سرمقاله اطلاعات/ یک تیر و چند نشان

اطلاعات/ «یک تیر و چند نشان» عنوان یادداشت روز در روزنامه اطلاعات به قلم جمیله کدیور است که می‌توانید آن را در ادامه بخوانید:

سومالی‌لند (ارض الصومال) منطقه‌ای نه چندان نام‌آشنا، در روزهای پایانی سال ۲۰۲۵به نامی آشنا در عرصه سیاست‌بین‌الملل تبدیل شد و در مرکز توجهات جهانی قرار گرفت. این اتفاق پس از آن رخ داد که بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم‌صهیونیستی ۵دی به‌طور رسمی سومالی‌لند را به‌عنوان یک کشور مستقل به‌رسمیت شناخت و اعلام کرد که این اقدام در چارچوب توافقات ابراهیم صورت گرفته‌است. سومالی‌لند در سال ۲۰۲۴نیز با اتیوپی (متحد نزدیک و منبع نیروی کار اسرائیل) که کشوری محصور در خشکی است، توافقی برای اجاره ۵۰ساله ۲۰کیلومتر از ساحل و متصل شدن به خلیج‌عدن و دریای‌سرخ امضاکرد و در مقابل وعده به رسمیت شناختن سومالی‌لند را داد .
سومالی‌لند با مساحت ۱۷۶٬۱۲۰کیلومتر مربع و جمعیت ۶.۲میلیون نفر، اکنون نه تنها به دلیل تسلط بر خلیج‌عدن و نزدیکی به باب‌المندب، بلکه به عنوان تنها جایگزین امن برای بنادر دریای‌سرخ و دروازه خروج اتیوپی از بن‌بست جغرافیایی، به یکی از حیاتی‌ترین بازیگرانِ امنیت انرژی و تجارت در مسیر اقیانوس هند به اروپا تبدیل شده است. نزدیکی به یمن و عربستان‌سعودی نیز بر اهمیت این منطقه می‌افزاید. سومالی‌لند که در سال ۱۹۹۱از سومالی اعلام استقلال کرد، بیش از سه دهه به‌عنوان یک منطقه خودگردان دوفاکتو و بدون به رسمیت شناخته‌شدن بین‌المللی فعالیت می‌کرد که اسرائیل در اقدامی ناگهانی، اولین دولتی شد که این منطقه را به‌عنوان یک کشور مستقل به‌رسمیت شناخت. 
طبق گزارش رسانه‌های اسرائیلی، عبدالرحمن محمد عبدالله، رئیس‌حمهوری سومالی‌لند در ماه‌های اخیر ازجمله مهر ماه، چندین سفر مخفیانه به اسرائیل انجام داد و با نتانیاهو، اسرائیل کاتس وزیر دفاع، گیدعون ساعر وزیر خارجه و دیوید بارنئا رئیس موساد دیدار داشت. منابع رسانه‌ای فاش کردند که مقامات سومالی‌لند و رژیم صهیونیستی توافق کرده‌اند تا در ازای به‌رسمیت شناخته‌شدن این منطقه از سوی اسرائیل، حاضر به پذیرش ساکنان نوارغزه شوند که به‌اجبار کوچانده خواهندشد. وزیرخارجه سومالی‌لند تابستان ۲۰۲۵در بحبوحه احتمال کوچاندن اهالی‌غزه، به سازمان‌رادیو و تلویزیون اسرائیل گفته‌بود:‌ «ما از پذیرش اهالی‌غزه در سرزمین خود استقبال می‌کنیم، ولی باید در مقابل آن، از سوی تل‌آویو به‌رسمیت شناخته‌شویم.»
اقدام اسرائیل، به دلیل خطرات مترتب بر آن، واکنش‌های زیادی را در ابعاد مختلف ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی برانگیخت.

