خیز امریکا برای شکستن محور «کاراکاس-هاوانا»

اعتماد/متن پیش رو در اعتماد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

حدیث روشنی|  براساس ادعاها و اظهارات منابعی در درون صنعت نفت ونزوئلا، نفتکش توقیف ‌شده توسط ایالات‌متحده در سواحل این کشور در هفته جاری بخشی از تلاش دولت ونزوئلا برای حمایت نفتی از کوبا بوده است. به ادعای این منابع، این نفتکش که «اسکیپر» نام دارد، طبق داده‌های داخلی شرکت دولتی نفت ونزوئلا در تاریخ ۴ دسامبر بنادر این کشور را ترک کرده و نزدیک به دو میلیون بشکه نفت خام سنگین این کشور را حمل می‌کرد. براساس این داده‌ها، مقصد این کشتی بندر «ماتانزاس» در کوبا ثبت شده بود. دو روز پس از حرکت، نفتکش «اسکیپر» بخش کوچکی از محموله خود یعنی حدود ۵۰ هزار بشکه را به کشتی دیگری به نام «نپتون 6» منتقل کرد؛ کشتی‌ای که بنا بر داده‌های شرکت ردیابی کشتیرانی کلپر، سپس به سمت شمال و به مقصد کوبا حرکت کرد. پس از این انتقال، نفتکش «اسکیپر» مسیر خود را به سمت شرق و به سوی آسیا تغییر داد و بنا بر اظهارات یک مقام امریکایی مطلع از این پرونده، بخش عمده محموله نفتی همچنان دراختیار این کشتی باقی مانده است. پیش‌تر نیز نیکلاس مادورو، رییس‌جمهور ونزوئلا و پیش از او هوگو چاوز، طی دهه‌ها، نفت را با قیمت‌های به ‌شدت یارانه‌ای به کوبا ارسال کرده‌اند؛ اقدامی که به عنوان یک منبع حیاتی و کم‌هزینه، نقش مهمی در تامین انرژی این جزیره فقیرنشین ایفا کرده است. در مقابل، دولت کوبا طی سال‌های گذشته ده‌ها هزار پزشک، مربی ورزشی و به‌ویژه در سال‌های اخیر نیروهای امنیتی را در قالب ماموریت‌هایی به ونزوئلا اعزام کرده است. به گزارش نشریه نیویورک تایمز، این مبادله در مقطع کنونی اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است، چراکه مادورو برای حفاظت از خود در برابر افزایش حضور و آرایش نظامی ایالات‌متحده در منطقه کاراییب، به‌ طور فزاینده‌ای به محافظان شخصی و نیروهای ضدجاسوسی کوبایی تکیه کرده است. با این حال، براساس اسناد شرکت دولتی نفت ونزوئلا و داده‌های ردیابی نفتکش‌ها، در سال‌های اخیر تنها بخش کوچکی از نفت ونزوئلا که برای کوبا اختصاص داده شده، عملا به این جزیره رسیده است.  به گفته چندین منبع نزدیک به دولت ونزوئلا، بخش عمده نفتی که برای کوبا درنظر گرفته می‌شود، در عمل به چین فروخته شده و درآمد حاصل از آن، ارز خارجی موردنیاز دولت کوبا را تامین کرده است؛ ارزی که هاوانا به‌ شدت به آن نیاز دارد. 

