ایم که به‌خوبی کار می‌کند و امکان تسویه مبادلات با ارزهای ملی را فراهم می‌سازد. تبادل محصولات پیشرفته، ایجاد سازوکارهای جایگزین و مقاوم برای تجارت دوجانبه، و راه‌اندازی مسیرهای جدید لجستیکی، اقداماتی هستند که اثر تحریم‌ها را «خنثی» و آن‌ها را بی‌اثر می‌کنند. ما هر روز این مسائل را به‌ صورت مشترک با همکاران ایرانی پیگیری می‌کنیم.

موضع روسیه درباره مذاکرات هسته‌ای ایران با غرب چیست؟ و آیا روسیه در این باره با ایالات متحده آمریکا گفت‌وگو کرده است؟

روسیه همواره از حل‌وفصل دیپلماتیک موضوع برنامه هسته‌ای ایران حمایت کرده و همچنان نیز بر همین موضع است. متأسفانه کشورهای غربی با اقدام‌های غیرسازنده و بعضا تهاجمی، روند مذاکرات را تضعیف کرده‌اند و با متهم کردن بی‌پایه و اساس ایران به نقض تعهدات، مانع پیشرفت گفت‌وگوها می‌شوند. ما طرف‌های غربی را فرا می‎خوانیم تا به مسیر تعامل سازنده با ایران بازگردند و از اعمال فشار بر دیگر کشورها و نهادهای بین‌المللی دست بردارند.

ما آماده هستیم در این زمینه همکاری همه‌جانبه‌ای با همکاران ایرانی خود داشته باشیم. امیدواریم مذاکرات جامع از سر گرفته شود و به توافق‌هایی منجر شود که راه‌حلی عادلانه و بلندمدت برای همه مسائل مرتبط با برنامه هسته‌ای ایران فراهم کند.

لطفاً درباره مذاکرات مربوط به اوکراین توضیح دهید. آیا روسیه همچنان به شروط اولیه خود برای پایان دادن به جنگ پایبند است؟

روند مذاکرات ادامه دارد و طرف‌های روسی و آمریکایی به ‌طور فعال در حال تبادل نظر هستند. مقام‌های آمریکایی متوجه ضرورت رسیدگی به ریشه‌های این درگیری که خیلی پیشتر از سال ۲۰۲۲ آغاز شده، هستند.

اتحادیه اروپا به هر شکل ممکن مانع حل‌وفصل مسالمت‌آمیز بحران اوکراین می‌شود. اروپا با ارسال گسترده سلاح به اوکراین، اختصاص مبالغ بسیار زیاد برای ادامه جنگ، تلاش برای مصادره دارایی‌های روسیه، و نادیده گرفتن کامل منافع روسیه، همچنان به دنبال وارد کردن «شکست راهبردی» به روسیه است.

فدراسیون روسیه همچنان بر حل‌وفصل بحران اوکراین از طریق رفع علل اصلی آن و بر پایه اصولی که جناب آقای ولادیمیر پوتین، رئیس ‌جمهور روسیه، بارها مطرح کرده، تأکید دارد: اوکراین باید با وضعیت بی‌طرفی، غیرمتعهد و غیرهسته‌ای موافقت کند؛ باید غیرنظامی و نازی‌زدایی شود؛ و نیروهای اوکراینی باید به ‌طور کامل از جمهوری‌های خلق دونتسک و لوهانسک و همچنین مناطق خرسون و زاپاروژیا خارج شوند.

برای روسیه سرنوشت مردمی مهم است که نیاکانشان طی قرن‌ها این سرزمین‌ها را آباد کرده‌اند، شهرها، جاده‌ها و بنادر ساخته‌اند و یادبودهای آنان به‌عنوان بنیان‌گذاران این مناطق پابرجاست. حقوق این مردم اکنون از سوی رژیم کی‌یف نادیده گرفته شده است. به همین دلیل، جمعیت مناطق یادشده در همه‌پرسی‌ها در زمان خود تصمیم گرفتند تحت حاکمیت یک رژیم نئونازی زندگی نکنند.