حسن شیخ محمود رئیس‌جمهوری سومالی  اعلام‌کردکه بر اساس اطلاعات به دست آمده، جدایی‌طلبان سومالی‌لند با سه شرط رژیم‌صهیونیستی برای به‌رسمیت شناخته‌شدن موافقت کرده‌اند: «پذیرش فلسطینی‌ها در این منطقه، تأسیس پایگاه نظامی رژیم‌صهیونیستی در سواحل خلیج‌عدن و پیوستن سومالی‌لند به توافقنامه‌های ابراهیم.» نگرانی عمده سومالی این است که شناسایی سومالی‌لند از یک سو سبب برافروختن جنگ داخلی در سومالی مشابه سودان بعد از جدایی سودان‌جنوبی شود و از سوی دیگر اسرائیل مشکلات خود را در قبال فلسطینی‌ها به سومالی منتقل ‌کند. رئیس‌جمهوری سومالی تصمیم اسرائیل را «تهدیدی وجودی» علیه یکپارچگی کشورش توصیف کرد و هشدار داد که به رسمیت شناختن این منطقه جدایی‌طلب توسط تل‌آویو، خطر کشاندن درگیری‌های آن به منطقه را به‌همراه دارد. او گفت: «حضور اسرائیل می‌تواند باعث بازگشت درگیری در بخش‌هایی از سومالی و در سراسر کشورهای همسایه در اطراف خلیج‌عدن و خلیج‌فارس شود.» او هشدار داد: «اگر اسرائیل یک قلمرو نیابتی برای حمله به منافع دیگران ایجاد کند، آنها نیز به سومالی‌لند و سومالی حمله خواهند کرد...»
غیر از پیامدهای داخلی، تصمیم اسرائیل برای به رسمیت شناختن دولتی که هیچ کشور دیگری آن را طی ۳۴سال به رسمیت نشناخته است، با یک تیر چند نشان می‌زند؛ ازجمله:
یکم. تهدیدی جدی برای امنیت جهانی: هرگونه تلاش برای به رسمیت شناختن یک جنبش جدایی‌خواه به‌عنوان یک کشور جدید می‌تواند دومینویی ایجاد کند که بسیاری از کشورهای جهان در قاره‌های مختلف را به‌مخاطره اندازد و در نظم جهانی تاثیر بگذارد. واکنش تند کشورهای مختلف و سازمان‌های منطقه‌ای و بین‌المللی را باید ناشی از همین احساس خطرِ دانست. اخیراً، چین هشدار شدیدی به سومالی‌لند داد و آن‌را از «تبانی با قدرت‌های خارجی» برحذر داشت. رئیس جمهوری سومالی ،اقدام اسرائیل در شناسایی سومالی‌لند را تهدیدی علیه امنیت همه منطقه شاخ آفریقا دانست و اتحادیه آفریقا هم در بیانیه‌ای هشدار داد که هرگونه اقدام برای خدشه‌دار کردن وحدت سومالی می‌تواند به یک سابقه خطرناک تبدیل شود که پیامدهای بلندمدتی بر امنیت و ثبات سراسر قاره آفریقا خواهد داشت؛ و صد ‌البته این خطر محدود به آفریقا نمی‌ماند.
اسرائیل پیش از این نیز در موارد متعددی از ابتکارات مشابهی حمایت کرده بود؛ از جمله حمایت از جدایی کُردستان عراق و همه‌پرسی استقلال آن، استقبال از جدایی سودان جنوبی از سودان و تیمور شرقی از اندونزی و به‌رسمیت شناختن آنها، تلاش‌برای تجزیه خاک سوریه با حمایت از جنبش‌های جدایی‌طلب کُرد و دروزی، حمایت از مارونی‌های لبنان و ... این نمونه‌ها نشان از آن دارد که اسرائیل برای تامین امنیت خود، به‌طور جدی در صدد ایجاد ناامنی در دیگر نقاط و تغییر واقعیت‌های مرزی و تبدیل کشورهای مسلمان به مناطق کوچک‌تر و ضعیف‌تر است. شناسایی رسمی سومالی‌لند را باید بخشی از راهبرد خطرناک رژیم برای محاصره و تجزیه کشورهای اسلامی خصوصاً قدرت‌های بزرگ منطقه دانست. اسرائیل با به‌رسمیت شناختن سومالی‌لند، غیر از ایران که همیشه در مرکز حملات آن قرار داشته، ازجمله، درصدد تهدید امنیت‌ملی مصر، عربستان‌سعودی، ترکیه و قطر است . 
