داستان تویوتا آی کیو (Toyota iQ) ؛ شاهکاری که قربانی غرور کاذب کمپانی ژاپنی شد

آخرین خودرو/ تویوتا آی کیو (Toyota iQ) یک ایده متفاوت و خودرویی پر از نوآوری در قرن حاضر به شمار می‌رود. این هاچبک کوچک و دوست‌داشتنی در حد فاصل سال‌های ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۵ روی خط تولید قرار داشت. فلسفه طراحی این خودروی ریز جثه بر استفاده حداکثری از فضا استوار بود. با این حال و علی‌ رغم بهره‌مندی از تکنولوژی‌های فراتر از زمان، این هاچبک پیشرفته قربانی غرور کاذب و تصمیمات اشتباه کمپانی تویوتا شد و به یک شکست تمام عیار در بازار تبدیل گشت.
 
چرا آی کیو یکی از خلاقانه‌ترین خودروهای تویوتا در نظر گرفته می‌شود؟
قرار دادن چهار سرنشین در فاصله محوری ۲۵۰۰ میلی‌متر و فراتر کار پیچیده‌ای نیست. اما تویوتا در هاچبک آی کیو موفق شد این کار را در فاصله محوری ۲۰۰۰ میلی‌متری انجام دهد. چنین دستاوردی در یک خودروی کوچک شهری اهمیت بسیار زیادی داشت، مخصوصاً در آن مقطع زمانی.

برای فراهم شدن امکان نصب چهار صندلی در هاچبکی به ابعاد تویوتا آی کیو، مهندسان کمپانی چند راهکار هوشمندانه در پیش گرفتند. با تصمیم آنها باک سوخت به صورت تخت در زیر کف خودرو نصب شد تا فضای عمودی آزاد شود. سیستم فرمان هم از نوع خروجی مرکزی طراحی شد تا میزان فضای مورد نیاز کاهش یابد. در کنار این‌ها، طراحان داشبورد را به شکل نامتقارن طراحی کردند تا فضای پای سرنشین جلو افزایش پیدا کند. نتیجه این تصمیمات، کابینی بود که نسبت به ابعاد خارجی خودرو، بسیار جادار به نظر می‌رسید.
 
تولد ایده‌ای متفاوت در نیس فرانسه
پیش از آغاز طراحی iQ، تویوتا به دنبال تعریف جدیدی از حمل و نقل شهری بود. این خودروساز ژاپنی می‌خواست اتومبیلی روانه بازار کند که کاملاً متفاوت باشد و توان مهندسی کمپانی را به رخ رقبا بکشد.
 
اواسط دهه ۲۰۰۰، پروژه آی کیو در مرکز طراحی و توسعه اروپایی تویوتا در شهر نیس فرانسه آغاز شد. هدف، خلق خودرویی شهری، کم‌مصرف و در عین حال ایمن بود که بتواند در شهرهای متراکم جهان عملکرد مطلوبی ارائه دهد.

رونمایی کانسپت تویوتا آی کیو در فرانکفورت ۲۰۰۷
پس از حدود دو سال توسعه، نمونه اولیه تویوتا iQ آماده شد. نسخه مفهومی این هاچبک جذاب در نمایشگاه خودروی فرانکفورت ۲۰۰۷ در معرض دید عموم قرار گرفت. تویوتا با معرفی این مفهومی سر و صدای زیادی برپا کرد، طوری که بازخورد تقریباً تمامی رسانه‌ها و کارشناسان به آن بسیار مثبت بود. برای مثال، نشریه تاپ گیر (Top Gear) انگلستان، این خودرو را ترکیبی از لوکس‌ گرایی در قالبی کوچک توصیف کرده بود.

طراحی خارجی با خطوط بدنه تیز و چراغ‌های جلوی تهاجمی، بسیاری را شیفته کانسپت تویوتا آی کیو کرد. شمار زیادی از علاقه‌مندان و نشریات معتقد بودند این هاچبک می‌تواند آینده خودروهای شهری را تغییر دهد.