«اسکیپر» و مسیر پرماجرای نفت به کوبا و چین
براساس داده‌های شرکت دولتی نفت ونزوئلا و اظهارات منابع نزدیک به دولت این کشور، مدیریت اصلی جریان انتقال نفت میان کوبا و ونزوئلا برعهده یک تاجر پانامایی به نام «رامون کارِتِرو» است؛ فردی که طی سال‌های اخیر به یکی از بزرگ‌ترین معامله‌گران نفت ونزوئلا تبدیل شده است. همزمان وزارت خزانه‌داری ایالات‌متحده روز پنجشنبه تحریم‌هایی را علیه «کارِتِرو» اعمال کرد و دلیل آن را تسهیل ارسال محموله‌های فرآورده‌های نفتی به نمایندگی از دولت ونزوئلا اعلام کرد. «کارِتِرو» از طریق نماینده حقوقی خود از اظهارنظر درباره این تصمیم خودداری کرده و به پرسش‌های تفصیلی مطرح‌ شده برای این گزارش نیز پاسخی نداده است. براساس اسناد شرکت دولتی نفت ونزوئلا، نفتکش توقیف‌ شده «اسکیپر» حامل نفتی بوده که به ‌صورت مشترک توسط «کوبامتالسِ» شرکت دولتی بازرگانی نفت متعلق به کوبا و یک شرکت بازرگانی نفت مرتبط با «رامون کارِتِرو» قرارداد آن منعقد شده بود. در مجموع، اسناد نشان می‌دهد که شرکت‌های بازرگانی وابسته به «کارِتِرو» در سال جاری مسوول حدود یک‌چهارم از نفت تخصیص‌یافته شرکت دولتی نفت ونزوئلا برای صادرات بوده‌اند. براساس اسناد شرکت دولتی نفت ونزوئلا شرکت «کوبامتالِس» همچنین از ابتدای سال جاری میلادی تاکنون قرارداد خرید حدود ۶۵ هزار بشکه در روز نفت ونزوئلا را به دست آورده است؛ رقمی که ۲۹درصد افزایش نسبت به سال ۲۰۲۴ و هفت برابر افزایش نسبت به سال ۲۰۲۳ را نشان می‌دهد. وزارت خزانه‌داری ایالات‌متحده در سال ۲۰۱۹ به دلیل خرید نفت ونزوئلا، کوبامتالس را تحت تحریم قرار داد؛ اقدامی که بخشی از تقابل دولت اول دونالد ترامپ با دولت نیکلاس مادورو به شمار می‌رفت. 
گفتنی است نفتی که از ونزوئلا به کوبا می‌رسد، برای تولید برق و تامین سوخت هواپیماها و ماشین‌آلات مورد استفاده قرار می‌گیرد، اما این میزان برای جلوگیری از قطعی‌های گسترده برق که در سایه بحران فراگیر اقتصادی، این جزیره را گرفتار کرده، کافی نیست. در هر حال مسیر برنامه‌ریزی‌شده نفتکش اسکیپر به‌خوبی نشان می‌دهد که کوبا در عمل چگونه از تجارت نفت ونزوئلا منتفع می‌شود. «کوبامتالس» نیز به عنوان شرکت دولتی، مقصد این کشتی را کوبا ثبت کرده بود؛ امری که نشان می‌داد تمام ۱.۱ میلیون بشکه نفت تخصیص ‌یافته به این شرکت قرار بوده به این جزیره ارسال شود.
 با این حال، به گفته یکی از منابع نزدیک به شرکت دولتی نفت ونزوئلا، این نفتکش درنهایت پس از تخلیه تنها بخش کوچکی از محموله خود به کشتی «نپتون ۶» و ارسال آن به سمت کوبا، مسیرش را به سوی چین تغییر داد. سپس روز چهارشنبه، درحالی که «اسکیپر» در آب‌های بین‌المللی میان جزایر گرنادا و‌ترینیداد به سمت شرق در حرکت بود، در کمین نیروهای ایالات‌متحده گرفتار شد. 

از ترامپ تا روبیو؛ آغاز کارزار علیه ونزوئلا
نیویورک تایمز باانتشار گزارشی در رابطه با تشدید تنش‌ها میان کاراکاس و واشنگتن آورده است: دولت دونالد ترامپ و مخالفان دولت ونزوئلا طی سال‌های گذشته همواره دولت نیکلاس مادورو را به عنوان کانون حضور و فعالیت دشمنان ایالات‌متحده معرفی کرده‌اند و توقیف نمایشی و کم‌سابقه نفتکش «اسکیپر» در روز چهارشنبه نیز به نظر می‌رسد به همان اندازه که با هدف قطع دسترسی مادورو به منابع مالی انجام شده، در پی تضعیف شبکه ائتلاف‌ها و پیوندهای خارجی او بوده است. ‌«فردی نانیس» وزیر ارتباطات ونزوئلا، بازداشت این نفتکش را تازه‌ترین نمونه از آنچه دزدی دریایی، آدم‌ربایی، سرقت اموال خصوصی و اعدام‌های فراقضایی در آب‌های بین‌المللی ازسوی واشنگتن خواند، توصیف کرد. این درحالی است که سوابق تردد نفتکش اسکیپر نشان می‌دهد که این کشتی بخشی از یک شبکه گسترده و در عین حال غیررسمی است که صنایع انرژی ونزوئلا، کوبا و روسیه را به یکدیگر متصل می‌کند؛ سه کشوری که همگی به درجات مختلف، تحت تحریم‌های ایالات‌متحده قرار گرفته‌اند. به گفته یکی از مقام‌های امریکایی، بیشتر خدمه حدودا ۳۰ نفره اسکیپر، تبعه روسیه بوده‌اند. از طرفی روسیه نیز یکی از تامین‌کنندگان اصلی نفتا برای ونزوئلا است؛ نفتا فرآورده‌ سبک نفتی است که ونزوئلا از آن برای رقیق‌سازی نفت خام سنگین و لجن‌مانند خود استفاده می‌کند تا امکان صادرات آن فراهم شود. شرکت دولتی نفت روسیه، روس‌نفت، روزانه نزدیک به ۱۰۰ هزار بشکه نفت خام در ونزوئلا تولید می‌کند و در سال‌های گذشته نیز نقشی کلیدی در صادرات نفت ونزوئلا به چین ایفا کرده است. 