 دوم. گسترش نفوذ اسرائیل: به رسمیت شناختن سومالی‌لند توسط اسرائیل، نه یک حرکت‌دیپلماتیک خنثی مثل اقدام کشورهای غربی در شناسایی دولت‌فلسطین، بلکه اقدامی مهم است که در یک استراتژی گسترده‌تر قدرت‌نمایی برای گسترش نفوذ نظامی، امنیتی، اطلاعاتی، اقتصادی و جهت کنترل آبراه‌های مهم قرار می‌گیرد. هدف اصلی، تضمین نفوذ بر مسیرهای حیاتی دریایی، از خلیج عدن تا تنگه باب‌المندب است که از دریای سرخ و کانال سوئز عبور می‌کند. اسرائیل از این طریق درصدد پایش و نظارت بر باب‌المندب و دریای‌سرخ و کاهش وابستگی به حریم هوایی کشورهایی مانند عربستان سعودی، عراق و اردن برای اقدامات احتمالی آینده باشد. رئیس‌جمهوری سومالی با استناد به گزارش‌های اطلاعاتی گفت که «اسرائیل به دنبال کنترل آبراه‌های مهم استراتژیک مانند دریای سرخ، خلیج‌فارس و خلیج‌عدن است و به‌رسمیت شناختن سومالی‌لند توسط آن، صرفاً حضور پنهانی موجود در آنجا را عادی‌سازی می‌کند... اقدامی‌که تمامی گذرگاه‌های تجاری و دریایی و همچنین سومالی تهدید می‌شود.» احمد داوود اوغلو،نخست‌وزیر اسبق ترکیه هم با ابراز نگرانی از اقدام اسرائیل، اعلام‌کرد: اسرائیل در تلاش‌است تا نظم سلطه‌جویانه‌ای را از دریای خزر تا عدن و از شرق‌مدیترانه تا خلیج‌فارس مستقر کند و از اهداف مهم آن، دستیابی به بندر استراتژیک «بربره» در خلیج عدن و خروجی دریای‌سرخ است.  
  سوم. محلی برای استقرار فلسطینی‌ها:  نفوذ اسرائیل در این منطقه، راه را برای سناریوهای «کوچ اجباری» فلسطینیان بازمی‌کند. یکی از خطرناکترین ابعاد این شناسایی، استفاده از سومالی‌لند به عنوان مقصدی برای استقرار فلسطینیان اخراج‌شده ‌است. چند ماه قبل، برخی رسانه‌ها از رایزنی اسرائیل با سومالی‌لند درباره احتمال اسکان فلسطینی‌ها خبر دادند. فلسطینی‌ها، این تصمیم را با نگرانی از احتمال آوارگی اجباری از غزه و کرانه باختری می‌نگرند.
چهارم. تهدیدی برای حوثی‌ها: یکی از دلایل شناسایی سومالی‌لند برای خنثی کردن اقدامات حوثی‌ها بود تا با تنگ‌تر کردن حلقه محاصره انصارالله، خطوط تدارکاتی و ارتباط آنها با جهان خارج را قطع کند. علاقه اسرائیل به شاخ آفریقا موضوع جدیدی نیست، اما پس از «طوفان الاقصی» و با ورود حوثی‌ها در حمایت از غزه تشدید شد. موفقیت حوثی‌ها در ایجاد اختلال و تعطیلی بندرایلات و ایجاد مانع در تردد کشتی‌های اسرائیلی و کشتی‌هایی به مقصد اسرائیل، آثار مخرب زیادی برای اقتصاد اسرائیل داشت. تصمیم رژیم برای به رسمیت‌شناختن سومالی‌لند در اصل می‌تواند تلاشی برای مقابله مستقیم با تحرکات حوثی‌ها تلقی شود، زیرا می‌تواند دسترسی بالقوه به منطقه عملیاتی مهمی در نزدیکی منطقه درگیری را در اختیار اسرائیل بگذارد. از مهمترین چالش‌هایی که اسرائیل در عملیات تلافی‌جویانه خود علیه یمن روبرو بود، بُعد مسافت ۲۰۰۰کیلومتری برای رسیدن به اهداف خود بود. 