از رویا تا واقعیت؛ ناامیدی در مدل تولید انبوه
اما یک سال بعد و زمانی که نسخه خیابانی تویوتا iQ معرفی شد، طرفداران نسخه مفهومی در شوک فرو رفتند. تویوتا تصمیم گرفته بود برای کنترل هزینه‌ها، بخشی از جذابیت‌های ظاهری را فدا کند. در نتیجه، نسخه خیابانی آی کیو چهره‌ای به مراتب ساده‌تر داشت. در این بین، خوشبختانه بیشتر راهکارهای مهندسی مربوط به فضاسازی حفظ شده بودند. فروش این هاچبک مدرن در بازار ژاپن از نوامبر ۲۰۰۸ کلید خورد. اروپا نیز از ژانویه سال بعد میزبان این خودرو شد.

عرضه در آمریکا با برند سایون
برای بازار آمریکا، استراتژی متفاوتی در پیش گرفته شد. تویوتا برند سایون (Scion) را برای جذب مشتریان جوانِ این کشور پایه‌گذاری کرده بود. به همین دلیل تصمیم بر آن شد آی کیو تحت برند سایون عرضه شود. نمایشگاه‌های این برند که اکنون به تاریخ پیوسته، از پایان سال ۲۰۱۲ عرضه هاچبک iQ را آغاز کردند. طراحی جمع و جور این خودرو، برای زندگی شهری و پارکینگ‌های آپارتمانی بسیار مناسب به نظر می‌رسید.

سازه مستحکم و ۹ ایربگ برای هاچبک کوچک ژاپنی
اولین واکنش بسیاری از مشتریان در مواجه با تویوتا آی کیو این بود که چنین خودروی کوچکی چگونه می‌تواند ایمن باشد. طول این هاچبک کمی بیشتر از ۳ متر بود و این موضوع نگرانی‌هایی در رابطه با ایمنی ایجاد می‌کرد.

تویوتا برای جلب اعتماد بازار، تمرکز ویژه‌ای روی ایمنی iQ داشت. این خودرو به صورت استاندارد از ۹ ایربگ بهره می‌برد. به همین خاطر، در صورت وقوع تصادف سرنشینان با انبوهی از حباب‌ها حفاظت می‌شدند. یکی از این ایربگ‌ها، ایربگ پرده‌ای عقب جدید بود که وظیفه داشت از سرنشینان این ردیف در تصادفات از پشت محافظت کند. سازه اصلی خودرو نیز به یک قفس ایمنی بسیار مستحکم شبیه بود. تویوتا تأکید داشت این سازه در برابر برخورد با یک خودروی سایز معمولی، مقاومت بالایی از خود نشان می‌دهد. عملکرد قابل قبول در تست تصادف موسسه معتبر IIHS مهر تأییدی بود بر این ادعای تویوتا.

رسوایی برای تویوتا
با این حال، چند سال بعد گزارش‌هایی ضد و نقیضی درباره فرایند تست تصادف و ایمنی آی کیو منتشر شد. در این گزارش‌ها، ادعا شده بود تویوتا به همراه برند زیرمجموعه دایهاتسو، در برخی مراحل از روش‌های غیرمجاز استفاده کرده‌اند. با وجود این، ژاپنی‌ها تأکید می‌کردند که iQ همچنان استانداردهای ایمنی بازارهای مقصد را رعایت می‌کند.

مشخصات فنی تویوتا آی کیو ؛ خودرویی کوچک با پیشرانه‌های کوچک
به دلیل ابعاد محدود محفظه موتور، پیشرانه‌ های تویوتا iQ نیز کوچک انتخاب شده بودند. این هاچبک ژاپنی در اکثر بازارها با دو پیشرانه بنزینی تنفس طبیعی به فروش می‌رسید. این پیشرانه‌ ها عبارت بودند از موتور یک لیتری سه سیلندر خطی با کد 1KR-FE و موتور ۱.۳ لیتری چهار سیلندر خطی با کد 1NR-FE.

در بازار آمریکا آی کیو تنها با موتور ۱.۳ لیتری در دسترس مشتریان قرار گرفت. این خودرو با موتور دیزلی نیز قابل انتخاب بود که البته فقط در ژاپن و اروپا عرضه شد. همچنین نسخه‌ای تولید محدود با موتور ۱.۳ لیتری مجهز به سوپرشارژر هم توسعه پیدا کرد. از این نسخه فقط و فقط ۱۰۰ دستگاه راهی بازار شد.

