تاغزارهای سرایان در آتش سودجویی/زغال‌سوزهای شمال مقصد قاچاقچیان

ایرنا/ بیرجند - ایرنا - تاغزارهای شهرستان سرایان این روزها قربانی سودجویی قاچاقچیان شده‌اند و چوب‌های تاغ پس از قطع غیرمجاز، به زغال‌سوزهای شمال کشور منتقل می‌شوند و حفاظت از این منابع حیاتی بدون مشارکت مردم ممکن نیست.

به گزارش ایرنا، تاغ، یکی از گونه‌های مقاوم و ارزشمند گیاهی در مناطق خشک و کویری ایران است که با ریشه‌های عمیق و مقاومت بالا در برابر خشکی و بادهای شن‌زای بیابانی نقش حیاتی در تثبیت خاک و جلوگیری از گسترش بیابان‌ها دارد.

تاغزارها به‌عنوان سپر دفاعی طبیعی در برابر شن‌های روان، کاهش فرسایش خاک و کنترل گرد و غبار شناخته می‌شوند و بقای اکوسیستم و زندگی جوامع محلی در این مناطق به سلامت آن‌ها وابسته است.

با این حال، قاچاق چوب تاغ برای تبدیل آن به زغال، تهدیدی جدی برای این پوشش گیاهی و تعادل زیست‌محیطی مناطق کویری به شمار می‌رود. هر قطعه چوب قطع‌شده، علاوه بر کاهش قدرت تاغزار در مهار شن‌های روان، می‌تواند زمینه‌ساز بیابان‌زایی، افزایش گرد و غبار و کاهش منابع طبیعی برای نسل‌های آینده شود. این موضوع اهمیت حفاظت از تاغ و نقش مردم و نهادهای مسئول در مقابله با قاچاق آن را دوچندان می‌کند.

مردم شهرستان سرایان با نگرانی از آینده منطقه می‌گویند قاچاقچی‌ها شب‌ها به‌منظور شکستن تاغ‌ها می‌آیند و چوب‌های شکسته را شبانه بار می‌زنند تا به کارگاه‌های زغال‌سازی در شمال کشور ببرند؛ درحالی است که قطع درختان تاغ ممنوع است و حمل آن‌ها جرم محسوب می‌شود.

آن‌ها معتقدند قاچاقچیان بدون هیج واهمه‌ای به قطع درختان تاغ اقدام می‌کنند و با خودروهای سرپوشیده آن‌ها را حمل می‌کنند که اگر این روند ادامه یابد، آثار زیست‌محیطی آن در سال‌های آینده بسیار جدی‌تر خواهد شد.

اما از سوی دیگر، فشار اقتصادی و تمایل سریع به پول درآوردن از چوب‌های تاغ باعث شده تا برخی از اهالی بومی منطقه به قاچاق روی بیاورند. اسکندری، یکی از اهالی سرایان می‌گوید: بسیاری از افراد که امکانات کشاورزی یا دامداری مناسبی ندارند، به راحتی به قطع چوب روی می‌آورند. وقتی نظارت کم باشد و قوانین سختگیرانه اجرا نشود، قاچاقچیان بدون دغدغه عمل می‌کنند.

مردم محلی امیدوارند با همکاری مسئولان و اجرای برنامه‌های جایگزین اقتصادی، این روند متوقف شود. آن‌ها معتقدند آموزش و آگاهی‌بخشی درباره اهمیت تاغ‌ها و ایجاد فرصت‌های شغلی پایدار، کلید حفظ منابع طبیعی و توسعه پایدار شهرستان سرایان خواهد بود.

۵۰ هزار تاغزار؛ سپر دفاعی طبیعت سرایان

سرپرست اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان سرایان در گفتگو با خبرنگار ایرنا افزود: این شهرستان به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین شهرستان‌های استان خراسان جنوبی، با وسعتی بالغ بر ۹۳۴ هزار هکتار ، جایگاه ویژه‌ای در ساختار زیست‌محیطی و منابع طبیعی این استان کویری دارد.

طاهره خادمی ادامه داد: این شهرستان با اقلیم خشک و نیمه‌خشک، بیش از هر چیز وابسته به پوشش‌های گیاهی مقاومی است که نقش حیاتی در مهار پدیده‌های مخرب طبیعی ایفا می‌کنند. در این میان، تاغزارها به‌عنوان یکی از ارزشمندترین سرمایه‌های طبیعی منطقه، نقشی بی‌بدیل در حفظ تعادل اکولوژیکی سرایان دارند.

وی با بیان اینکه بر اساس آمار موجود، حدود ۵۰ هزار هکتار از اراضی این شهرستان را رویشگاه‌های تاغ در بر گرفته است، تصریح کرد: تاغ نه‌تنها یک گونه گیاهی معمولی، بلکه سپر دفاعی طبیعت در برابر حرکت شن‌های روان به شمار می‌رود.

سرپرست اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان سرایان افزود: این گونه با ریشه‌های عمیق و سازگاری بالا با شرایط بیابانی، موجب تثبیت شن‌های روان، کاهش گرد و غبار، کنترل فرسایش بادی و جلوگیری از گسترش بیابان‌زایی می‌شود و به‌عبارت دیگر، بقای بسیاری از سکونتگاه‌ها، راه‌های ارتباطی و حتی فعالیت‌های اقتصادی منطقه، به تداوم حیات تاغزارها وابسته است.

