تغییر لحن ترامپ بر سر ایران

دنیای اقتصاد/ متن پیش رو در دنیای اقتصاد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

درحالی‌که عقربه‌های ساعت به سوی مذاکرات سرنوشت‌ساز روز سه‌شنبه در ژنو حرکت می‌کنند، سایه سنگین ناوگان دریایی ایالات متحده در منطقه و اظهارات اخیر رئیس‌جمهور آمریکا ماهیت این گفت‌وگوها را از یک تعامل دیپلماتیک به یک اولتیماتوم تغییر داده است. دونالد ترامپ که پیش‌تر با ادبیاتی معامله‌گرانه از امکان توافق سخن می‌گفت، طی روزهای اخیر با تعیین ضرب‌الاجل و اشاره مستقیم به گزینه‌های نظامی، لحن خود را تهاجمی کرده است.

مذاکرات در ژنو یا وین؟
همزمان با ادامه کشمکش‌ها بر سر برنامه هسته‌ای ایران و ادامه تنش‌زایی از سوی کاخ سفید، رسانه‌ها گزارش دادند که قرار است روز سه‌شنبه ۱۷ فوریه، ژنو میزبان دور جدید مذاکره میان تهران و واشنگتن باشد. در این رابطه، یک منبع آگاه روز جمعه ۱۳ فوریه به خبرگزاری رویترز گفت این گفت‌وگوها با حضور هیات‌های مختلف برگزار می‌شود. براساس این گزارش، هیات آمریکایی به ریاست استیو ویتکاف و جرد کوشنر، صبح سه‌شنبه با نمایندگان ایران دیدار خواهد کرد. نمایندگان عمان نیز در این نشست حضور دارند و نقش میانجی میان تهران و واشنگتن را بر عهده خواهند داشت. این درحالی‌است که راشا تودی به‌نقل از منابعی از وزارت خارجه ایران مدعی شد دور بعدی این مذاکرات در وین برگزار خواهد شد.

نمایندگان ایران و آمریکا پس از ماه‌ها تنش و پس از گسترش حضور نظامی ایالات متحده در خاورمیانه، بار دیگر یک دور گفت‌وگو را در مسقط برگزار کردند و درباره احتمال دستیابی به یک توافق مذاکره داشتند. با این حال، بعد از گذشت چند روز از آن مذاکرات، حالا بار دیگر تهدیدهای نظامی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در قبال ایران بالا گرفته است. فردریک کبیر، سومین و بزرگ‌ترین پادشاه پروس، نقل‌قولی مشهور دارد که براساس آن دیپلماسی بدون تسلیحات، مانند موسیقی بدون ساز است. از قرار معلوم، رئیس فعلی کاخ سفید اصرار بسیار دارد که به این جمله جامه عمل بپوشاند، چراکه پس از امیدواری به یافتن راه‌حلی مسالمت‌آمیز برای حل پرونده ایران طی هفته‌های اخیر، حال به نظر می‌رسد که رئیس‌جمهور آمریکا بار دیگر لحن خصمانه خود را علیه تهران از سر گرفته است. 

تغییر لحن ترامپ
رئیس‌جمهور آمریکا روز جمعه به وقت محلی در سخنانی در پایگاه ارتش ایالات متحده در فورت براگ در ایالت کارولینای شمالی گفت که رسیدن به توافق با ایران امری دشوار و سخت است. ترامپ با تکرار ادعاها و تهدیدهای خود علیه جمهوری اسلامی ایران گفت: «دوست دارم ببینم آیا می‌توانیم به توافق برسیم. آنها در رسیدن به توافق سختگیر بوده‌اند. فکر می‌کردم دفعه قبل به توافق می‌رسیم.»

 وی در جمع خبرنگاران پس از این سخنرانی نیز بار دیگر تهدیدهای خود را تکرار کرد و درحالی‌که در میانه مذاکرات به تجاوز اسرائیل علیه ایران در تابستان امسال پیوست، تهران را به عدم اقدام متهم کرد. ترامپ ادعا کرد: «از نظر تاریخی آنها چنین کاری نکرده‌اند.  باید بگویم که آنها می‌خواهند مذاکره کنند، اما تا اینجا زیاد حرف زده‌اند و اقدام عملی انجام نداده‌اند.» وی در پاسخ به سوالی درباره اینکه ایران چه اقدامی می‌تواند انجام دهد، بار دیگر بر خواسته‌های واشنگتن تاکید کرد و گفت: «توافقی را به ما بدهند که باید همان بار اول می‌دادند. اگر توافق مناسب را به ما بدهند، ما آن کار را نخواهیم کرد.»

