ایران جایگزین ونزوئلا در تامین نفت پالایشگاه‌های چینی می‌شود؟

تجارت نیوز/ دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، عنوان کرده است که ونزوئلا 30 تا 50 میلیون بشکه نفت تحریم‌شده را به ایالات متحده تحویل خواهد داد. این در حالی است که پیش‌تر روزانه ونزوئلا حدود 800 هزار بشکه نفت به چین تحویل می‌داد. حال این ادعا مطرح می‌شود که آیا قرار است نفت تحویلی به چین از سوی ونزوئلا با نفت ایران جایگزین شود؟

آن‌طور که خبرگزاری رویترز گزارش داده، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، روز سه‌شنبه ۱۶ دی اعلام کرد که کاراکاس و واشینگتن به توافقی برای صادرات نفت خام ونزوئلا به ارزش حداکثر دو میلیارد دلار به ایالات متحده رسیده‌اند.

این موضوع باعث می‌شود که تقاضای نفت ونزوئلا که پیش‌تر به طور انحصاری دست چین بود، به آمریکا منتقل شود.

لازم به ذکر است که ترامپ از دلسی رودریگز، رئیس‌جمهوری موقت، خواسته است به ایالات متحده و شرکت‌های خصوصی دسترسی کامل به صنعت نفت ونزوئلا داده شود. او در پستی در شبکه اجتماعی خود نوشت ترامپ در پستی در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «ونزوئلا ۳۰ تا ۵۰ میلیون بشکه نفت تحریم‌شده را به ایالات متحده تحویل خواهد داد. این محموله‌های نفتی به قیمت بازار فروخته و پول آن از سوی من، به‌عنوان رئیس‌جمهوری امریکا، کنترل خواهد شد.»

دو منبع به رویترز گفتند مقام‌های ونزوئلا و آمریکا این هفته درباره سازوکارهای فروش احتمالی، ازجمله مزایده‌هایی برای اجازه دادن به خریداران آمریکایی علاقه‌مند به پیشنهاد قیمت محموله‌ها و صدور مجوزهای آمریکا به شریکان تجاری پدوسا (شرکت دولتی نفت ونزوئلا) که می‌تواند منجر به قراردادهای عرضه شود، گفت‌وگو کردند.

آمریکا تلاش دارد کنترل عملی صنعت نفت ونزوئلا را بدون تصاحب رسمی آن در اختیار بگیرد
آنچه در این این میان رخ داده، نشان‌دهنده استفاده همزمان ایالات متحده از ابزار تحریم، فشار سیاسی و مداخله امنیتی برای تغییر موازنه قدرت در ونزوئلاست. با مسدود کردن صادرات نفت و خارج کردن دولت مادورو از چرخه تصمیم‌گیری، آمریکا شرایطی ایجاد کرده که حاکمیت ونزوئلا برای حفظ حداقل کارکرد صنعت نفت ناچار به پذیرش چارچوبی شود که از بیرون طراحی شده است.

توافق صادرات نفت به آمریکا در این فضا نه حاصل مذاکره برابر، بلکه نتیجه انباشت فشارهایی است که گزینه‌های ونزوئلا را به شدت محدود کرده و مسیر تصمیم‌گیری را به نفع ایالات متحده تغییر داده است.

دولت ترامپ در ادامه تلاش دارد کنترل عملی صنعت نفت ونزوئلا را بدون تصاحب رسمی آن در اختیار بگیرد. واگذاری نقش محوری به شرکت شورون(شرکت چندملیتی نفت و گاز آمریکایی)، تعیین مسیر صادرات به مقصد ایالات متحده، کنار زدن چین به عنوان خریدار اصلی و اعلام کنترل آمریکا بر درآمدهای حاصل از فروش نفت، همگی نشانه‌هایی از این رویکرد هستند.

در این الگو، ونزوئلا همچنان مالک اسمی منابع باقی می‌ماند اما تصمیم‌گیری درباره فروش، دریافت پول و مصرف درآمدها تحت نظارت مستقیم آمریکا انجام می‌شود و این کشور عملا استقلال اقتصادی خود را در مهم‌ترین بخش درآمدی از دست می‌دهد.

البته باید توجه داشت که دولت نیکولاس مادورو در سال‌های گذشته نتوانست از ظرفیت‌های عظیم نفتی ونزوئلا به‌درستی استفاده کند و مجموعه‌ای از سوءمدیریت، فساد ساختاری و تصمیم‌های ناکارآمد باعث تضعیف و فرسایش زیرساخت‌های صنعت نفت این کشور شد، به‌گونه‌ای که بخش مهمی از توان تولیدی ونزوئلا عملا از بین رفت یا بلااستفاده ماند.

