روایت واقع‌گرایانه «صفر ۲۴» از مهندسی در هور

ایرنا/ محوریت «صفر ۲۴» بر آماده‌سازی مقدمات یک عملیات مهم روی تالاب هورالعظیم بنا شده اما آنچه این مجموعه را متمایز می‌کند، تمرکز بر پشت جبهه است؛ جایی که جنگ فقط با اسلحه پیش نمی‌رود، بلکه با فکر، طراحی، ابتکار و لجستیک معنا پیدا می‌کند.

سریال «صفر ۲۴» به کارگردانی علیرضا محمدی‌روزبهانی و تهیه‌کنندگی مجتبی خیاط احسانی و هاشم مسعودی شبکه یک که این شب‌ها به قسمت‌های پایانی نزدیک می‌شود، تازه‌ترین محصول سیما درباره دفاع مقدس است؛ محصولی که با تفاوت‌های قابل اعتنایی نسبت به آثار پیشین ساخته شده است.

مجموعه دفاع مقدسی رسانه ملی نه صرفا به خط مقدم می‌رود و نه در ماجراهای خانوادگی پشت جبهه غرق می‌شود، بلکه نقطه‌ای کمتر دیده‌شده از جنگ تحمیلی را هدف قرار می‌دهد: مهندسی عملیات در منطقه حساس هورالعظیم.

محوریت داستان این مجموعه بر آماده‌سازی مقدمات یک عملیات مهم روی تالاب هورالعظیم بنا شده، اما آنچه این مجموعه را متمایز می‌کند، تمرکز بر پشت جبهه است؛ جایی که جنگ فقط با اسلحه پیش نمی‌رود، بلکه با فکر، طراحی، ابتکار و لجستیک معنا پیدا می‌کند.

«صفر ۲۴» به سراغ ناگفته‌های مهندسی جنگ با تمرکز بر طراحی و ساخت قایق‌های ویژه برای عملیات حساس روی آب‌های هور رفته و از زاویه‌ای به جنگ تحمیلی نگاه می‌کند که پیش از این کمتر پیش چشم مخاطبان سیما قرار داده شده بود.

نکته مهم درباره این اثر که در تاروپود آن تنیده شده و از دید مخاطب جدی فیلم و سریال پنهان نمانده، دغدغه سازندگان برای نزدیکی در حد توان و امکانات به واقعیت است که در روابط، گفت‌وگوها و حتی جزییات صحنه دیده می‌شود و این امر نه‌تنها در سکانس‌های جبهه، بلکه در صحنه‌های شهری هم وجود دارد. بخش‌های مصاحبه‌ای انتهای قسمت‌ها هم که از جمله ایده‌های تازه اجراشده در «صفر ۲۴» به شمار می‌رود و پیش از این کمتر در یک سریال تلویزیونی دیده شده، از همین قبیل است.

این گفت‌وگوهای گزیده و کوتاه، بدون حرافی اضافه، هر بار یک یا دو نکته کلیدی را روایت می‌کنند و بر واقعی بودن موقعیت‌های نمایش‌داده شده در تنه اصلی سریال تاکید دارند. ایجاز یادشده نیز جذابیت این بخش‌ها را دوچندان کرده است.

امتداد تلاش سازندگان «صفر ۲۴» برای نزدیک شدن به واقعیت را می‌توان در حوزه بازیگری نیز دید؛ چراکه اگرچه سریال بدون حضور ستاره‌های گران‌قیمت سینما و تلویزیون ساخته شده، اما ترکیب یکدستی که از بازیگران جوان و باسابقه کنار هم نشانده، به باورپذیری و واقع‌گرایی فضای کار افزوده و اجازه داده تمرکز اصلی همچنان بر روایت عملیات و مهندسی آن باقی بماند. با این ترکیب، هیچ نقش و بازیگری زیر سایه دیگری نمی‌رود و پاسکاری هنرپیشه‌ها به تکمیل نقش‌آفرینی‌ها کمک کرده است.

از نکات قابل توجه این سریال، معرفی یک کارگردان تازه است که مانند بسیاری از بازیگران آن، یکی از نخستین تجربیات جدی کارگردانی را پشت دوربین «صفر ۲۴» سپری می‌کند. علیرضا محمدی روزبهانی که در خانواده‌ای هنری و سینمایی رشد کرده و حالا روی صندلی کارگردانی یک مجموعه تلویزیونی نشسته، با دوربینی نیمه‌مستند تلاش کرده بیش از آن که درگیر کلوزآپ‌های احساسی شود، فاصله‌اش را با کاراکترها حفظ کند تا «عملیات» و «هور» به حاشیه نروند.

همین نگاه باعث شده سریال از اغراق‌های معمول این ژانر فاصله بگیرد؛ امری که البته به سردی نسبی این اثر هم انجامیده است. این اثر البته بی‌نقص نیست و در برخی لحظات می‌توان ریتم تندتر یا تعمیق بیشتری در بعضی شخصیت‌ها را انتظار داشت، اما در مجموع، با رویکردی متفاوت به جنگ و تاکید بر مهندسی در کنار شجاعت، گامی رو به جلو در تولیدات دفاع مقدسی تلویزیون محسوب می‌شود.

نکته جالب و قابل تامل «صفر ۲۴»، ارتباط فرامتن جذاب آن با رویدادهای این روزهاست. مردان سریال در حوزه مهندسی و آماده‌سازی تجهیزات فعالیت می‌کنند و زنان در یک رختشوی‌خانه؛ جایی که لباس شهدا و مجروحان را می‌شویند، تعمیر کرده و برای استفاده مجدد آماده می‌کنند.

این تصویر، هم ادای دینی به نقش‌های کمتر دیده‌شده در پشت صحنه جنگ هشت ساله است و هم استعاره‌ای از وضعیت امروز؛ زمانی که یگان‌های موشکی و پدافندی کشور در حال فعالیت‌اند و مردم به‌جای بسیج عمومی کلاسیک، در پشت جبهه‌ای دیگر ایفای نقش می‌کنند؛ از فعالیت‌های رسانه‌ای و مجازی تا هوشیاری در برابر تهدیدها و جاسوسی‌ها.