به گفته کارشناسان، اما پیوندهای انرژی میان این کشورها کمتر ناشی از همسویی ایدئولوژیک یا دشمنی مشترک با امریکا بوده و بیش از هر چیز بر پایه ضرورت‌ها و فرصت‌های تجاری شکل گرفته است. آنها در طول زمان از یکدیگر آموخته‌اند چگونه تحریم‌ها را دور بزنند و جریان درآمدهای نفتی را حفظ کنند. برای نمونه، توانایی روسیه در ایجاد ناوگان در سایه از نفتکش‌ها و یافتن بازارهای جدید برای فروش نفت با هدف تامین مالی جنگ اوکراین تا حدی ریشه در تجربه معامله‌گران نفتی این کشور در جابه‌جایی نفت تحریم‌شده ونزوئلا در جریان رویارویی دولت نخست دونالد ترامپ با دولت مادورو در سال ۲۰۱۹ دارد. 

روبیو و رویای تضعیف‌کوبا از مسیر ونزوئلا
در ادامه گزارش نیویورک تایمز با اشاره به کوبا به عنوان یکی از بزرگ‌ترین حامیان ضدامریکایی ونزوئلا آمده است: در شرایط کنونی یکی از کشورهای متاثر از تحولات اخیر ونزوئلا کوبا است. کشوری که به ادعای مقام‌های دولت امریکا باعث شده است شورش‌ها در ونزوئلا، تا حدی به دلیل حمایت‌های هاوانا از مادورو ناکام بماند. این شکست نه‌تنها رییس‌جمهور و نزدیک‌ترین مشاورانش را ناامید کرد، بلکه مارکو روبیو، وزیر امور خارجه کنونی و سناتور پیشین فلوریدا که از محرک‌های اصلی تلاش برای برکناری رهبر ونزوئلا بود را هم مأیوس ساخت!  روبیو که اکنون وزیر خارجه دولت ترامپ و همزمان مشاور امنیت ملی موقت اوست، به یکی از معماران اصلی کارزار تشدید فشارهای نظامی علیه ونزوئلا تبدیل شده است. هر چند کنار زدن مادورو یکی از اهداف فوری سیاست امریکا به نظر می‌رسد، تحقق آن می‌تواند به برآورده شدن رویایی دیرینه برای روبیو نیز کمک کند و آن وارد کردن ضربه‌ای تعیین‌کننده به کوبا است. 
«خوان گونزالس» دستیار ارشد کاخ سفید در امور نیمکره غربی در دولت جو بایدن در این باره می‌گوید: «نظریه تغییر در ونزوئلا بر قطع کامل حمایت‌های کوبا از کاراکاس استوار است؛ براساس این رویکرد، اگر ونزوئلا از دست برود، کوبا هم به دنبال آن سقوط خواهد کرد.»
 گفتنی است مارکو روبیو در عرصه عمومی نیز به‌ طور تلویحی به این ایده اشاره کرده و اوایل سال ۲۰۱۹ در گفت‌وگویی مدعی شد که تضعیف کوبا می‌تواند محصول جانبی خوشایند تغییر حکومت در ونزوئلا باشد، حتی اگر دلیل محوری برای کنار زدن مادورو محسوب نشود. این درحالی است که به گفته یکی از دستیاران پیشین سنا همراه روبیو در محافل غیرعلنی، او صریح‌تر سخن گفته و دایما با مقام‌های امریکایی و دیپلمات‌های خارجی درباره حمایت مادورو از هاوانا صحبت می‌کرد. 