وی اضافه کرد: تخریب یا حذف تاغزارها، پیامدهایی فراتر از نابودی پوشش گیاهی به دنبال دارد. افزایش طوفان‌های شن، گسترش ریزگردها، تهدید زمین‌های کشاورزی و سخت‌تر شدن شرایط زندگی مردم، تنها بخشی از نتایج بی‌توجهی به این سرمایه طبیعی است.

خادمی در ادامه گفت: با این حال، قاچاق چوب تاغ به‌عنوان یکی از تهدیدات جدی منابع طبیعی شهرستان سرایان، طی سال‌های اخیر شدت گرفته است و چوب تاغ به دلیل ارزش بالای حرارتی و کیفیت مطلوب، مورد توجه سودجویان قرار دارد.

کشف ۲۳ تن چوب تاغ قاچاق

فرمانده پاسگاه ویژه منابع طبیعی شهرستان سرایان هم در گفتگو با خبرنگار ایرنا با بیان اینکه از ابتدای سال جاری تاکنون، ۲۳ تن چوب تاغ قاچاق در شهرستان سرایان کشف و ضبط شده است، افزود: پرونده‌های قاچاقچیان چوب تاغ در مراجع قضایی تشکیل و چوب‌های قاچاق مصادره می‌شود و به ازای هر کیلوگرم، 300 هزار ریال جریمه مالی باید پرداخت کنند.

علی‌اکبر بهشتی ادامه داد: بخش عمده‌ای از چوب‌های قاچاق کشف‌شده، به مقصد شهرهای شمالی کشور در حال انتقال بوده که نشان‌دهنده وجود یک زنجیره سودآور اما مخرب برای محیط زیست است.

بخش عمده‌ای از چوب‌های قاچاق کشف‌شده، به مقصد شهرهای شمالی کشور در حال انتقال بوده است

وی تاکید کرد: هرگونه قطع درخت و حمل آن‌ها باید با مجوز صورت گیرد و با متخلفان به شدت برخورد قانونی می‌شود

فرمانده پاسگاه ویژه منابع طبیعی شهرستان سرایان از شهروندان درخواست کرد تا در صورت مشاهده هرگونه تاغ‌شکنی، قطع درختان یا قاچاق چوب، مراتب را از طریق شماره تلفن‌های ۱۳۹ و ۱۵۰۴ به یگان حفاظت منابع طبیعی گزارش دهند زیرا این گزارش‌ها می‌تواند بزرگ‌ترین کمک به نیروهای حفاظتی باشد و نقش تعیین‌کننده‌ای در پیشگیری از تخریب بیشتر تاغزارها ایفا کند.

در حالی که هر هکتار تاغزار علاوه بر هزینه میلیونی برای کاشت، ۲ سال زمان را می‌طلبد تا به بازده بیابانزدایی خود برسد، قاچاقچیان تاغ با پرداخت جریمه نقدی آزاد شده و به تجارت سیاه خود باز می‌گردند و این نشان می‌دهد قوانین کنونی برای کاهش قاچاق این پوشش گیاهی بیابانی، کارایی چندانی ندارد.

بر همین اساس، مسئولان منابع طبیعی بارها تأکید کرده‌اند که بهره‌برداران اصلی جنگل‌ها و تاغزارها خود مردم هستند و حفاظت از این منابع، مستقیماً به نفع جامعه محلی است زیرا گرد و غبار، شن‌های روان و بیابان‌زایی، بیش از هر کسی زندگی مردم منطقه را تهدید می‌کند و همین مسئله، ضرورت مشارکت اجتماعی را دوچندان می‌سازد.

مقابله با قاچاق چوب در منطقه‌ای با این وسعت، کار ساده‌ای نیست. کمبود شدید نیروی انسانی یکی از چالش‌های اصلی یگان حفاظت منابع طبیعی شهرستان سرایان است؛ به‌گونه‌ای که تنها سه نفر مسئولیت حفاظت از این گستره وسیع را بر عهده دارند.

کمبود شدید نیروی انسانی یکی از چالش‌های اصلی یگان حفاظت منابع طبیعی شهرستان سرایان برای مقابله با قاچاق چوب در این منطقه است

با این حال، گشت‌های حفاظتی به‌صورت مستمر با همکاری نیروی انتظامی و دستگاه قضایی در منطقه فعال هستند و در مواردی که تخلف شناسایی شود، با حمایت و همکاری دادستانی، پرونده‌های قضایی تشکیل و متخلفان به دستگاه قضا معرفی می‌شوند.

مشارکت مردم؛ راه نجات تاغزارها از چنگال قاچاقچیان

این هماهنگی بین دستگاهی نقش مهمی در برخورد قانونی با قاچاقچیان چوب دارد، اما واقعیت این است که بدون مشارکت مردمی، امکان پوشش کامل منطقه وجود ندارد.

بی‌تردید، حفاظت از تاغزارهای سرایان تنها وظیفه یک اداره یا نهاد خاص نیست، بلکه مسئولیتی همگانی است که آینده محیط زیست، سلامت جامعه و پایداری زندگی در این منطقه به آن وابسته است. اگر امروز با همدلی، آگاهی و مشارکت مردمی از این سپر دفاعی طبیعی حفاظت نشود، فردا هزینه‌های جبران‌ناپذیر آن، دامن‌گیر همه خواهد شد.

استان خراسان جنوبی ۱۲ شهرستان دارد و سرایان در ۱۶۵ کیلومتری بیرجند دارای ۲ بخش سه‌قلعه و آیسک است.