گیربکسی که پاشنه آشیل تویوتا iQ در آمریکا شد
هاچبک فراتر از زمان تویوتا در آمریکا فقط با گیربکس CVT به فروش رسید. این اقدام به اعتبار خودرو لطمه زد. شاید بدانید گیربکس‌های CVT برای عملکرد مناسب به گشتاور قابل توجه در دورهای پایین نیاز دارند. آی کیو چنین گشتاوری را در اختیار نداشت و نمی‌توانست تجربه جذابی را فراهم کند. حس رانندگی با این خودرو در یک کلام وحشتناک بود، زیرا ضمن حرکت یکنواخت و فاقد هیجان، صدای آزاردهنده زیادی به کابین نفوذ می‌کرد. در مقابل، نسخه مجهز به گیربکس دستی که در سایر بازارها فروخته می‌شد، عملکرد بهتری ارائه می‌داد.

سقوط فروش؛ نوآوری ضامن موفقیت در بازار نیست
با وجود مهندسی بالا و بهره‌مندی از ایربگ‌های متعدد، فروش iQ مطابق انتظار پیش نرفت. در سال نخست عرضه، بیش از ۴۴,۰۰۰ دستگاه از این هاچبک ژاپنی فروخته شد. اما روند فروش به سرعت نزولی شد؛ طوری که تا سال ۲۰۱۴، فروش جهانی به ۵,۴۶۲ دستگاه رسید. نسخه سایون نیز از فروش ۸,۰۷۹ دستگاه در سال ۲۰۱۲ به ۲,۰۴۰ دستگاه در سال ۲۰۱۴ سقوط کرد.

چرا تویوتا iQ در بازار آمریکا شکست خورد؟
آیا تویوتا آی کیو خودروی بدی بود؟ اگر گیربکس CVT را نادیده بگیریم، باید گفت خیر. ساخت خودرویی با این ابعاد و سطح مهندسی، واقعاً یک دستاورد بزرگ به شمار می‌رفت. اما اعتماد به نفس کاذب تویوتا در استفاده از برچسب قیمت ۱۵,۶۶۵ دلاری برای یک هاچبک ریزجثه هم اشتباه بزرگی بود که کمپانی ژاپنی مرتکب شد. در همان زمان، مشتریان می‌توانستند با پرداخت ۱۴,۸۴۵ دلار، تویوتا یاریس هاچبک را خریداری کنند. این خودرو قدرت بیشتر و بدنه متعارف‌تری داشت و امتحان خود را بارها پس داده بود. همین موضوع سبب می‌شد خیلی از مشتریان از خود بپرسند آیا پرداخت مبلغی بیشتر برای مدلی که بیشتر از لحاظ مهندسی فضا و بسته‌بندی سرآمد است، تصمیمی منطقی به حساب می‌آید. پاسخ روشن بود.

با نبود مشتری به اندازه کافی، سرانجام تویوتا در سال ۲۰۱۵ تصمیم گرفت تولید iQ را متوقف کند. این پروژه‌ اگرچه سرشار از نوآوری مهندسی بود، ولی به دلیل شکست در فروش از خط تولید کنار رفت.

امروزه قیمت یک تویوتا آی کیو کارکرده در بازار خودروهای دست دوم بین ۸,۰۰۰ تا ۱۰,۰۰۰ دلار متغیر است. این بازه قیمتی برای افراد شهرنشینی که پارکینگ اختصاصی ندارند و مدل‌های بنزینی را به مدل‌های برقی ترجیح می‌دهند، می‌تواند جذابیت داشته باشد.

توسعه استون مارتین سیگنت بر مبنای تویوتا آی کیو
در سال ۲۰۱۱ استون مارتین برای رعایت مقررات مربوط به میانگین آلایندگی سبد محصولات، تصمیم عجیبی گرفت. این شرکت انگلیسی مدل سیگنت (Cygnet) را بر مبنای تویوتا آی کیو توسعه داد. سیگنت ابتدا فقط در بازار بریتانیا و سپس در دیگر کشورهای اروپایی عرضه شد. فروش این خودرو محدود به شرایط خاصی نبود، اما انتظار می‌رفت مالکان محصولات قبلی استون مارتین مشتریان اصلی سیگنت باشند. مدیران برند لوکس انگلیسی معتقد بودند این خودرو به اتومبیل دوم مالکان محصولات قبلی کمپانی برای ترددهای شهری تبدیل خواهد شد. گذشت زمان ثابت کرد این گمانه‌زنی درست نیست و آنها به چنین مدلی علاقه یا نیاز ندارند.