بدون شک حقوق، آزادی‌ها و منافع شهروندان روس‌زبان در اوکراین باید به‌طور کامل تضمین شود و حقوق کلیسای ارتدکس رسمی اوکراین نیز باید حفظ گردد. حضور نیروهای نظامی خارجی در اوکراین برای ما غیرقابل قبول است.

تأکید می‌کنم که روسیه به‌ دنبال متوقف کردن درگیری برای دادن «فرصت تنفس» به نیروهای مسلح اوکراین نیست، بلکه هدف پایان دادن کامل به آن و رسیدن به صلحی پایدار است.

برخی کارشناسان معتقدند کشورهای اروپایی ایران را به‌خاطر نقش فرضی‌اش در جنگ اوکراین تنبیه می‌کنند. نظر شما درباره صحت این دیدگاه چیست؟

به نظر من، کشورهای اروپایی تلاش می‌کنند هر کشوری را که سیاست خارجی مستقلی دارد و از تبعیت از دستورات بروکسل یا دیگر پایتخت‌های اروپایی سر باز می‌زند، «تنبیه» کنند. در مورد ایران، این موضوع ابتدا در موضع آنها نسبت به سازوکار اسنپ‌بک خود را نمایان می‌کند.

اتهام مشارکت ایران در درگیری اوکراین، که بارها از سوی مقامات دو کشورهای ما رد شده، تنها بهانه‌ای برای اعمال اقدامات تهاجمی ضدایرانی است، که با هدف محدود کردن حاکمیت ایران و همکاری آن با روسیه صورت می‌گیرد. اگر مسئله اوکراین مطرح نبود، کشورهای اروپایی با همان رویکرد خودخواهانه‌شان بهانه‌های دیگری برای اقدامات مخرب علیه مقامات ایرانی پیدا می‌کردند.

برخی معتقدند که حضور روسیه در مناطق مختلف جهان مانند قفقاز، آفریقا، آمریکای لاتین و خاورمیانه، به‌خاطر جنگ اوکراین کاهش یافته و مسکو متحدان خود را در این مناطق از دست می‌دهد. آیا با این دیدگاه موافق هستید؟

اصلاً چنین چیزی نیست. برعکس، در شرایط تغییر نظم جهانی، اکثر کشورهای جهان با اصول سیاست خارجی روسیه هم‌راستا هستند که بر عدالت، برابری حاکمیتی دولت‌ها، اعتماد متقابل، احترام به حق هر کشور در تعیین مسیر توسعه خود و تنوع فرهنگی و تمدنی استوار است. ما طرفدار جهانی چندمرکزی هستیم، جایی که تصمیم‌ها به‌ طور جمعی گرفته می‌شوند و نه اینکه از یک مرکز تحمیل شوند. همکاری سازنده و عملی با کشورهای «جنوب جهانی» برقرار شده است. روسیه نقش رهبری فعال در توسعه سازمان‌هایی مانند سازمان همکاری شانگهای، بریکس و اتحادیه اقتصادی اوراسیا ایفا می‌کند.

در روسیه مرسوم نیست که دوستان واقعی و مورد اعتمادی که زمان آنها را آزموده است، کنار گذاشته شوند. این رویکرد باعث احترام متحدان ما در سراسر جهان شده است.

آیا روسیه در حال حاضر نقش واسطه میان ایران و سوریه را ایفا می‌کند؟

روسیه با مقامات جدید سوریه در حال گفت‌وگو است. برای مثال، در ۲۴ دسامبر، سرگئی لاوروف مرحله دیگری از مذاکرات محتوایی را با اسعد الشیبانی، وزیر امور خارجه سوریه، برگزار کرد.