به گزارش رویترز، واشنگتن می‌خواهد مذاکرات هسته‌ای با ایران موضوع موشک‌های بالستیک و متحدان منطقه‌ای ایران در سراسر منطقه را نیز در بر بگیرد. این در حالی است که سید عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران، بارها تاکید کرده که ایران هرگز از برنامه صلح‌آمیز هسته‌ای و غنی‌سازی چشم‌پوشی نخواهد کرد. عراقچی در تاریخ ۱۹ بهمن، طی نشستی خبری گفت که موضوعات دیگر از جمله برنامه موشکی یا سیاست منطقه‌ای و گروه‌های همسو با ایران در دستور کار مذاکرات «نبوده و نخواهد بود» و «مذاکرات فقط درباره پرونده هسته‌ای است و در همین چارچوب ادامه پیدا می‌کند».

تهدید بدون پشتوانه
تغییر لحن ترامپ در قبال ایران در حالی صورت می‌گیرد که بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی، طی روزهای اخیر بار دیگر به واشنگتن سفر و با ترامپ دیدار کرد. رئیس کاخ سفید طی این دیدار گفت که اصرار دارد مذاکرات با ایران ادامه یابد، اما هشدار داد که اگر توافق هسته‌ای حاصل نشود، ممکن است علیه تهران اقدام کند. از سوی دیگر، روزنامه نیویورک تایمز، به تاریخ ۱۳ فوریه، طی گزارشی عنوان کرد که رئیس‌جمهور آمریکا پس از آن رویکرد نرم‌خویانه‌تری در قبال ایران اتخاذ کرد که دریافت پنتاگون در موقعیتی نیست که بتواند سیاست‌های تهدیدآمیز وی را عملی کند. این گزارش نوشت: رویکرد ترامپ ماه گذشته میلادی در حالی دستخوش تغییر شد که دریافت حدود ۳۰ الی ۵۰هزار نیروی آمریکایی در سراسر خاورمیانه پراکنده هستند و سازوکار چندان مستحکمی برای حراست از آنها در قبال تهدید ایران وجود ندارد.

در همین رابطه، ولی نصر، استاد دانشگاه جان ‌هاپکینز، به نیویورک تایمز گفت: «ترامپ زمانی به گزینه تهدید علیه ایران روی آورد که اساسا ارتش آمریکا توانایی چندانی برای پیشبرد این تهدید نداشت. از سوی دیگر، تهدید به اقدام نظامی و بازگشت به گفتمان دیپلماتیک نوعی استراتژی خرید زمان تلقی می‌شود و این امر به واشنگتن امکان داد موقعیت‌های نظامی خود در منطقه را تقویت کند.» این در حالی است که چندین مقام ارشد کاخ سفید به نیویورک تایمز گفته‌اند که ترامپ هنوز تصمیم نهایی خود را در قبال اقدام نظامی علیه ایران نگرفته است. از سوی دیگر، گزار‌ش‌های رسانه‌ای حاکی از آن بوده که قرار است ناو هواپیمابر یواس‌اس جرالد آر. فورد، بزرگ‌ترین ناو هواپیمابر جهان، به گروه ضربت ناو هواپیمابر یواس‌اس آبراهام لینکلن و ناوگان هواپیماهای آمریکایی که در منطقه خاورمیانه مستقرند، بپیوندد. در همین شرایط، دو مقام آمریکایی به خبرگزاری رویترز گفته‌اند که ارتش ایالات متحده در صورت دستور ترامپ، برای احتمال عملیات پایدار و چندهفته‌ای علیه ایران  آماده می‌شود.

اولتیماتوم و تماس‌های پشت پرده
تحولات فعلی در حالی رخ می‌نماید که تماس‌های پشت‌پرده در قبال پرونده ایران ادامه دارد. در همین رابطه، آکسیوس مدعی شد که ویتکاف طی روزهای اخیر چندین پیام باواسطه درباره مذاکرات هسته‌ای به ایران داده است. این رسانه گزارش داد: یک مقام آمریکایی گفت که طی روزهای اخیر، ویتکاف با وزیر امور خارجه عمان گفت‌وگو کرده و چندین پیام درباره مذاکرات هسته‌ای به او داده است تا به ایرانی‌ها منتقل کند. این گزارش مدعی شد که وزیر امور خارجه عمان بر اساس تماس خود با ویتکاف، سندی تهیه کرد و آن را به علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، که سه‌شنبه گذشته به مسقط سفر کرده بود، ارائه داد.