نکته تأمل برانگیز اینکه استون مارتین سیگنت قیمتی برابر با ۳۰ هزار پوند داشت، یعنی تقریباً سه برابر تویوتا iQ! عجیب‌تر اینکه مدیرعامل وقت برند لوکس انگلیسی پیش‌بینی کرده بود سالانه ۴ هزار دستگاه از این هاچبک دو رگه فروخته خواهد شد. استون مارتین در شرایطی چنان رقم گزافی را برای سیگنت طلب می‌کرد که با وجود تغییرات ظاهری و داخلی، سایر مشخصات فنی این خودرو با آی کیو مشترک بود. در زیر پوسته این خودرو همان موتور ۱.۳ لیتری چهار سیلندر قرار داشت. این موتور ۹۷ اسب بخار قدرت تولید می‌کرد و مصرف سوخت ترکیبی آن در هر ۱۰۰ کیلومتر با ۳.۹۹ لیتر برابر بود.

در سپتامبر ۲۰۱۳ و پس از تقریباً دو سال، سیگنت از خطوط تولید استون مارتین خداحافظی کرد. دلیل این امر، فروش بسیار پایین و فاجعه‌بار آن بود. از این خودرو تنها ۱۵۰ دستگاه در بریتانیا و کمتر از ۶۰۰ دستگاه در سراسر اروپا به فروش رسید.

در ژوئن ۲۰۱۸، استون مارتین نسخه منحصربفردی از سیگنت را با پیشرانه ۴.۷ لیتری V8 معرفی کرد! این نسخه برای یک مشتری خاص ساخته شده بود و پیشرانه حجیم آن ۴۳۰ اسب بخار قدرت داشت. در این نسخه از گیربکس، سیستم تعلیق، ترمزها و رینگ‌های استون مارتین ونتیج S استفاده شده بود.

وقتی مهندسی پیشرفته قربانی بازاریابی و قیمت بالا می‌شود
داستان تویوتا آی کیو یادآور یک درس مهم در صنعت خودرو است و آن اینکه بهترین محصول مهندسی، همیشه بهترین محصول بازار نیست. این خودرو در دو بخش بسیار مهم و راهبردی شکست خورد. نخست، استفاده از گیربکس CVT که لذت رانندگی را در iQ از بین برد. دوم، اشتباه در قیمت‌گذاری؛ جایی که این خودرو از برادر بزرگ‌تر و محبوب خود یعنی یاریس گران‌تر بود.

شکست همزمان تویوتا آی کیو و دوقلوی انگیسی آن (استون مارتین سیگنت) ثابت می‌کند مشتریان حاضر نیستند «پول بیشتر برای ماشین کمتر» پرداخت کنند، حتی با وجود خلاقیت‌های متعدد و ویژگی‌های فراتر از زمان.

سوالات متداول (FAQ) درباره هاچبک نوآورانه تویوتا آی کیو
چرا تویوتا آی کیو با وجود نوآوری‌های زیاد در بازار شکست خورد؟
قیمت بالا اصلی‌ترین دلیل شکست این خودرو بود. این هاچبک ریزجثه قیمت بیشتری نسبت به مدل بزرگتر یاریس داشت. همچنین عملکرد ضعیف گیربکس CVT در بازار آمریکا به اعتبار آن لطمه زد.

وضعیت ایمنی تویوتا iQ در تصادفات چگونه بود؟
تویوتا iQ در حالت استاندارد دارای ۹ ایربگ بود و از سازه مستحکمی سود می‌برد. امتیازات کسب شده از موسسه IIHS ایمنی بالای آن را تایید می‌کند.

تفاوت اصلی استون مارتین سیگنت با تویوتا iQ چیست؟
سیگنت نسخه لوکس تویوتا آی کیو با برند استون مارتین محسوب می‌شد. مشخصات فنی هر دو خودرو کاملاً یکسان بود، اما سیگنت کابین با کیفیت‌تری داشت و با قیمتی سه برابر فروخته می‌شد.