گفتنی است در سال ۲۰۱۹، مارکو روبیو و شماری از مشاوران دونالد ترامپ از تلاش نافرجام برای کنار زدن نیکلاس مادورو در ماه آوریل همان سال، به آنچه خود «درسی مهم» می‌دانستند، رسیدند.  به ادعای این مقامات بازیگر تعیین‌کننده در نجات مادورو، نه مردم ونزوئلا بودند و نه ژنرال‌هایش، بلکه کوبا بود. به گفته جان بولتون و دیگر مقام‌های پیشین دولت امریکا، دستگاه اطلاعاتی کوبا مادورو را از طرح براندازی باخبر کرده بود و عوامل کوبایی مستقر در داخل ونزوئلا نیز نقش فعالی در سرکوب آن ایفا کردند. بنا بر روایت مقام‌های دولت ترامپ در آن مقطع، کوبا حتی هواپیمایی را در حالت آماده‌باش قرار داده بود تا در صورت لزوم، مادورو را به سرعت از کشور خارج کرده و به هاوانا منتقل کند.

ونزوئلا و محاسبات واشنگتن درباره هاوانا
حال نیز برای مارکو روبیو و دیگر مقام‌های امریکایی ازجمله برخی چهره‌ها در دولت جو بایدن رویدادهای سال ۲۰۱۹ بار دیگر بر پیوندهای عمیق ونزوئلا و کوبا مهر تایید زد؛ پیوندی که رهبران چپ‌گرای این دو کشور، از زمان ریاست‌جمهوری دوایت آیزنهاور تاکنون، همواره به مانعی جدی در برابر روسای‌جمهور ایالات‌متحده تبدیل کرده‌اند. کوبا به دلایلی متعدد، جایگاهی فراتر از اندازه واقعی خود در محاسبات سیاست‌گذاران واشنگتن داشته است؛ ازجمله نزدیکی جغرافیایی به جنوبی‌ترین نقطه فلوریدا، ایدئولوژی کمونیستی، بار تاریخی بحران موشکی ۱۹۶۲ و از همه مهم‌تر، نفوذ سیاسی گسترده جامعه بزرگ کوبایی‌-‌امریکایی در جنوب فلوریدا. 
در این چارچوب نیز ونزوئلا و کوبا از یک شراکت اقتصادی، سیاسی و امنیتی برخوردارند؛ شراکتی که رهبران کوبا با حساسیت بالایی از آن محافظت می‌کنند، چراکه بیم آن دارند سقوط نیکلاس مادورو و احتمال جایگزینی او با رهبری مورد حمایت ایالات‌متحده، بقای خود آنان را نیز با تهدیدی جدی روبه‌رو کند. در ماه‌های اخیر، ارتش ایالات‌متحده نیروهای قابل‌توجهی را در نزدیکی ونزوئلا مستقر کرده است. 
این نیروها به حمله به قایق‌ها و کشتن سرنشینان آنها دست زده‌اند؛ اقداماتی که ترامپ و روبیو بدون ارایه شواهد، مدعی‌اند با هدف مقابله با قاچاق مواد‌مخدر انجام می‌شود. با این حال، بسیاری از کارشناسان حقوقی این حملات را غیرقانونی ارزیابی کرده‌اند. این تحرکات بخشی از کارزار فشار حداکثری علیه مادورو تلقی می‌شود؛ کارزاری که هدف آن یا وادار کردن رییس‌جمهور ونزوئلا به کناره‌گیری است یا برکناری اجباری او، آن‌هم بدون مجوز کنگره امریکا. به گفته یکی از مقام‌های دولت امریکا، دونالد ترامپ ماه گذشته در تماس تلفنی با رهبر ونزوئلا به مادورو پیشنهاد کرده است که قدرت را واگذار کند. چندی بعد، یعنی روز چهارشنبه، ترامپ اعلام کرد که ایالات‌متحده یک نفتکش حامل نفت ونزوئلا را توقیف کرده است. در‌حالی‌که ترامپ و مارکو روبیو فشارها علیه مادورو را بخشی از کارزار مقابله با قاچاق مواد‌مخدر از امریکای لاتین معرفی می‌کنند، چهره‌های تندرو ضدکوبا در واشنگتن این تحولات را فرصتی برای وارد کردن ضربه‌ای جدی به دولت هاوانا می‌دانند.  