پایان اتحاد در دو سوی آتلانتیک؟

دنیای اقتصاد/متن پیش رو در دنیای اقتصاد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

کنفرانس امنیتی مونیخ به نقطه‌عطفی در روابط آمریکا و اروپا تبدیل شده است. اظهارات ترامپ و سیاست‌های تجاری او باعث تضعیف اعتماد میان دو سوی آتلانتیک شده است. رهبران اروپایی اکنون به دنبال کاهش وابستگی به ایالات متحده هستند. در این کنفرانس صدراعظم آلمان در یک سخنرانی توفانی به آمریکا و سیاست‌های این کشور تاخت.

هنگامی که جی. دی. ونس، معاون رئیس‌جمهور ایالات متحده، سال گذشته در کنفرانس امنیتی مونیخ گفت که متحدان اروپایی آمریکا با مهاجرت در حال نابودی خود هستند و به‌طور ناعادلانه‌ای مانع رسیدن راست افراطی به قدرت می‌شوند، شوکی به اتحاد دو سوی اقیانوس اطلس وارد شد. اما این تازه اول ماجرا بود. در سالی که گذشت، ترامپ تعرفه‌هایی را بر کالاهای اروپایی اعمال کرد. او برای پایان دادن به جنگ اوکراین با شرایطی که عمدتا به نفع ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه بود، فشار آورد و تهدید کرد که «گرینلند» را به هر وسیله ممکن از دانمارک جدا خواهد کرد. او در یک سخنرانی تحقیرآمیز در سوئیس، رهبران اروپا را به باد تمسخر گرفت و اعلام کرد که اروپا بدون ایالات متحده هیچ است.

به گزارش نیویورک‌تایمز، این وقایع، فروپاشی گیج‌کننده و سریع دوستی‌ای بود که غرب را برای سه ربع قرن، از زمان جنگ جهانی دوم، به هم پیوند داده بود. این وضعیت رهبران اروپا را که از دیروز جمعه مجددا در کنفرانس امنیتی مونیخ گردهم آمده‌اند، محتاط‌تر و در برخی موارد، سرکش‌تر کرده است. دیپلمات‌ها و سران کشورها در سراسر قاره سبز می‌گویند دیگر انتظار ندارند که روابط با آمریکا، حتی پس از پایان‌دوره ترامپ، به وضعیت عادیِ پیش از او بازگردد. آنها تلاش‌های خود را برای کاهش وابستگی نظامی و اقتصادی به ایالات متحده شتاب بخشیده‌اند، هرچند همچنان برای حفظ نفوذ خود بر رئیس‌جمهور در موضوع اوکراین و سایر مسائل جهانی، با تملق سعی در جلب نظر او دارند. فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، دیروز کنفرانس مونیخ را با سخنرانی خود افتتاح کرد. این در حالی است که او هفته گذشته گفته بود: «روابط فراآتلانتیک تغییر کرده است.» پرسشی که ذهن بسیاری از اروپایی‌ها را مشغول کرده این است که آیا آنها واقعا می‌توانند دوباره به ایالات متحده اعتماد کنند؟ و اگر نمی‌توانند، چه باید بکنند؟
 
در همین حال، مرتس دیروز جمعه با ارزیابی صریح از وضعیت ژئوپلیتیک بیان کرد: «شکاف میان جاه‌طلبی و امکانات بسیار عمیق شده است»، بر لزوم تمرکز اروپایی‌ها بر پر کردن این شکاف تاکید کرد و افزود:«یک مثال بارز این است که تولید ناخالص داخلی روسیه در حال حاضر حدود ۲تریلیون یورو است؛ درحالی‌که این رقم برای اتحادیه اروپا تقریبا ۱۰ برابر است. با این حال، اروپا امروز ۱۰برابر قوی‌تر از روسیه نیست. پتانسیل نظامی، سیاسی، اقتصادی و تکنولوژیکی ما عظیم است، اما ما برای مدتی طولانی به اندازه لازم از آن بهره‌برداری نکرده‌ایم. بنابراین مهم‌ترین کار اکنون، تغییر و زدن کلید در ذهن‌هایمان است.» مرتس گفت که درک می‌کند چرا برخی از وضعیت فعلی روابط با ایالات متحده «ناخشنود» هستند و در برخی از این نگرانی‌ها «سهیم» است، اما فراخوان‌ها برای خط کشیدن دور آمریکا به‌عنوان یک شریک را غیرواقع‌بینانه خواند.