شناسایی سومالی‌لند، همچنین به عنوان سابقه‌ای احتمالی برای ابتکارعمل مشابه در جنوب یمن قابل انتظار است. نشانه‌هایی وجود دارد مبنی بر اینکه اسرائیل در حال بررسی به‌رسمیت‌شناختن جدایی‌طلبان «شورای انتقالی جنوب» به عنوان بخشی از استراتژی خود برای مهار حوثی‌ها و تثبیت حضور در امتداد ساحل دریای‌سرخ است که توسط امارات‌متحده‌عربی هم حمایت می‌شود. «شورای انتقالی جنوب یمن» ابراز امیدواری کرده‌ است اسرائیل گام بعدی را با به رسمیت‌شناختن «موجودیتی» که «شورای انتقالی جنوب یمن»اعلام خواهد کرد، بردارد. برای اسرائیل، این یک دستاورد بزرگ استراتژیک است که آن‌را قادر می‌سازد تا کریدور امنیتی و نظامی خود را تا اقیانوس‌هند گسترش دهد.
 پنجم. تهدیدی برای ایران: پروژه اسرائیل محاصره و تضعیف کشورهای تأثیرگذار منطقه است و ایران در مرکز تهدیدات قرار ‌دارد. شناسایی سومالی‌لند بخشی از استراتژی «محاصره استراتژیک ایران» توسط اسرائیل است. با حضور در این منطقه، اسرائیل می‌تواند بر تحرکات دریایی و ارسال تجهیزات ایران نظارت وبا نفوذ ایران در منطقه دریای‌سرخ مقابله کند و در صورت لزوم، اقدامات ضربتی علیه منافع ایران در دریای سرخ و اقیانوس هند انجام دهد. ایران که احتمال حمله مجدد به آن پس از آخرین دیدار ترامپ-نتانیاهو در واشنگتن و چراغ سبز آمریکا به اسرائیل برای از سرگیری جنگ علیه ایران، افزایش یافته‌است، احتمال دارد در دورجدید از سومالی‌لند هدف قرارگرفته‌شود.
البته شک‌نیست که شناسایی سومالی‌لند توسط اسرائیل، بدون در نظرگرفتن بستر بزرگتر منطقه‌ای و اقدامات امارات‌متحده‌عربی در منطقه کامل نخواهدبود. تحولات جنوب‌یمن، درگیری خونین در سودان بین ارتش و نیروهای پشتیبانی سریع موردحمایت امارات، کنترل امارات بر مجمع‌الجزایر استراتژیک سقطره یمن که بر خروجی خلیج عدن و مسیرهای کشتیرانی اقیانوس‌هند تسلط دارد و نفوذ گسترده آن در بربره سومالی‌لند و بنادر دیگر یمن‌جنوبی و سومالی‌لند، به‌عنوان عرصه‌های به‌هم پیوسته‌ای به‌نظر می‌رسند که در آنها بازیگران یکسانی فعالند.
به جز رژیم صهیونی، از امارات‌متحده‌عربی، متحد ابراهیمی اسرائیل، در پشتیبانی و تسهیل برنامه ‌های صهیونیست‌ها نباید غافل شد. شناسایی سومالی‌لند، تکه‌ پازلی است که در آن منافع اسرائیل و امارات در نقاط حساسی چون سقطره و بربره تلاقی می‌کنند.