با این حال، برخی تحلیلگران این ارزیابی‌ها را خوش‌بینانه و آرزومندانه می‌دانند. دولت کوبا از زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، یعنی متحد اصلی‌اش در دوران جنگ سرد دهه‌ها انزوا را پشت سر گذاشته و همچنان از حمایت دو حامی قدرتمند، روسیه و چین برخوردار است. افزون بر این، کوبا امروز وابستگی کمتری به ونزوئلا نسبت به یک دهه پیش دارد. تحریم‌های امریکا علیه ونزوئلا و پیامدهای سنگین اقتصادی آن، مادورو را ناچار کرده است در سال‌های اخیر صادرات نفت به هاوانا را کاهش دهد. برای مارکو روبیو نیز دیدن فروپاشی دولت کوبا تحقق رویایی است که یک عمر با خود حمل کرده است.  ماریو و اوریالس پدر و مادر روبیو، سه سال پیش از پیروزی انقلاب کمونیستی فیدل کاسترو در سال ۱۹۵۹ از کوبا به فلوریدا مهاجرت کردند. روبیو که در مسیر سیاست‌ورزی جمهوری‌خواهان فلوریدا رشد کرد، به ‌تدریج خود را به عنوان دشمن سرسخت فیدل کاسترو و جانشینانش معرفی کرد. حال نیز در ایالتی مانند فلوریدا، با بیش از دو میلیون شهروند با تبار کوبایی و ونزوئلایی که بخش قابل‌توجهی از آنان رای‌دهندگان جمهوری‌خواه هستند، این همزمانی پیام و پیام‌رسان به ترکیبی قدرتمند بدل شد. زمانی که روبیو در سال ۲۰۱۵ نامزدی خود برای ریاست‌جمهوری را اعلام کرد، این کار را از برج آزادی در میامی انجام داد؛ مکانی نمادین که زمانی مرکز پذیرش پناهجویان کوبایی گریخته از حکومت کاسترو بود. 
«بنجامین جی. رودز» معاون پیشین مشاور امنیت ملی باراک اوباما، در این باره می‌گوید: «روبیو از دل سیاست ضدکوبایی میامی برآمده است.» 
رودز که مسوول مدیریت احیای نسبی روابط اقتصادی و دیپلماتیک امریکا و کوبا در دوران اوباما بود و در آن زمان با روبیو تعامل داشت، افزود: «او همواره رویای تغییر حاکمیت هاوانا داشته؛ این موضوع بخش محوری هویت سیاسی اوست.»
 به گفته رودز، «در میامی همواره این باور وجود داشته که اگر دومینوی ونزوئلا بیفتد، دومینوی کوبا هم به‌دنبال آن سقوط خواهد کرد.» از زمان پیوستن به دولت ترامپ، روبیو این رویکرد را به‌طور مستقیم دنبال کرده و تحریم‌های جدیدی علیه مقام‌ها، فعالیت‌ها و شرکت‌های وابسته به دولت کوبا اعمال کرده است. با این حال وزارت خارجه امریکا در پاسخ به پرسشی درباره دیدگاه‌های روبیو در قبال کوبا و ونزوئلا اعلام کرد که هر دو کشور برای کل نیمکره غربی بی‌ثبات‌کننده هستند و دولت ترامپ در چارچوب کارزار مبارزه با مواد‌مخدر تلاش می‌کند از امریکایی‌ها در برابر تهدیدی محافظت کند. در مقابل اما به نظر می‌رسد دونالد ترامپ شخصا درگیر سرنوشت کوبا نباشد، هر چند در ماه ژانویه بار دیگر برچسب حامی دولتی تروریسم را که پیش‌تر نیز اعمال شده بود، علیه کوبا تمدید کرد.
 ترامپ همچنین در جریان رقابت‌های انتخاباتی سال ۲۰۱۵، در ابتدا رویکرد باراک اوباما برای نزدیکی به هاوانا را قابل قبول توصیف کرده بود، اما بعدها موضعی سخت‌گیرانه‌تر و همسو با خط‌مشی غالب حزب جمهوری‌خواه اتخاذ کرد. او در سال ۲۰۱۹ و در جریان سخنرانی در میامی، خطاب به جمعی از مهاجران و مخالفان ونزوئلایی اعلام کرد: «هیچ چیز برای آینده کوبا بهتر از تولد دوباره آزادی و دموکراسی در ونزوئلا نخواهد بود.»