رویکردهای اصولی روسیه و ایران برای حل بحران سوریه همسو است. ما طرفدار تثبیت سریع و بلندمدت اوضاع در سوریه، حفظ وحدت، حاکمیت و تمامیت ارضی این کشور، آغاز فرآیند بازسازی پس از جنگ و حل مسائل اقتصادی هستیم.

در شرایط مناسب، آماده‌ایم به روند عادی‌سازی روابط تهران و دمشق کمک کنیم.

وضعیت فعلی همکاری ایران و روسیه در حوزه ساخت نیروگاه‌های هسته‌ای چگونه است؟

نیروگاه اتمی «بوشهر» پروژه اصلی مشترک ماست که واحد اول آن بیش از ۱۰ سال است با موفقیت در حال بهره‌برداری است. ساخت واحدهای دوم و سوم آن به صورت فعالانه ادامه دارد و در حال حاضر حدود ۷۰۰ متخصص روسی در این پروژه مشغول به کار هستند.

این پروژه در شرایط شدیدترین فشارهای تحریمی اجرا می‌شود.

در ماه‌های اخیر، بین شرکت دولتی «روس‌اتم» و سازمان انرژی اتمی ایران و سازمان‌های مسئول آنها، چندین سند همکاری برای توسعه همکاری در حوزه انرژی هسته‌ای امضا شده است. این اسناد شامل توافقنامه توسعه پروژه ساخت نیروگاه بزرگ هسته ای در استان هرمزگان و یادداشت تفاهم بین‌نهادی برای همکاری در ساخت نیروگاه‌های کوچک هسته‌ای می‌شود.

لطفاً درباره جنبه‌های جاری همکاری دو کشور در حوزه انرژی و کریدورهای حمل و نقل توضیح دهید.

کریدور حمل و نقل بین‌المللی «شمال–جنوب» کلیدی‌ترین پروژه به شمار می‌آید. انتظار می‌‎رود با ساخت قطعه خط راه‌آهن «رشت–آستارا»، امکان ترانزیت یکپارچه از دریای بالتیک تا خلیج فارس فراهم گردد. ساخت این خط تحت نظارت رؤسای جمهور دو کشور قرار دارد و شرطی حیاتی برای راه‌اندازی کامل شاخه غربی این کریدور حمل و نقل بین‌المللی است که بیشترین حجم بار را در خود متمرکز می‌کند. همچنین مسیر شرقی و مسیر ترانزیتی فراخزر نیز از چشم‌انداز بزرگی برخوردار است.

در حوزه انرژی، در حال حاضر امکان همکاری مسکو و تهران در زمینه گاز و برق مورد بحث است و دستگاه‌های ذیصلاح دو کشور در تماس دائم با یکدیگر هستند.

شما پنج سال در سمت معاون سفیر در سفارت روسیه در ایران فعالیت داشتید و از سال ۲۰۲۲ رسما در سمت سفیر در ایران شروع به کار کردید. چه خاطرات برجسته‌ای را می‌توانید به اشتراک بگذارید؟ لطفاً از برداشت خود از فرهنگ ایرانی و اینکه کدام جنبه‌ها بیش از همه برای شما جذاب‌تر بوده است، توضیح دهید.

بیشترین تأثیر را سفر به مناطق مختلف ایران بر من گذاشته است. ایران جغرافیای منحصربه‌فرد و تاریخ بسیار غنی دارد و به همین دلیل مقصدهای گردشگری متنوعی در آن وجود دارد؛ از جمله گیلان و مازندران، آذربایجان شرقی و غربی، خراسان رضوی، اصفهان، یزد، فارس، کرمان، لرستان، خوزستان، جزایر خلیج فارس و بسیاری مناطق دیگر.

در فرهنگ ایران، آنچه بیش از همه مرا جذب کرده، تنوع و ظرافت آن است؛ چه در فرش‌بافی، نوازندگی سازهای سنتی یا شعر مشهور ایرانی.