او گفت: «این افراد واقعیت‌های سخت ژئوپلیتیک در اروپا را نادیده می‌گیرند و پتانسیلی را که شراکت ما با آمریکا با وجود تمام مشکلات همچنان دارد، دست‌کم می‌گیرند.» او تصریح کرد: «سیاست قدرت‌های بزرگ در اروپا گزینه‌ای برای آلمان نیست. رهبری در شراکت، بله. اما توهمات هژمونیک، خیر.» مرتس همچنین از سرمایه‌گذاری‌های داخلی در دفاع و اصلاحات در خدمت سربازی آلمان در داخل و خارج، از جمله اولین استقرار خارجی آلمان در لیتوانی، سخن گفت و وعده خود را برای «تبدیل بوندس‌ور (ارتش آلمان) به قوی‌ترین ارتش متعارف در اروپا» تکرار کرد.

مرتس سپس روی سخن را به سمت ایالات متحده برگرداند و بدون پرده‌پوشی صحبت کرد. او گفت که برای نسل‌ها، «اعتماد میان متحدان، شرکا و دوستان، ناتو را به قوی‌ترین ائتلاف تمام دوران تبدیل کرده است.» اما سپس هشدار داد: «در عصر رقابت قدرت‌های بزرگ، حتی ایالات متحده نیز آن‌قدر قدرتمند نخواهد بود که به تنهایی پیش برود.»  ولفگانگ ایشینگر، رئیس کنفرانس امنیتی، در مصاحبه‌ای گفت: «البته که ما با افت شدید اعتماد مواجه شده‌ایم، در این شکی نیست. البته که اعتماد قابل بازسازی است. اما همه می‌دانیم که از دست دادن اعتماد آسان‌تر از بازسازی آن است.» در گزارشی پیش از این گردهمایی، کارکنان کنفرانس امنیتی ترامپ را یک «گوی تخریب» و یکی از «عوامل انهدام» هنجارها و نهادهای نظم بین‌المللی خواندند.

مقامات دولت آمریکا می‌گویند ترامپ پس از دهه‌ها تکیه اروپا به نیروهای آمریکایی و تسلیحات هسته‌ای برای تضمین امنیت ملی‌شان، اکنون اروپا را تحت فشار قرار داده تا شریکی قوی‌تر و خودکفاتر باشد. متیو ویتاکر، سفیر آمریکا در ناتو، چندی پیش در برلین پیشنهاد کرد که دولت آمریکا به اروپا همچون فرزندی نگاه می‌کند که بزرگ شده و باید شغلی پیدا کند. او گفت: «ما خواهان خودمختاری اروپا نیستیم، ما خواهان قدرت اروپا هستیم.» با این حال، اروپایی‌ها با لحنی مأیوسانه‌تر و در عین حال اضطراری‌تر از سال گذشته درباره ترامپ صحبت می‌کنند. رهبران اروپا اغلب کوشیده‌اند با تملق‌گویی و ارضای غرور ترامپ و دادن امتیازات کوچک، او را آرام کنند. آنها متعهد شدند که هزینه‌های نظامی را در ناتو افزایش دهند که یکی از اهداف دیرینه ترامپ بود. آنها ترامپ را تنها رهبر جهان نامیدند که می‌تواند صلح را در اوکراین برقرار کند؛ تلاشی برای دور کردن او از نفوذ پوتین.

افکار عمومی اروپا نیز به نظر می‌رسد که به همین شیوه می‌اندیشند. آخرین نظرسنجی موسسه «کلاستر ۱۷» از حدود ۷۵۰۰ نفر در هفت کشور اروپایی که در ماه ژانویه برای نشریه فرانسوی «لو گران کانتینان» انجام شد، تکان‌دهنده بود. اکثریت بزرگی از اعزام نیروهای اروپایی برای دفاع از گرینلند در صورت بالا گرفتن تنش‌ها در آنجا حمایت کردند. ۵۱درصد گفتند ترامپ دشمن اروپاست؛ تنها ۸درصد او را دوست نامیدند.