فروچاله در مسیر تونل متروی اسلامشهر؛ حادثه سطحی یا زنگ خطر زیرزمینی؟

ایرنا/ ایجاد دوباره فروچاله‌ در مسیر تونل متروی در حال حفاری اسلامشهر نگرانی هایی درباره ایمنی پروژه برای ساکنان ایجاد و تحقیق و بررسی برای جلوگیری از این گونه حوادث را الزامی کرده است.

فروچاله، گودال یا حفره‌ای است که به‌صورت ناگهانی یا تدریجی در سطح زمین ایجاد می‌شود، وقتی لایه‌های زیرین خاک یا سنگ به‌دلیل فرسایش یا خالی‌شدن فرو می‌ریزند.
بلوار بسیج مستضعفین اسلامشهر، زیر گذر حدفاصل خیابان آیت الله کاشانی و خیابان شهید مطهری، در مسیر تونل متروی در حال حفاری اسلامشهر پرترددترین مسیر این شهر است که چند روزی است با چالشی به نام فروچاله مواجه شده است.
این فروچاله در بخش گاردریل میانه زیرگذر با عمق حدود ۲ متر و طول تقریبی ۴ متر ایجاد شده و علیرغم اینکه بر اثر آن آسیبی به اشخاص، خوردوها و یا تاسیسات شهری وارد نشده است، اما ترافیک شدیدی در این محدوده ایجاد کرده است.
هرچند اقدامات اولیه شامل پرکردن سطحی حفره و ایمن‌سازی محدوده با حضور مسئولان مربوطه و عوامل شهرداری انجام شده اما با توجه به اینکه چندی پیش نیز در همین مسیر این اتفاق در محدوده دیگری رخ داد، تکرار چنین پدیده ای در مسیر عبور تونل مترو، این پرسش را ایجاد کرده که آیا ایمنی این مسیر زیرزمینی تضمین‌شده است؟ و چگونه باید از این گونه حوادث جلوگیری کرد؟
صمد اعلایی، معاون عمرانی شهرداری اسلامشهر با اشاره به چالش فرونشت ایجاد شده در گفت‌وگو با ایرنا اظهار داشت: این حادثه خسارت خاصی به دنبال نداشته و بررسی‌های فنی نشان می‌دهد هیچ‌گونه مشکلی در این بخش ایجاد نشده است. همچنین این حادثه هیچ‌گونه خسارت جانی برای عابران یا وسایل نقلیه به همراه نداشته است.
وی تصریح کرد: عوامل اجرایی شهرداری بلافاصله پس از وقوع حادثه در محل حاضر شده و عملیات ترمیم و ایمن‌سازی با جدیت در حال انجام است. در حال حاضر تردد وسایل نقلیه در این محور بدون مشکل جریان دارد.
رضا قاسمی رئیس سازمان مدیریت حمل و نقل ریلی شهرداری اسلامشهر نیز در گفت وگو با ایرنا گفت: این نشست مربوط به قنات متروکه و قدیمی بود و تونل مترو از نظر ارتفاعی مترو ۱۰ متر پایین تر است و آسیبی به دیواره مترو وارد نشده است.
وی در خصوص علت ایجاد این حفره افزود: مسیر قنات متروکه بصورت حفره در راستای این بلوار وجود دارد که بر اثر بالا بودن سطح آب و تردد این اتفاق رقم خورده و دستگاه حفاری مترو یا TBM از آن محدوده عبور کرده است.
با وجود این توضیح، برخی کارشناسان معتقدند تداخل مسیر تونل‌های سطحی با قنوات قدیمی در مناطقی نظیر اسلامشهر، نیازمند بررسی دقیق‌تر ژئوتکنیکی پیش از حفاری بوده است.
داود بیات سرمدی کارشناس شهری و فعال محیط زیست نیز با اشاره به مسیر حرکت ثقلی آب‌های شمال به جنوب اسلامشهر گفت: پیش از اجرای زیرگذر، آب‌های سطحی این محدوده از خیابان ۲۰ متری امام خمینی(ره) تا محدوده شهید مطهری هدایت و در اراضی جنوبی جاده ساوه تخلیه و به‌طور طبیعی جذب زمین می‌شد.
وی افزود: اجرای زیرگذر، این مسیر طبیعی را قطع کرد و در نتیجه، حجم قابل توجهی از آب‌های سطحی و حتی فاضلاب‌های غیرمجاز وارد کانال‌های جمع‌آوری شد که این موضوع به مرور باعث شکستگی خاک شد.
بیات سرمدی با اشاره به شناسایی یک قنات قدیمی در زمان حفاری اظهار کرد: بخشی از این آب‌ها به داخل قنات هدایت شد، اما عبور مستمر آب در این مسیر، ذرات خاک را با خود جابه‌جا کرده و به ایجاد فضای خالی در زیر سطح زمین انجامیده است.
این کارشناس همچنین عبور تونل مترو از عمقی حدود ۱۴ تا ۱۵ متر پایین‌تر از کف زیرگذر را یکی دیگر از عوامل مؤثر دانست و گفت: عبور تونل و جابه‌جایی خاک در این تراز، در کنار شستگی ناشی از آب، منجر به بروز نشست زمین در این محدوده شده است.
وی با بیان اینکه بخش‌هایی از اسلامشهر دارای لایه‌های رسی متراکم و نفوذناپذیر هستند، تصریح کرد: این نوع خاک مانع نفوذ طبیعی آب به لایه‌های زیرین می‌شود و تجمع آب روی این لایه‌ها، ناپایداری زمین را تشدید می‌کند.
بیات سرمدی برداشت بی‌رویه از سفره‌های آب زیرزمینی را از عوامل کلان فرونشست در سطح استان تهران دانست و تأکید کرد: این مسئله نیازمند بررسی و مدیریت جدی در سطح ملی است.
در یک نگاه، پروژه‌ مترو اسلامشهر از سال ۱۳۹۸ آغاز شد و فاز نخست آن از ایستگاه آزادگان در خط ۳ مترو تهران تا ایستگاه میدان نماز در اسلامشهر ادامه دارد که در حال حاضر در مرحله ریل گذاری است؛ فاز دوم طرح، از ایستگاه میدان نماز تا محدوده خیابان مهدیه را شامل می‌شود.
طبق پیش بینی ها فاز اول این خط در سال ۱۴۰۶ آماده بهره برداری می شود و حداقل ۵۰ درصد سفرهای تهران به اسلامشهر و برعکس، جذب سیستم حمل و نقل ریلی شده و فاصله زمانی سفر بین این دو شهر به ۱۰ دقیقه کاهش می یابد.
با وجود اختلاف نظر کارشناسان در مورد ایجاد مترو در این مسیر و تامین ایجاد آن از درآمد شهری که تبعات جبران ناپذیری برای اسلامشهر داشت، پیش بینی می شود این امر تاثیرات ترافیکی و زیست‌محیطی پررنگی در روند تردد مسافران بین تهران و اسلامشهر خواهد داشت.
اگر چه این حادثه‌ خسارت جانی یا مالی نداشته اما تکرار چنین رخدادهایی زنگ هشداری است برای پروژه‌های زیرزمینی در مناطقی با بافت آبرفتی و قنوات قدیمی.
شفافیت، پایش مداوم خاک و گفت‌وگوی مستقیم میان مسئولان و کارشناسان و شفافیت با مردم می‌تواند تضمینی برای آرامش برای شهروندانی باشد که هر روز از همین مسیر عبور می‌کنند.