با این حال، حتی با در نظر گرفتن این ناکارآمدی‌ها، وضعیت کنونی نیز مطلوب تلقی نمی‌شود، زیرا همچنان مشخص نیست منافع حاصل از صادرات نفت در چارچوب توافق جدید واقعا به مردم و اقتصاد ونزوئلا برسد. باقی ماندن کنترل درآمدها در دست بازیگران خارجی و تداوم ابهام درباره نحوه توزیع منابع، این نگرانی را ایجاد می‌کند که ونزوئلا صرفا به منبع تامین نفت تبدیل شود، بدون آنکه از منافع واقعی ثروت طبیعی خود بهره‌مند شود.

در سطحی گسترده‌تر، ترامپ به دنبال تثبیت سلطه ایالات متحده بر منابع نفتی آمریکای لاتین و حوزه کارائیب است تا هم امنیت انرژی آمریکا را تقویت کند و هم نفوذ رقبایی مانند چین را کاهش دهد. در اختیار گرفتن جریان نفت ونزوئلا به معنای کنترل یکی از بزرگ‌ترین ذخایر نفتی جهان و در اختیار گرفتن شاهراه‌های ژئوپلیتیکی توسط آمریکا است.

این راهبرد به آمریکا امکان می‌دهد از نفت نه فقط به عنوان منبع انرژی، بلکه به عنوان ابزار قدرت سیاسی و اقتصادی در منطقه استفاده و دولت‌های دیگر را نیز به تبعیت از این نظم جدید خود کند.

چین به افزایش خرید نفت از ایران روی می‌آورد؟
در پی انتشار خبرهایی مبنی بر احتمال توقف روند صادرات نفت ونزوئلا به چین، رویترز به نقل از تحلیل‌گران ارشد کپلر عنوان کرد: «شرکت‌های تی‌پات چین که از نفت ونزوئلا استفاده می‌کنند، احتمالا در ماه‌های مارس و آوریل به منابع روسیه و ایران روی خواهند آورد.»

آن‌طور که پیداست، نفت سنگین ایران با حدود 10 دلار تخفیف به ازای هر بشکه نسبت به نفت برنت، ارزان‌ترین جایگزین برای نفت ونزوئلاست.

البته لازم به ذکر است که تلاش آمریکا برای تغییر مسیر نفت ونزوئلا به‌سوی بازار خود، لزوما به معنای ایجاد بحران فوری برای چین نیست، زیرا ذخایر موجود نفت ونزوئلا در نفتکش‌های مستقر در آسیا می‌تواند بخش قابل توجهی از تقاضای کوتاه‌مدت چین را پوشش دهد و به پکن زمان بدهد تا خود را با شرایط جدید تطبیق دهد. با این حال، در افق میان‌مدت، جابه‌جایی احتمالی پالایشگاه‌های چینی به سمت نفت روسیه و ایران که با تخفیف‌های قابل توجه عرضه می‌شوند، نشان‌دهنده یک پیامد ژئوپلیتیکی مهم است.

فشار آمریکا بر ونزوئلا می‌تواند چین را بیش از پیش به شبکه تامین انرژی خارج از نظم تحریمی واشینگتن سوق دهد. در این چارچوب، سیاست آمریکا گرچه درنهایت به تضعیف نفوذ چین در نفت ونزوئلا می‌انجامد، اما ممکن است به‌طور غیرمستقیم باعث افزایش همکاری انرژی میان چین، ایران و روسیه شود و بلوک‌بندی‌های ژئوپلیتیکی بازار نفت را تقویت کند، به‌گونه‌ای که نظم انرژی جهانی بیش از پیش چندقطبی و مبتنی بر خطوط تقابل سیاسی شود.

درنهایت باید گفت گرچه تسلط آمریکا بر نفت ونزوئلا باعث کاهش تنش‌های قطب‌های متعدد سیاسی در یک بخش می‌شود، اما ممکن است در یک افق کلان‌تر باعث شود که کشورهایی که خود را همسو با آمریکا نمی‌دانند، روابط خود را تقویت کنند. آن‌چه در این میان اهمیت دارد، تغییر نظم ژئوپلیتیکی با محوریت نفت است که آینده بسیاری از کشورها را می‌تواند تغییر دهد.