این در حالی است که دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران پیش‌تر و در گفت‌وگو با شبکه الجزیره اظهار کرد که تهران تاکنون هیچ پیشنهاد مشخصی از سوی ایالات متحده دریافت نکرده و آنچه در عمان انجام شده، صرفا تبادل پیام میان دو طرف بوده است. وی با اشاره به ادامه روند مذاکرات با واشنگتن، افزود: «گفت‌وگوها همچنان جریان دارد و برخی کشورهای منطقه نیز در تلاش‌اند این مذاکرات به نتیجه برسد.» به گفته لاریجانی، موضع جمهوری اسلامی ایران نسبت به اصل مذاکره، موضعی مثبت است.

 اظهارات رئیس دستگاه دیپلماسی آمریکا در کنفرانس امنیتی مونیخ نیز بخشی دیگر این پازل پرجزئیات است. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، روز شنبه ۲۵ بهمن، ‌در کنفرانس امنیتی مونیخ مدعی شد که گزینه مورد ترجیح این کشور توافق با تهران است. بنا به گزارش نووستی، روبیو ضمن مطرح کردن مجدد این ادعا که ترامپ آماده دیدار با مقامات عالی‌رتبه ایران است، گفت که ترجیح ترامپ دستیابی به یک توافق با ایران است. وی افزود که با این وجود، دستیابی به توافق‌ بسیار دشوار است.

ادامه میانجی‌گری مسکو و پکن
تغییر لحن ترامپ از مذاکره به تنش‌زایی در حالی صورت می‌گیرد که روسیه و چین، متحدان تهران در سطح بین‌المللی، بار دیگر نسبت به خارج شدن اوضاع از کنترل در قبال پرونده ایران هشدار دادند. در همین رابطه، معاون وزیر خارجه روسیه گفت که مسکو و پکن و دیگر شرکا به ایجاد شرایط سیاسی مورد قبول برای مذاکرات بین ایران و آمریکا کمک می‌کنند. ‌‌سرگئی ریابکوف، معاون وزیر خارجه روسیه، به خبرگزاری ‌تاس‌ گفت: «ما همچنان با مقام‌های ایرانی در تماس کامل هستیم و به همراه دیگران، از جمله همکاران چینی‌مان در حال انجام کاری هستیم که به واسطه آن یک محیط سیاسی مناسب در مذاکرات بین ایران و آمریکا را تضمین کنیم.» ریابکوف در ادامه افزود: «تمرکز اکنون بر مذاکراتی معطوف است که ایران در حال حاضر با شرکای خود، روی همکاری با آمریکایی‌ها دارد و ایران به طور غیرمستقیم و عمدتا از طریق میانجی‌گران عرب (این گفت‌وگوها) را انجام می‌دهد.» معاون وزیر خارجه روسیه همچنین ادامه داد:‌ «فکر می‌کنم این همکاری ادامه خواهد یافت.»

وزیر خارجه چین نیز طی نشست امنیتی مونیخ بار دیگر بر ضرورت جلوگیری از تنش‌زایی در قبال پرونده ایران تاکید کرد و گفت وضعیت کنونی در ایران تمامی منطقه خاورمیانه را تحت‌تاثیر قرار داده و برای همین طرفین باید از درگیری‌های جدید اجتناب کنند. وانگ یی، وزیر خارجه چین، در این نشست گفت: «ایالات متحده باید در تعاملات خود با ایران ‌احتیاط‌ را رعایت کند. این وضعیت مستقیما بر صلح در خاورمیانه تاثیر می‌گذارد.» وانگ در سخنرانی خود تاکید کرد که اختلافات باید از طریق میانجی‌گری حل و فصل شوند و درگیری‌ها باید از طریق گفت‌وگو برطرف شوند. رئیس دستگاه دیپلماسی چین گفت: «به جای ایجاد درگیری‌های جدید، طرفین باید با احتیاط عمل کنند.» ژنو در حالی روز سه‌شنبه آماده میزبانی از دور جدید گفت‌وگوهای دیپلماتیک ایران و آمریکا می‌شود که نشانه‌های موجود حاکی از آن بوده که رویکرد واشنگتن بر ضرورت حفظ گزینه نظامی در صورت شکست مذاکرات تاکید دارد. حال باید منتظر ماند و دید که تغییر لحن ترامپ در آستانه مذاکرات آتی چه تاثیراتی به دنبال خواهد داشت.